კაქტუსი

ყველასათვის ცნობილია საოცარი შეფერილობისა და ულამაზესი ყვავილების მქონე კაქ­ტუსები. ზღარბებს, გიგანტურ შანდლებს, ბურთებს, გველებს და, ვინ იცის, კიდევ რას აღარ მოგვაგონებს ეს ეკლიანი მცენარე.
ამ საინტერესო მცენარის 3000-მდე სახე­ობას ითვლიან. საოცარი სანახავია კაქტუსი ყვავილობისას. მსხვილი ეკლებით დაფარულ ღეროზე იშვიათი სილამაზის, თეთრად მოქათ­ქათე ან სხვადასხვა ფერის ხასხასა ყვავილები დაუვიწყარ შთაბეჭდილებას ტოვებს. კაქტუსის სხვადასხვა ჯიშის ღეროები ძალზე განსხვავდება ერთმანეთისგან. კაქტუსებს შორის ყველაზე დიდი ზომისაა ცერეუსის გვარის წარმომადგენლები, ზოგჯერ მათი ღეროს სიმაღლე 20 მ აღწევს. კაქტუსების გვარის ექინოპსისის წარმომადგენლები გიგანტურ ზღარბებს მოგვაგონებს. მათი დიამეტრი 2 მ-ს, ხოლო სიმაღლე 5 მ-ს აღწევს. ასეთი ეკლიანი ბურთის წონა რამდენიმე ტონაა. სელენიცერეუსის გვარისათვის დამახასიათებელია მიწაზე გველივით გართხმული ფორმა. ასტროფიტუმები ვარსკვლავებს ჰგავს. ორიგინალური ფორმა აქვს ოპუნციებს, მათი ღერო შედგება ცალკეული წვნიანი „კვერცხე­ბისაგან“, რომლებიც ერთმანეთზე სხვადასხვა კუთხით არის მიმაგრებული.
კაქტუსები დედამიწის ზურგზე ყველაზე გვა­ლ­ვაგამ­ძლე მცენარეებია – უძლებენ 60º სი­ც­ხეს. ამის შესაძლებლობას ქმნის რეზერვუ­არად ქცეული მათი ტოტები და ტანი, რომლებშიც უამრავი წყალი გროვდება. იმისათვის, რომ წყლის აორთქლება შეფერხდეს, კაქტუსის ტანი და­ფა­რულია ცვილის ფენით, ხოლო მისი ეკლები სა­ხეშეცვლილ ფოთლებს წარმოადგენს, რაც თავისთავად გამორიცხავს წყლის აორთქლებას.
კაქტუსის ყვავილები სხვადასხვა ფერისაა: თეთრი, ყვითელი, ვარდისფერი, წითელი. ზოგიერთი სახეობა ყვავილობის დროს იცვლის გვირგვინის ფერს, ასეთია – მამილარია.
კაქტუსების სამშობლო ცენტრალური, სამხრეთი და ჩრდილო ამერიკაა.
ევროპაში მათი მოხვედრა, ისევე, როგორც მრავალი სხვა მცენარისა, ქრისტეფორე კო­ლუმ­ბის დამსახურებაა. მექსიკაში, პერუში, არგენ­ტინაში კაქტუსების უამრავი ნაირსახეობა გავ­რცე­ლებ­ულია კლდოვან უდაბნოებში, სავანებ­შ­ი, მარადმწვანე ტროპიკულ ტყეებში, სადაც ნალექების წლიური რაოდენობა 2000-3000მმ-ია, ხოლო ტემპერატურა 18ºC ქვემოთ არ ჩამოდის. აქაური კაქტუსები „ცხოვრობენ“ ხეების ტანსა და ტოტებზე.
სამხრეთ ამერიკაში განსაკუთრებით პოპუ­ლარულია ოპუნციის გვარის კაქტუსები. მისი მომჟავო-მოტკბო ნაყოფი, რომელიც ფორმით ლიმონს ან მსხალს წააგავს, გამოიყენება საკვებად როგორც ნატურალური, ასევე ჩირის ან მურაბის სახით.
მექსიკელები დღესაც იყენებენ ოპუნციის ეკ­ლებგაცლილ ღეროებს ნაციონალური კერძების დასამზადებლად.
საკვებად ხმარობენ აგრეთვე კაქტუსის საკ­მაოდ ბევრი სახეობის ნაყოფს; წვნიანი ღერო­ებისგან კი ამზადებენ მარმელადსა და კან­ფე­ტებს. გარდა ამისა, კაქტუსების მ­სხვილ ღერო­ებ­სა და ტანს იყენებენ ავეჯის დასამზადებ­ლა­დაც(!), კარ-ფანჯრებისა და სახურავების მასა­ლად; ოპუნციის ერთ-ერთი სახეობის ღეროს თერმული დამუშავების შედეგად მიიღება ალისფერი საღებავი, რომელიც გამოიყენება როგორც ქსოვილების შესაღებად, ისე კულინარიაშიც.
უძველესი დროიდან კაქტუსების ზოგიერთი სახეობა გამოიყენება სამკურნა­ლოდაც.
კაქტუსების დიდი უმრავლესობა ყვავის აპ­რილიდან ივნისის ჩათვლით. ყვავილები ძა­ლი­ან განსხვავდება ერთმანეთისგან ზომით, ფერითა და აგებულებით.
კაქტუსებს ამრავლებენ თესლით და ვეგეტატიური ნაწილების დაფესვიანებით.

ვარდი  – დედამიწის ზურგზე უთვალავი მშვენიერი ყვავილია, მაგრამ, როცა ვინმეს ან რაიმეს ულამაზესად წარმოჩენა სურთ, უმალ ვარდს ადარებენ.

ფორთოხლის ხე თქვენს ბინაში

როგორც გაირკვა, ფორთოხალი საკმაოდ უპ­რეტენზიო მცენარე ყოფილა, თანაც ძალიან ლამაზიც.

ასე რომ, შეგიძ­ლიათ იგი თქვენი ბინის „მკვიდრადაც“ აქციოთ, თუ მის ნერგს ქოთანში გაახარებთ. ოღონდ დაიმახსოვრეთ, რომ ფორთო­ხალს ძალიან უყვარს სინათლე და თავს მოხერხებულად მ­ხოლოდ სამხრეთით მდებარე ფანჯარაზე გრძნობს. ფორთოხლის ხე არცთუ ისე ძნელი მოსავლელია, არც ხში­რად მორწყვას საჭიროებს, მისი ფოთლები კი ოთახში ჰაერს ასუფთავებს. ფორთოხლის ხე დიდ­ხანს ცოცხლობს და, თუკი შესაფერის პირობებს შეუქმნით, ნაყოფსაც მოგცემთ.

კალანჰოე – ეს მშვენიერი, ხასხასა წითელი ყვავილების მქონე ოთახის მცენარე

წყარო: ნიკოლოზ იოსებიძე, ყველაფერი საოჯახო მეურნეობის შესახებ (გამომცემლობა პალიტრა L)

კალანჰოე

ეს მშვენიერი, ხასხასა წითელი ყვავილების მქონე ოთახის მცენარე ველურად დღესაც იზრდება ავსტრალიის, ახალი გვინეის, აფრიკის, ცენ­ტრალური ამერიკის, აზიის ტროპიკებში. ამ გვა­რის წარმომადგენლები მარადმწვანე მრავალწლოვანი ბალახოვანი ან ნახევრად ბუ­ჩ­ქებია. გვარში 200 სახეობაა, ყველა დეკორატიულია.
საქართველოში, კერძოდ აჭარაში, კულტივი­რებულია ფრთისებრფოთლოვანი კალანჰოე, რო­­გორც ცნობილი სამკურნალწამლო მცე­ნა­რე. სამკურნა­ლოდ გამოიყენება მცენარის მი­წის­ზე­და ნაწილებისგან გამოწურული წვენი. ახალ­მოკრეფილ ღეროსა და ფოთლებს რეცხავენ გამდინარე წყალში და ინახავენ ბნელ ადგილას 5-7º ტემპერატურის პირობებში არა უმეტეს 7 დღისა, წვრილად აქუცმაცებენ, წვენი რომ ადვილად გამოიწუროს, აჩერებენ 4-10º-ზე, ფილტრავენ, ასტერილებენ და აკონსერვებენ სპირტით, რის შემდეგაც ჩამოასხამენ ამპულებში ან ფლაკონებში.
კალანჰოე გამოიყენება როგორც გარეგანი საშუალება ჩირქოვანი პროცესების, ტროფიკული წყლულების, ნაწოლების, კანის გადანერ­გვის დროს. ხმარობენ პანარიციუმის (დუდკოს), ფურუნკულოზის მკურნალობისას ტამპონებისა და სახვევების სახით. კალანჰოეს წვენი გამოიყენება აგრეთვე წითელი ქარით დაავადებულთა მკურნალობის კომპლექ­სში. ოფთალმოლო­გიაში – რქოვანას ეროზიის დროს, თვალის ბადურის პიგმენტური დეგენერაციისას. ნატურა­ლურ წვენს, 1:1 გაზავებულს, აწვეთებენ თვალში ჯიბლიბოს სამკურნალოდ. მეძუძურ ქალებს, ყოველი მო­წოვების შემდეგ, 2-3 წვეთს აწვეთებენ დამ­სკდარ ძუძუსთავ­ზე. სტომატოლოგი­აში ხმარობენ გინ­გი­ვიტების, პა­რო­დონ­ტოზისა და სტომატიტის სამკურნალოდ.
ოჯახის პირობებში ისევე ამზადებენ კალანჰოეს წვენს, როგორც ქარხნული წესით. ოღონდ ოჯახში არ აკონსერვებენ, წვენს ნატურალური სახით ინახავენ მაცივარში, ქვედა თაროზე, თავდახშულ მინის ჭურჭელში. ამ შემთხვევაშიც წვენი აუცილებლად იფილტრება. ხმარობენ უშუალოდ ფოთლებსაც, რომლის ზედაპირს ააფხე­კენ და ადებენ დამწვრობაზე თუ ჭრილობებზე; კალანჰოე სწრაფად აჩერებს სისხლდენას და ხელს უშლის დაჩირქებას. წვენი გამოიყენება აგრეთვე ეგზემისა და კანის ჩირქოვანი ა­ნთებების სამკურნალოდ.
ვენების გაგანიერების სამკურნალოდ, 0,5-ლ-იან ბოთლში ნახევრამდე ჩაყარეთ წვრი­ლად და­ქუცმაცებული ფოთლები და ბოლომდე შე­ავსეთ 40%-იანი სპირტით, გა­აჩერეთ 1 კვირის განმავლობაში სიბნელეში, პერიოდულად შეანჯღრიეთ ხოლმე. გაწურული ნაყენი თავდახშული ბოთლით შეინახეთ კარადაში (სიბნელეში). ძილის წინ ნა­ყენით დაასველეთ ბამბა და წაისვით ქვემოდან ზემოთ – ქუსლიდან მუხლისკენ; ვე­ნების ბადის გასაქრობად მკურნალობენ 4 თვის განმავლობაში.
კალანჰოეს ნერგები ქოთნიანად იყიდება საყ­ვავილე მაღაზიებში. კალმები ადვილად ფეს­­ვიანდება წყალში, ამის შემდეგ გადააქვთ ქოთ­ნებში.

კაქტუსი – ყველასათვის ცნობილია საოცარი შეფერილობისა და ულამაზესი ყვავილების მქონე კაქ­ტუსები

წყარო: ნიკოლოზ იოსებიძე, ყველაფერი საოჯახო მეურნეობის შესახებ (გამომცემლობა პალიტრა L)