ამიტომაც მართლმადიდებელი ქრისტიანები ვნების კვირის დიდ პარასკევს (მაცხოვრის ჯვარცმის დღეს) კვერცხს წითლად ღებავენ. რისი სიმბოლოა კვერცხი და რატომ მაინცდამაინც წითელი? საიდან იღებს სათავეს ეს ტრადიცია? რა თეორიები არსებობს მასთან დაკავშირებით?
იმპერატორი შეცდა?
კითხვაზე, თუ რატომ ღებავენ კვერცხს სააღდგომოდ წითლად, ცალსახა პასუხი არ არსებობს. ერთ-ერთი ვერსიის მიხედვით, ეს ტრადიცია მარიამ მაგდალინელთან არის დაკავშირებული. გადმოცემის თანახმად, მან გადაწყვიტა, ქრისტეს აღდგომის სასიხარულო ამბავი იმპერატორ ტიბერიუსისთვის ეცნობებინა. მმართველთან ძღვენის გარეშე მისვლა არ შეიძლებოდა, ამიტომაც ქალმა მას სიმბოლური საჩუქარი – ქათმის კვერცხი მიართვა და ახარა: ქრისტე აღდგა! მარიამ მაგდალინელის სიტყვებზე იმპერატორმა თქვა: „ეს ისევე შეუძლებელია, როგორც ამ თეთრი კვერცხების გაწითლება“. ტიბერიუსს სათქმელი დასრულებული არ ჰქონდა, კვერცხმა წითელი შეფერილობა მიიღო.
მარიამ მაგდალინელსა და წითელი კვერცხის ტრადიციას კიდევ ერთი თქმულება უკავშირდება. ამ ვერსიის მიხედვით, ქალი ქრისტეს ჯვარცმიდან სამი დღის შემდეგ მის საფლავთან მივიდა. მარიამ მაგდალინელს თან ჰქონდა მოხარშული კვერცხებით სავსე კალათა, რათა მაცხოვრის ჯვარცმის მგლოვიარე ქალები დაეპურებინა. როდესაც ის მივიდა საფლავთან, აკლდამა ღია და ცარიელი დახვდა, კალათაში არსებული კვერცხები კი გაწითლდა.
მარიამ ღვთისმშობელი და წითელი კვერცხის ტრადიცია
ზოგიერთი დასავლეთევროპული ლეგენდის მიხედვით, წითელი კვერცხის ტრადიცია არა მარიამ მაგდალინელს, არამედ მარიამ ღვთისმშობელს უკავშირდება. ამ თქმულების თანახმად, ის წითელ პარასკევს შვილის ჯვარცმას ესწრებოდა. მას თან ჰქონდა კვერცხები. ერთ-ერთი ვერსიის მიხედვით, ღვთისმშობელი ჯარისკაცებს ევედრებოდა, მის ძეს ნაკლები სისასტიკით მოპყრობოდნენ. ის კვერცხებს აწვდიდა მცველებს და როდესაც კვერცხზე ღვთისმშობლის ცრემლები ეცემოდა, ის წითლდებოდა.
მაცხოვრის საფლავი?
ერთ-ერთი ვერსიის თანახმად, ქრისტიანულ ტრადიციაში სააღდგომო კვერცხი ქრისტეს საფლავს განასახიერებს. მართალია, ის გარედან უსულოა, თუმცა ატარებს ახალ სიცოცხლეს, რომელიც მისგან იბადება. წითელი ფერი კი ჯვარცმული იესო ქრისტეს მიერ დაღვრილი სისხლის სიმბოლოა.
კვერცხი წარმართული საგაზაფხულო დღესასწაულის სიმბოლოც იყო?
დიახ, კვერცხი წარმართულ და საგაზაფხულო დღესასწაულებსაც უკავშირდებოდა. ის ზამთრის დასრულების შემდეგ ახალი სიცოცხლის დაბადების სიმბოლო იყო. კვერცხს სხვადასხვა ფრად ღებავდნენ და ერთმანეთს ჩუქნიდნენ. კვერცხის შეღებვის ტრადიცია ქრისტიანებშიც სწორედ გაზაფხულზე, აღდგომის ბრწყინვალე დღესასწაულზე დამკვიდრდა.
კვერცხი მესოპოტამიური ტრადიციაა?
ერთ-ერთი ვერსიის მიხედვით, ჯერ კიდევ მესოპოტამიაში ადრეული ქრისტიანები კვერცხს წითლად ღებავდნენ. ეს მათთვის მაცხოვრის მიერ დაღვრილი სისხლის სიმბოლო იყო. ამავე მოსაზრების მიხედვით, სავარაუდოდ, ეკლესიამ სწორედ აქედან აიღო ეს ტრადიცია, რომელიც დღემდე გრძელდება.
და სამეფო ოჯახი რა შუაშია?
სააღდგომო კვერცხის შეღებვის ტრადიციად დამკვიდრებაში, შესაძლოა, თავისი წვლილი ინგლისის მეფემ ედუარდ პირველმაც შეიტანა. მან მე-13 საუკუნეში ბრძანა, 450 კვერცხი ოქროსფრად შეეღებათ და ისინი სააღდგომო საჩუქრის სახით სამეფო ოჯახის წევრებისთვის მიერთმიათ.
„ასეთი ჩვეულებები წარმართული შეხედულებების გამოძახილია, როდესაც ხალხს სჯეროდა, რომ გარდაცვლილის სულს შეეძლო ეჭამა და დაელია საფლავზე დატოვებული ნუგბარი. მართლმადიდებლობაში ჩვენ გვესმის, რომ სიკვდილის შემდეგ ადამიანის სული თავისუფლდება ყველა მიწიერი მოთხოვნილებისგან. მას არაყი კი არ სჭირდება, არამედ ოჯახის წევრებისა და მეგობრების ლოცვები“, – განმარტავს ის.
მღვდლის თქმით, ასეთი ჩვეულებები საბჭოთა პერიოდში გაჩნდა, როდესაც ხალხი ეკლესიის ლოცვას ჩამოშორდა და ის ფსევდოფოლკლორული რიტუალებით ჩაანაცვლა. სინამდვილეში, მაშინ ხალხი გაცილებით ნაკლებს სვამდა პანაშვიდებზე, ხოლო სასაფლაოებზე საერთოდ არ სვამდნენ ალკოჰოლს.
როგორ მოვიქცეთ სწორად სასაფლაოზე
მოდით საფლავთან ლოცვით და არა ბოთლით. წაიკითხეთ ფსალმუნი და იმღერეთ „განისვენეთ წმინდანებთან“.
აანთეთ სანთლები ან ლამპარები. დაასუფთავეთ და მოუარეთ საფლავს.
მოიწვიეთ მღვდელი, რომ თქვენთან ერთად ილოცოს საფლავზე ან შეუკვეთეთ გარდაცვლილის პანაშვიდი ეკლესიაში.
დაურიგეთ მოწყალება გაჭირვებულებს გარდაცვლილის ხსოვნის პატივსაცემად.
ეკლესია არ კრძალავს პანაშვიდის ცერემონიებს – ეს უძველესი ქრისტიანული ტრადიციაა. თუმცა, ისინი უნდა ჩატარდეს სახლში ან გამოყოფილ ადგილებში და არა სასაფლაოზე და უნდა ჩატარდეს ფხიზლად და წესრიგის დაცვით. მცირე რაოდენობით ღვინო დასაშვებია, მაგრამ პანაშვიდზე დათრობა ცოდვაა.
„გარდაცვლილები ჩვენგან არა არაყის ჭიქას, არამედ გულწრფელ ლოცვას და კეთილ საქმეებს ელიან მათი ხსოვნისთვის“, – ამბობს მოძღვარი.
ყველა რეგიონში ცხვებოდა ტკბილი პურები, ნაზუქები, ხატის პურები, რომელიც აუცილებლად დამტკბარი უნდა ყოფილიყო…. საოცარი საგალობლი გვაქვს ჩვენ – „ტკბილ ხარ შენ, უფალო“, ანუ ტკბილთან უნდა ყოფილიყო ეს ასოცირებული,“ – დალი ცატავა, საქართველოს გასტრონომიის ასოციაციის პრეზიდენტი
ჯვრით მსვლელობა თავისთავად არ არის მიზანი; ის მხოლოდ სადღესასწაულო ცისკრის დასაწყისია… ლიტურგიის დაწყებამდე წასვლა ყველაზე მნიშვნელოვანის გამოტოვებას ნიშნავს.
მან განმარტა, რომ ეკლესიის დახურულ კარებთან ჯვრით მსვლელობის კულმინაცია მხოლოდ წირვის ძირითად ნაწილზე გადასვლაა. ამის შემდეგ იწყება სააღდგომო ცისკარი და ლიტურგია, სადაც ზიარება ხდება – მორწმუნეებისთვის ცენტრალური მოვლენა.
ღვთის მსახურის აზრით, აღდგომის სიხარულის სისავსე მხოლოდ ზიარების საიდუმლოში მონაწილეობით არის შესაძლებელი.
გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ინფორმაციით, სემინარს უძღვებოდა ცენტრის მეხილეობის კვლევის სამსახურის უფროსი, პროფესორი ზვიად ბობოქაშვილი. შეხვედრის ფარგლებში, განიხილეს ბლის ინტენსიური წარმოების თანამედროვე მიდგომები, განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო როგორც ახალ, ისე უკვე აპრობირებულ ჯიშებს, რომლებიც კვლევითი ცენტრის მიერ რეკომენდებულია ფერმერებისთვის ადგილობრივი აგროკლიმატური პირობების გათვალისწინებით. მონაწილეებმა მიიღეს ინფორმაცია ბაღის სწორად დაგეგმვის მნიშვნელობაზე, მათ შორის დამამტვერიანებელი ჯიშების ოპტიმალური განლაგების სქემებზე, რაც ნაყოფის ხარისხისა და მოსავლიანობის ზრდის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან წინაპირობას წარმოადგენს.
სემინარზე განიხილეს ბლის ინტენსიური ბაღების მართვის მნიშვნელოვანი აგროტექნოლოგიური ასპექტები, მათ შორის სხვლა-ფორმირების პროგრესული მიდგომები, ფოთლოვანი კვების გამოყენება და მოვლის სხვა მნიშვნელოვანი კომპონენტები. განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო საძირეების სწორ შერჩევასა და მცენარის ზრდის რეგულატორების გამოყენების თანამედროვე პრაქტიკას, რაც ხელს უწყობს ბლის ინტენსიურ ბაღში მცენარის ფიზიოლოგიური პროცესების მართვასა და მოყვანილი ხილის ხარისხის მნიშვნელოვან გაუმჯობესებას.
ონლაინ სემინარი ინტერაქტიულ რეჟიმში წარიმართა და მონაწილეებს შესაძლებლობა ჰქონდათ მიეღოთ ამომწურავი პასუხები მათთვის მნიშვნელოვან საკითხებზე.
რა შეცდომებს ვუშვებთ სურსათის უვნებლობის დაცვის მხრივ სააღდგომო დღეებში, რა არის ჯვარედინი დაბინძურება და როგორ შეიძლება ის სწორედ სააღდგომო სამზადისის დროს მოხდეს,- ამ თემაზე სურსათის უვნებლობის ექსპერტი, ირაკლი არაბული საუბრობს.
ნახეთ გადაცემა სრულად:
–აიღეთ ნებისმიერი ხილი და ბოსტნეული. ამ შემთხვევაში, მაგალითად, მარწყვი განვიხილოთ. წყლით სავსე ჭურჭელში ჩაყარეთ. ძმარს ნუ დაამატებთ. ძმარი პესტიციდებს არ მოაშორებს. დაამატეთ საკვები სოდა. 1 ლიტრს წყალზე 1 სუფრის კოვზი გამოიყენეთ. ამის შემდეგ ეს ყველაფერს კარგად მოურიეთ, დაახლოებით, 15 წუთი გააჩერეთ, შემდეგ სითხე გადაღვარეთ, გაავლეთ ჩვეულებრივ წყალში, გადმოიტანეთ თასიდან, გააშრეთ და მიირთვით.
იქიდან გამომდინარე რომ წითელ პარასკევს მარხვაა და კვერცხი არასამარხვო პროდუქტია, მართლმადიდებელი მრევლი არ მიირთმევს.
სააღდგომო მარხვა კვირას ხსნილდება და დღესასწაულზე წითელი კვერცხის დაგემოვნება ყველას შეუძლია.
ბზის დაავადებები ძირითადად დაკავშირებულია გარემო პირობებთან, განსაკუთრებით კი ტენიანობასთან, ნიადაგის მდგომარეობასთან და მოვლის ტექნიკასთან. ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული პრობლემაა ბზის ჭკნობა — სოკოვანი დაავადება, რომელიც ვითარდება მაღალი ტენიანობის პირობებში.
ამ შემთხვევაში მცენარეზე შეინიშნება მუქი ლაქები ფოთლებზე, ფოთლების სწრაფი ცვენა და ტოტების შავდება. დაავადება სწრაფად ვრცელდება და დროული ჩარევის გარეშე შეიძლება მცენარის სრულ დაზიანებამდე მივიდეს.
ასევე ფიქსირდება ფესვების ლპობა, რომელიც ხშირად გამოწვეულია ფიტოფტორით — სოკოვანი ინფექციით, რომელიც ვითარდება ზედმეტი მორწყვისა და წყლის დაგუბების პირობებში. ამ დროს ფოთლები ყვითლდება და მცენარე თანდათან კარგავს სიცოცხლისუნარიანობას.
ბზა (Buxus) საქართველოში ტრადიციულად ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე გამძლე და ადაპტირებულ მცენარედ. იგი ფართოდ გამოიყენება დეკორატიული ჰეჯირებისა და ლანდშაფტის დიზაინში.
თუმცა ბოლო წლებში განსაკუთრებით აქტუალური გახდა მისი დაავადებებისა და მავნებლების საკითხი, რაც დაკავშირებულია როგორც კლიმატურ ცვლილებებთან, ისე ინტენსიური გამწვანების პრაქტიკასთან.
საერთაშორისო გამოცდილებაც ადასტურებს, რომ ბზა მგრძნობიარეა როგორც სოკოვანი დაავადებების, ისე ინვაზიური მავნებლების მიმართ, რაც საჭიროებს რეგულარულ მონიტორინგსა და მართვას [1].
სოკოვანი დაავადებების გარდა, ბზაზე შესაძლოა განვითარდეს ფოთლების დეფორმაცია და შავი წვრილი ლაქები, რაც ასევე მიუთითებს ინფექციურ პროცესზე. ასეთ შემთხვევებში გამოიყენება სხვადასხვა ბიოლოგიური და ქიმიური პრეპარატი, მათ შორის ფუნგიციდები, რომლებიც ხელს უწყობს ინფექციის კონტროლს.
ბზის ფოთლის დამწვრობა, რომელიც ხშირად ჩნდება არასწორი გასხვლის ან მზის პირდაპირი ზემოქმედების შედეგად, წარმოადგენს უფრო მეტად ესთეტიკურ პრობლემას და არ არის სიცოცხლისთვის საშიში.
ყველაზე მნიშვნელოვანი საფრთხე ბზისთვის არის ბზის ალურა — მავნებელი, რომელმაც ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად შეამცირა ბზის პოპულაცია სხვადასხვა ქვეყანაში. იგი აზიანებს ფოთლებსა და ტოტებს, ქმნის ქსელებს და სწრაფად ანადგურებს მცენარეს.
მავნებელთან ბრძოლის ძირითადი მეთოდებია:
– მექანიკური წმენდა და დაზიანებული ნაწილების მოცილება
– წყლის ჭავლით ჩამორეცხვა
– ინსექტიციდების რეგულარული გამოყენება
– ბიოლოგიური საშუალებების გამოყენება, როგორიცაა მეტარიზიუმისა და ბოვერიის საფუძველზე შექმნილი პრეპარატები
ასევე გვხვდება ბზის ბუგრი, რომელიც ძირითადად ჩნდება ზედმეტი სასუქის გამოყენებისას და აზიანებს ახალ ნაზარდს. მისი კონტროლი შესაძლებელია როგორც წყლის ჭავლით, ისე მარტივი ხსნარებით.
ევროპასა და აზიაში ბზის ალურა ერთ-ერთ ყველაზე სერიოზულ პრობლემად არის აღიარებული, რომელმაც მნიშვნელოვნად დააზარალა როგორც დეკორატიული, ისე ბუნებრივი ბზის ეკოსისტემები [2].
საერთაშორისო ორგანიზაციები, მათ შორის Food and Agriculture Organization, ხაზს უსვამენ ინვაზიური მავნებლების კონტროლის მნიშვნელობას და რეკომენდაციას აძლევენ ქვეყნებს, განახორციელონ რეგულარული მონიტორინგი და ინტეგრირებული მართვის ღონისძიებები [3].
ამასთანავე, თანამედროვე მიდგომები მოიცავს ბიოლოგიური კონტროლის მეთოდების განვითარებას, რაც მიზნად ისახავს ეკოლოგიურად უსაფრთხო და ეფექტური გზების გამოყენებას.
საქართველოში ბზის ალურა უკვე რამდენიმე წელია წარმოადგენს მნიშვნელოვან პრობლემას, განსაკუთრებით დასავლეთ რეგიონებში, სადაც ბუნებრივი ბზის ტყეები დაზიანდა.
ქვეყანაში მიმდინარეობს სხვადასხვა ღონისძიება მავნებელთან ბრძოლისა და ბზის აღდგენის მიზნით, თუმცა გამოწვევად რჩება კერძო სექტორში ინფორმაციის ნაკლებობა და მცენარეთა მოვლის არასწორი პრაქტიკა.
საზოგადოებრივი ინფორმირებულობის გაზრდა და პრაქტიკული რეკომენდაციების გავრცელება მნიშვნელოვანია, რაც აქტიურად ხორციელდება საინფორმაციო პლატფორმებზე, მათ შორის https://www.sheniambebi.ge.
ბზის დაავადებები და მავნებლები წარმოადგენს კომპლექსურ პრობლემას, რომელიც დაკავშირებულია როგორც გარემო პირობებთან, ისე მოვლის პრაქტიკასთან. არსებული მონაცემები მიუთითებს, რომ დროული დიაგნოსტიკა და მართვა მნიშვნელოვნად ამცირებს მცენარის დაზიანების რისკს.
განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება ბზის ალურის კონტროლს, რომელიც რჩება ყველაზე სერიოზულ საფრთხედ. ამ მიმართულებით ეფექტური მიდგომა მოითხოვს როგორც ინდივიდუალურ, ისე სისტემურ ღონისძიებებს, მათ შორის მონიტორინგს, პრევენციას და შესაბამისი პრეპარატების გამოყენებას.
მოვლის სწორი პრაქტიკის დანერგვა და ინფორმაციის გავრცელება განსაზღვრავს ბზის როგორც დეკორატიული, ისე ეკოლოგიური მნიშვნელობის შენარჩუნების შესაძლებლობას.
© SheniEkimi.ge
