რატომ ლპება ხახვი? მიზეზები, პრევენცია და შენახვის სწორი წესები

ხახვი ერთ-ერთი იმ ბოსტნეულია, რომლის შენახვაც სათანადო პირობებში რამდენიმე თვის განმავლობაში შეიძლება. თუმცა არასწორი მოსავლის აღება, არასაკმარისი გაშრობა, ზედმეტი ტენიანობა, დაზიანებული ბოლქვები და არასათანადო ტემპერატურა ხახვის ლპობის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზებია.

ხშირად პრობლემა ჯერ ერთი ბოლქვით იწყება, შემდეგ კი სწრაფად ვრცელდება სხვა ხახვზეც. ამიტომ მნიშვნელოვანია დროულად შევამჩნიოთ ლპობის პირველი ნიშნები და სწორად შევინახოთ მოსავალი.

რატომ იწყებს ხახვი ლპობას

ხახვის ლპობა ერთი კონკრეტული მიზეზით არ არის გამოწვეული. პრობლემის განვითარებაში შეიძლება მონაწილეობდეს როგორც გარემო პირობები, ისე სხვადასხვა მიკროორგანიზმი.

ყველაზე გავრცელებული მიზეზებია:

• ზედმეტი ტენიანობა;
• არასაკმარისად გამშრალი ბოლქვი;
• მოსავლის აღებისას მიღებული დაზიანება;
• არასათანადო ტემპერატურა;
• ცუდი ვენტილაცია;
• დაავადებული ბოლქვების ერთად შენახვა;
• ნიადაგში არსებული დაავადებების გამომწვევები;
• მოსავლის აღების შემდეგ არასწორი მოპყრობა.

განსაკუთრებით პრობლემურია ბოლქვის კისრისა და გარეთა ფენების დაზიანება. ასეთ ადგილებში მიკროორგანიზმებს ქსოვილში შეღწევა უფრო მარტივად შეუძლიათ.

ზედმეტი ტენიანობა ხახვის მთავარი მტერია

ხახვი ხანგრძლივად შესანახად მშრალ პირობებს საჭიროებს. თუ ბოლქვები სველია ან შენახვის სივრცეში მაღალი ტენიანობაა, ლპობის განვითარების რისკი იზრდება.

ტენიანობა შეიძლება დაგროვდეს რამდენიმე მიზეზით. მაგალითად, თუ ხახვი მოსავლის აღების შემდეგ წვიმიან ამინდში აიღეს და კარგად არ გამოშრა, გარეთა ფენებს შორის დარჩენილი ტენი ხელსაყრელ გარემოს ქმნის მიკროორგანიზმებისთვის.

ასევე პრობლემურია ხახვის შენახვა ნესტიან სარდაფში, დახურულ პლასტმასის პარკში ან ისეთ კონტეინერში, სადაც ჰაერი თავისუფლად ვერ მოძრაობს.

რატომ არის მნიშვნელოვანი ხახვის კარგად გაშრობა

მოსავლის აღების შემდეგ ხახვს სჭირდება ე.წ. დამწიფება ან გამოშრობა. ამ პროცესის მიზანია გარეთა ფენების გამოშრობა და კისრის მიდამოს გამაგრება, რათა ბოლქვი შენახვისთვის უფრო გამძლე გახდეს.

ხახვი გაშრობისას მოათავსეთ მშრალ და კარგად განიავებულ ადგილას. ბოლქვები ერთ დიდ გროვად არ დააწყოთ, რადგან შუა ნაწილში ჰაერის მოძრაობა შეზღუდული იქნება.

ხახვი სრულად გამშრალად ითვლება მაშინ, როდესაც გარეთა ფენები მშრალია, ხოლო კისრის ნაწილი აღარ არის სველი და რბილი.

ზედმეტად ხანგრძლივი ან აგრესიული გაშრობა, განსაკუთრებით ძალიან მაღალ ტემპერატურაზე, აუცილებელი არ არის. მიზანია თანაბარი და კონტროლირებული გამოშრობა.

დაზიანებული ხახვი უფრო სწრაფად ლპება

ხახვის ბოლქვის დაზიანება ხშირად ხდება მოსავლის აღებისას, გადატანისას ან დახარისხების დროს.

თუ ბოლქვი მიწიდან ამოღებისას ნიჩბმა, ბარმა ან სხვა ხელსაწყომ დააზიანა, პატარა ჭრილობაც კი შეიძლება გახდეს მიკროორგანიზმების შეღწევის ადგილი.

ასევე პრობლემურია ძლიერი დარტყმით მიღებული უხილავი დაზიანებები. ასეთ ბოლქვს გარედან შეიძლება თავდაპირველად არაფერი ეტყობოდეს, მაგრამ რამდენიმე კვირის შემდეგ დარბილება და ლპობა დაიწყოს.

ამიტომ შენახვამდე ხახვი ფრთხილად უნდა დახარისხდეს. დაზიანებული, დაჭყლეტილი ან საეჭვო ბოლქვები ცალკე გადადეთ.

როგორ ამოვიცნოთ ლპობის პირველი ნიშნები

ხახვის ლპობის დასაწყისში ცვლილებები ყოველთვის მკვეთრად შესამჩნევი არ არის.

საგანგაშო ნიშნებია:

• ბოლქვის დარბილება;
• გარეთა ფენების უჩვეულო ტენიანობა;
• მუქი ან მოყავისფრო ლაქები;
• წყლიანი ქსოვილი;
• უსიამოვნო სუნი;
• ობის გამოჩენა;
• კისრის მიდამოს დარბილება;
• ბოლქვის შიგნით ფენების დაშლა.

თუ ხახვი ხელის მსუბუქი დაჭერით აშკარად რბილია, მისი მდგომარეობა აუცილებლად უნდა შეამოწმოთ.

ერთი დაზიანებული ბოლქვის აღმოჩენისას იგი დაუყოვნებლივ გამოაცალკევეთ დანარჩენისგან.

რატომ არ უნდა შევინახოთ დაავადებული და ჯანმრთელი ხახვი ერთად

ლპობის გამომწვევი მიკროორგანიზმები შეიძლება ერთი ბოლქვიდან მეორეზე გავრცელდეს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ხახვი მჭიდროდ არის ჩაწყობილი და შენახვის პირობები თბილი ან ნესტიანია.

ამიტომ მოსავლის დახარისხება მხოლოდ ვიზუალური სილამაზის საკითხი არ არის. ჯანმრთელი ბოლქვების გამოყოფა ხელს უწყობს მთელი მარაგის შენარჩუნებას.

შენახვის პერიოდში ხახვი პერიოდულად შეამოწმეთ. თუ რომელიმე ბოლქვი დარბილდა ან ლპობის ნიშნები გამოავლინა, მაშინვე ამოიღეთ.

როგორი ტემპერატურა სჭირდება შენახულ ხახვს

ხახვის შესანახად ყველაზე მნიშვნელოვანი სტაბილური და შესაფერისი პირობების შექმნაა. ხანგრძლივი შენახვისას თავიდან უნდა ავიცილოთ როგორც ზედმეტი სითბო, ისე ისეთი პირობები, რომლებშიც კონდენსაცია და ნესტი წარმოიქმნება.

შენახვის ოპტიმალური პირობები დამოკიდებულია ხახვის ტიპზე, ჯიშზე და შენახვის სისტემაზე. ზოგადად, ხანგრძლივი შენახვისთვის საჭიროა გრილი, მშრალი და კარგად განიავებული გარემო.

თუ ხახვი სახლში ინახება, აირჩიეთ მშრალი საკუჭნაო, სათავსო ან სხვა ადგილი, სადაც ჰაერი მოძრაობს და ტენიანობა დაბალია.

მაცივარი მთელი, მშრალი ხახვისთვის ჩვეულებრივ საუკეთესო არჩევანი არ არის, რადგან საყოფაცხოვრებო მაცივარში არსებული ტენიანობა შეიძლება ბოლქვის შენახვის ხარისხზე უარყოფითად აისახოს. თუმცა დაჭრილი ან გაფცქვნილი ხახვის შემთხვევაში მაცივარში შენახვა საჭიროა.

როგორ შევინახოთ ხახვი სწორად სახლში

სახლში ხახვის შესანახად რამდენიმე მარტივი წესის დაცვა დაგვეხმარება.

ხახვი მოათავსეთ ბადისებრ ტომარაში, კალათაში ან სხვა ჰაერგამტარ ჭურჭელში. არ ჩაყაროთ ჰერმეტულად დახურულ პლასტმასის პარკში.

ბოლქვები ზედმეტად მჭიდროდ არ დააწყვოთ. ჰაერის მოძრაობა ხელს უწყობს ზედაპირზე ტენის დაგროვების თავიდან აცილებას.

შენახვის ადგილი უნდა იყოს:

• მშრალი;
• გრილი;
• ბნელი;
• კარგად განიავებული.

ხახვი არ შეინახოთ ნიჟარასთან, წყლის მილებთან ან სხვა ადგილას, სადაც მუდმივად მაღალი ტენიანობაა.

ასევე სასურველია, ხახვი პერიოდულად შეამოწმოთ და ქვედა ფენებიც გადაათვალიეროთ.

შეიძლება თუ არა ლპობიანი ხახვის გადარჩენა

თუ ბოლქვის მხოლოდ გარეთა ფენა ოდნავ დაზიანებულია, ზოგჯერ შესაძლებელია მისი მოცილება და შიდა ნაწილის მდგომარეობის შეფასება. თუმცა თუ ლპობა ღრმად არის გავრცელებული, ბოლქვი რბილია, წყლიანია, ობითაა დაფარული ან უსიამოვნო სუნი აქვს, მისი გამოყენება არ არის რეკომენდებული.

განსაკუთრებული სიფრთხილეა საჭირო მაშინ, როდესაც ლპობა ხახვის შიგნითაც არის გავრცელებული.

ლპობიანი ნაწილის უბრალოდ მოჭრა ყოველთვის არ ნიშნავს, რომ დარჩენილი ნაწილი უსაფრთხოა. რბილი და ძლიერ დაზიანებული ხახვი უმჯობესია გადააგდოთ.

თუ ობი ფართოდ არის გავრცელებული, არ არის კარგი იდეა მისი უბრალოდ გარეცხვა და გამოყენება.

რატომ მწვანდება ან იწყებს გაღვივებას ხახვი

ხახვის გაღვივება და ლპობა ერთი და იგივე პროცესი არ არის. სათანადო პირობებში შენახულმა ხახვმაც შეიძლება გარკვეული დროის შემდეგ დაიწყოს გაღვივება.

მწვანე ყლორტის გამოჩენა ხშირად ნიშნავს, რომ ბოლქვი ზრდის განახლებას იწყებს. ამის გამომწვევი შეიძლება იყოს ტემპერატურის, ტენიანობისა და შენახვის ხანგრძლივობის ცვლილება.

გაღვივებული ხახვი ყოველთვის გაფუჭებული არ არის. თუ ბოლქვი მყარია, ობისა და ლპობის ნიშნები არ აქვს და უსიამოვნო სუნი არ შეინიშნება, მისი გამოყენება შესაძლებელია, თუმცა ხარისხი შესაძლოა შემცირებული იყოს.

თუ გაღვივებას თან ახლავს რბილობა, ლპობა ან ობი, ასეთი ბოლქვი აღარ უნდა გამოიყენოთ.

როგორ ავიცილოთ თავიდან ხახვის ლპობა ბაღში

ხახვის შენახვის ხარისხი ხშირად ჯერ კიდევ ბაღში განისაზღვრება.

მნიშვნელოვანია:

• კულტურებისთვის შესაბამისი ნიადაგის მომზადება;
• წყლის დაგუბების თავიდან აცილება;
• მორწყვის სწორად დაგეგმვა;
• მცენარეების დაავადებების დროული აღმოჩენა;
• მოსავლის დროულად აღება;
• დაზიანების თავიდან აცილება.

თუ ნიადაგში წყალი დიდხანს გროვდება, ბოლქვების დაავადებებისა და ლპობის რისკი იზრდება. ამიტომ კარგი დრენაჟი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.

ასევე არ არის სასურველი ხახვის ზედმეტად ხშირი მორწყვა მოსავლის აღებამდე, როდესაც მცენარე უკვე მომწიფების ეტაპზეა. მორწყვის რეჟიმი უნდა შეესაბამებოდეს კულტურის განვითარების ეტაპს და ამინდის პირობებს.

როდის უნდა ავიღოთ ხახვი

ხახვის მოსავლის აღების დრო დამოკიდებულია ჯიშზე, დარგვის დროზე და ადგილობრივ პირობებზე.

ერთ-ერთი პრაქტიკული ნიშანია მცენარის ფოთლების ბუნებრივად გაყვითლება, გადახრა და წაქცევა. თუმცა მხოლოდ ერთი ნიშნის მიხედვით გადაწყვეტილების მიღება არ არის აუცილებელი — მნიშვნელოვანია ბოლქვის სიმწიფის საერთო შეფასება.

მოსავლის აღებისას ბოლქვები ფრთხილად ამოიღეთ, რათა არ დაიჭყლიტოს ან არ გაიჭრას. შემდეგ გააშრეთ შესაბამის პირობებში.

სწორი მოსავლის აღება და შემდგომი გამოშრობა ხანგრძლივი შენახვის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი წინაპირობაა.

ხახვის შენახვის ყველაზე გავრცელებული შეცდომები

ხახვის ლპობას ხშირად თავად შენახვის მეთოდი უწყობს ხელს.

ყველაზე გავრცელებული შეცდომებია:

ხახვის შენახვა პლასტმასის დახურულ პარკში — ჰაერის ცუდი მოძრაობა და ტენის დაგროვება ლპობის რისკს ზრდის.

სველი ხახვის დაუყოვნებლივ შენახვა — ბოლქვს წინასწარ სათანადო გამოშრობა სჭირდება.

დაზიანებული ბოლქვების ჯანმრთელებთან შერევა — ერთი დაზიანებული ბოლქვი შეიძლება პრობლემის წყარო გახდეს.

მჭიდროდ დაწყობა — ჰაერის ნაკლებობა განსაკუთრებით არასასურველია ნესტიან გარემოში.

ძალიან თბილ ადგილას შენახვა — მაღალმა ტემპერატურამ შეიძლება ხარისხის გაუარესება და გაღვივება დააჩქაროს.

ხახვის დავიწყება დიდი ხნით — პერიოდული შემოწმება საშუალებას გვაძლევს ერთი დაზიანებული ბოლქვი დროულად გამოვაცალკეოთ.

რა გავაკეთოთ, თუ ხახვი უკვე იწყებს ლპობას

თუ შენახულ ხახვში რამდენიმე დაზიანებული ბოლქვი აღმოაჩინეთ, მთელი მარაგი გადაამოწმეთ.

ლპობიანი ბოლქვები ცალკე გადადეთ და არ დააბრუნოთ საერთო ყუთში. შემდეგ შეამოწმეთ დანარჩენი ხახვის სიმტკიცე, სიმშრალე და გარეგნობა.

ასევე მნიშვნელოვანია შენახვის ადგილის შემოწმება. თუ სათავსო ნესტიანია, ჰაერი არ მოძრაობს ან ხახვი კონდენსაციას განიცდის, მხოლოდ დაზიანებული ბოლქვების ამოღება პრობლემას ბოლომდე ვერ მოაგვარებს.

საჭიროა შენახვის პირობების გაუმჯობესებაც.

მთავარი წესები ხახვის ხანგრძლივი შენახვისთვის

ხახვის დიდხანს შესანახად ყველაზე ეფექტური მიდგომა მარტივი პრინციპების დაცვაა: აიღეთ მოსავალი სწორ დროს, ფრთხილად მოეპყარით ბოლქვებს, კარგად გააშრეთ, შეარჩიეთ მხოლოდ ჯანმრთელი და დაუზიანებელი ნიმუშები და შეინახეთ გრილ, მშრალ და კარგად განიავებულ ადგილას.

შენახვის პერიოდშიც ნუ დატოვებთ ხახვს ყურადღების გარეშე. პერიოდული შემოწმება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ერთი დარბილებული ან ლპობიანი ბოლქვის დროული მოცილებით შესაძლებელია დანარჩენი მოსავლის დაცვა.

ხახვის ლპობის თავიდან აცილებაში მთავარი ფაქტორი ხშირად არა რომელიმე სპეციალური საშუალება, არამედ სწორი მოსავლის აღება, სათანადო გაშრობა, დაზიანების თავიდან აცილება და მშრალი, ჰაერგამტარი შენახვის პირობებია.