გერმანიასა და საბერძნეთში ხანგრძლივი ცხოვრების შემდეგ გიორგი ნაროზაულმა საქართველოში დაბრუნება და არხოტის ხეობაში, სოფელ ახიელში, მეცხოველეობის მეურნეობის განვითარება გადაწყვიტა.
ზღვის დონიდან დაახლოებით 1800 მეტრზე მდებარე სოფელში მან საქმიანობა მცირე რაოდენობის პირუტყვით დაიწყო, მოგვიანებით კი მეურნეობას ტურისტული მიმართულებაც დაუმატა. მისი გამოცდილება აერთიანებს მაღალმთიან სოფელში ცხოვრების ყოველდღიურ სირთულეებს, მეცხოველეობის განვითარებას, სახელმწიფო საგრანტო მხარდაჭერის გამოყენებასა და ოჯახური მეურნეობის შემოსავლების დივერსიფიკაციას.
ნაროზაულის თქმით, მას წლების განმავლობაში გერმანიასა და საბერძნეთში ცხოვრება და მუშაობა მოუწია. საბოლოოდ, საქართველოში დაბრუნების შემდეგ მან მეცხოველეობის დაწყება გადაწყვიტა. თავდაპირველად მცირე დანაზოგით 17 სული პირუტყვი შეიძინა და არხოტში გადავიდა.
„გერმანიიდან რომ ჩამოვედი, საქონელი ვიყიდე და აქეთ წამოვედი. მერე ზამთრის გატარებაც აქ მომიწია. ახლა საქონლით ვმომთაბარეობ. გაზაფხულიდან გვიან შემოდგომამდე აქა ვარ და მერე სოფელ გამარჯვებაში მივდივარ. შვილების სკოლისა და განათლების გამო მაინც მიწევს ბარში ჩასვლა“, — ამბობს გიორგი ნაროზაული.
მისი საქმიანობის პარალელურად ოჯახი ტურისტულ მომსახურებასაც ახორციელებს. ოჯახმა მაღალმთიან სოფელში საცხოვრებელი სახლი და კოტეჯები მოაწყო, სადაც სტუმრებს ღამის გათევას და ადგილობრივ პროდუქტებს სთავაზობენ.
კონტექსტი და ფონი
სოფელი ახიელი არხოტის ხეობაში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 1800 მეტრზე მდებარეობს. ნაროზაულის აღწერით, არხოტი ხევსურეთის ისტორიულ-კულტურული სივრცის ნაწილია, თუმცა ადგილობრივები რეგიონის თავისებურებასა და თვითმყოფადობას განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებენ.
მისი თქმით, სოფელში ბარში მოსახლეობის გადასახლებამდე დაახლოებით 120 კომლი ცხოვრობდა. დღეს მუდმივად მცხოვრები ოჯახების რაოდენობა გაცილებით მცირეა.
„ახლა აქ დაახლოებით ექვსი კომლია“, — ამბობს ის.
მაღალმთიან სოფელში ცხოვრება სეზონურ პირობებთან არის დაკავშირებული. ზაფხულში მთავარი საქმიანობა პირუტყვის მოვლა, რძის პროდუქტების წარმოება და სტუმრების მიღებაა, შემოდგომის ბოლოს კი ოჯახს საქონლის ბარში გადაყვანა უწევს.
ნაროზაულისთვის არხოტთან კავშირი ბავშვობის პერიოდიდან იწყება. მისი თქმით, ოჯახი ზაფხულობით ხეობაში ადიოდა, რაც მოგვიანებით მის გადაწყვეტილებაზე აისახა.
„გენეტიკა თავისას შვრება — საქონელი ოჯახში ყოველთვის გვყავდა. არხოტთანაც ბავშვობიდან დიდი კავშირი მქონდა, ზაფხულობით აქ ვისვენებდით“, — ამბობს ის.
საზღვარგარეთ ცხოვრების პერიოდში საქართველოში დაბრუნების სურვილს არხოტის მონატრებაც დაემატა. სწორედ ამ გამოცდილებამ განაპირობა გადაწყვეტილება, რომ მცირე დანაზოგი საქართველოში მეცხოველეობის დასაწყებად გამოეყენებინა.
დეტალები და ფაქტები
ნაროზაულის თქმით, მეურნეობის დაწყებისას დაახლოებით 20 ათასი ლარი ჰქონდა და 17 სული პირუტყვი შეიძინა. პირველ ეტაპზე საქმიანობის გამოცდილება არ ჰქონდა და მაღალმთიან პირობებში მუშაობის სპეციფიკის სწავლა პრაქტიკულად მოუწია.
„თავიდან 17 სული ვიყიდე — სულ 20 000 ლარამდე მქონდა. მიზნად რომ მქონდა დასახული აქ წამოსვლა და ამ საქმის მიხედვა, იმ 17 სულით დავიწყე, მერე 50-მდეც ავედი“, — იხსენებს ის.
პირველი პერიოდი მარტივი არ აღმოჩნდა. მისი თქმით, ბარში შეძენილი საქონელი მთის პირობებს თავიდან ვერ შეეგუა და ოთხი სული დაკარგა. მიუხედავად ამისა, მეურნეობის განვითარება გააგრძელა.
საქმიანობის გაფართოებაში ოჯახს საგრანტო პროგრამამაც შეუწყო ხელი. ნაროზაულის ინფორმაციით, საზღვარგარეთიდან დაბრუნებული ადამიანებისთვის მოქმედი საგრანტო პროგრამის ფარგლებში ოჯახმა საწველი აპარატის დაფინანსება მიიღო.
მანამდე რძის მოწველა მთლიანად ხელით ხდებოდა.
„პირველ წელიწადს ხელით ვწველიდი — არც წველა ვიცოდი, არც ყველის ამოყვანა. ახლა აპარატი ძალიან მეხმარება“, — ამბობს ნაროზაული.
ოჯახი რძისგან ყველს ამზადებს, რომელსაც გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მთაში ინახავს. შემოდგომის შუა პერიოდში პროდუქტი ბარში გადააქვთ, სადაც მისი რეალიზაცია ხდება.
მეურნეობაში რამდენიმე მიმართულებაა განვითარებული. ოჯახი როგორც რძის, ასევე ხორცის წარმოებაზე მუშაობს. ნაროზაულის თქმით, საუკეთესო მეწველი ძროხები გამრავლებისთვის რჩება, ხორცის მიმართულებისთვის კი პირუტყვს გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ზრდიან.
ფერმერის ყოველდღიური სამუშაო დილის დაახლოებით 5 საათზე იწყება. პირველ რიგში მეწველი ძროხების მოწველა და საძოვარზე გაშვებაა საჭირო. შემდეგ იწყება ცხვრის მოვლა, ყველის დამზადება, საოჯახო საქმეები, მშენებლობა, შეშის მომზადება და სტუმრების მიღება.
საღამოს პირუტყვი ისევ ბრუნდება და მეორე დღის სამუშაოებისთვის რძე ინახება.
მაღალმთიან მეურნეობაში ერთ-ერთი რთული ეტაპი საქონლის სეზონური გადაადგილებაა. ნაროზაულის თქმით, შემოდგომის ბოლოს პირუტყვის ბარში გადაყვანა დაახლოებით 33-კილომეტრიან გზას მოიცავს.
საქონელს ადამიანები ცხენებთან და ძაღლებთან ერთად ფეხით მიერეკებიან. გზის ნაწილი სოფელ როშკაზე გადის, სადაც ოჯახი ერთ დღეს ისვენებს, შემდეგ კი ბარისახო-კორშის მიმართულებით გადაადგილდება და საბოლოოდ სოფელ გამარჯვებას აღწევს.
ამ პროცესს ამინდის ცვლილებაც ართულებს.
„მთაში ამინდი უცებ იცვლება“, — ამბობს ნაროზაული და იხსენებს შემთხვევას, როდესაც შემოდგომაზე უღელტეხილზე თოვლმა გადაადგილება გაართულა და გზის გაწმენდა ტექნიკის დახმარებით გახდა საჭირო.
მეურნეობა და ტურისტული მიმართულება
მეცხოველეობის პარალელურად გიორგი ნაროზაულის ოჯახმა ახიელში ტურისტული მიმართულებაც განავითარა. თავდაპირველად მას საკუთარი საცხოვრებელი სახლი არ ჰქონდა და ნათესავთან ცხოვრობდა.
მოგვიანებით ოჯახმა ტურისტული საქმიანობის განვითარების იდეა განიხილა და პროგრამის ფარგლებში პროექტი მოამზადა. დაფინანსების მიღების შემდეგ აშენდა საცხოვრებელი სახლი და კოტეჯები.
ამჟამად ოჯახს ორი კოტეჯი აქვს, სადაც ჯამში დაახლოებით რვა სტუმრის განთავსებაა შესაძლებელი. ასევე მოწყობილია კვების სივრცე, რომელსაც, ნაროზაულის თქმით, ერთდროულად დაახლოებით 30-40 სტუმრის მიღება შეუძლია.
სტუმრებს ოჯახი ადგილობრივ პროდუქტებს სთავაზობს, მათ შორის ხორცს, ყველს, ხინკალსა და ხაჭაპურს.
ნაროზაულის თქმით, არხოტში უცხოელი და ქართველი სტუმრები სხვადასხვა პერიოდში ჩადიან. ოჯახური მეურნეობისა და ტურისტული საქმიანობის შეთავსება საშუალებას აძლევს ოჯახს, შემოსავლის რამდენიმე წყარო ჰქონდეს.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
მაღალმთიან დასახლებებში სოფლის მეურნეობისა და ტურიზმის ერთმანეთთან დაკავშირება სხვადასხვა ქვეყნის სოფლის განვითარების პრაქტიკაში გვხვდება. ასეთი მოდელი გულისხმობს ადგილობრივი წარმოების, საოჯახო მომსახურების, სტუმარმასპინძლობისა და ბუნებრივ-კულტურული რესურსების ერთობლივ გამოყენებას.
გიორგი ნაროზაულის შემთხვევაშიც მეურნეობისა და ტურიზმის მიმართულებები ერთმანეთთან არის დაკავშირებული. პირუტყვისგან მიღებული პროდუქტი ნაწილობრივ თავად ოჯახში გამოიყენება, ნაწილი კი სტუმრებისთვის მზადდება ან ბარში იყიდება.
ამ მოდელის თავისებურება განსაკუთრებით თვალსაჩინოა მაღალმთიან სოფელში, სადაც სეზონურობა მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. ზაფხულში და შემოდგომის დასაწყისში მეურნეობის ძირითადი ნაწილი არხოტშია, ხოლო ზამთრის პერიოდში ოჯახი ბარში გადადის.
საქართველოს კონტექსტი
გიორგი ნაროზაულის ისტორია მაღალმთიან სოფელში დაბრუნების ერთ-ერთ ინდივიდუალურ მაგალითს წარმოადგენს. მისი საქმიანობა ერთდროულად მოიცავს მეცხოველეობას, ადგილობრივი პროდუქციის წარმოებასა და ტურისტულ მომსახურებას.
მაღალმთიან დასახლებაში ეკონომიკური საქმიანობის განვითარებას თან ახლავს სპეციფიკური პირობები — რთული კლიმატი, სეზონური გადაადგილება, სამუშაო ძალის მაღალი მოთხოვნა და ინფრასტრუქტურის მნიშვნელობა.
ნაროზაულის შემთხვევაში საწყის ეტაპზე პირადი დანაზოგი გახდა საქმიანობის დაწყების საფუძველი, მოგვიანებით კი საგრანტო მხარდაჭერამ ტექნიკური აღჭურვის გაუმჯობესება და საქმიანობის გაფართოება შესაძლებელი გახადა.
მისი ოჯახი ამჟამად არხოტში რამდენიმე მიმართულებით მუშაობს და მეურნეობას ეტაპობრივად აფართოებს.
როგორც ნაროზაული ამბობს, მომავალში მისი მიზანია საქონლის რაოდენობის გაზრდა და მეურნეობის გაფართოება. ამასთან, მას სურს ისეთი პირობების შექმნა, რომ ზამთარშიც არხოტში დარჩენა შეძლოს.
„გეგმა საქონლის გაზრდა და მეურნეობის გაფართოებაა. რაც მეტი საქონელია, მით უფრო მყარად ხარ და შემოსავალიც მეტია. შრომა არ მეზარება“, — ამბობს ის.
ოჯახის საქმიანობაში მნიშვნელოვანი როლი აქვს მის მეუღლეს, ია არევაძესაც. ნაროზაულის თქმით, ბარში გადასვლის პერიოდში სწორედ მეუღლე ეხმარება მეურნეობის მართვაში და ყოველდღიურ საქმიანობაში.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
გიორგი ნაროზაულის გამოცდილება აჩვენებს, რომ მაღალმთიან სოფელში მეურნეობის დაწყება რამდენიმე ფაქტორის ერთობლიობას მოითხოვს — საწყის კაპიტალს, პრაქტიკულ გამოცდილებას, შრომით რესურსს, ტექნიკურ მხარდაჭერასა და ადგილობრივ პირობებთან ადაპტაციას.
მის შემთხვევაში საქმიანობა მცირე რაოდენობის პირუტყვით დაიწყო და დროთა განმავლობაში რამდენიმე მიმართულებად განვითარდა. მეცხოველეობას დაემატა რძის პროდუქტების წარმოება და ტურისტული მომსახურება, რამაც ოჯახური მეურნეობის შემოსავლების სხვადასხვა წყაროდ ჩამოყალიბებას შეუწყო ხელი.
ამავე დროს, არხოტში ცხოვრება კვლავ მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული სეზონზე. ზამთრის პერიოდში ოჯახი ბარში გადადის, მათ შორის შვილების განათლებისა და მეურნეობის სეზონური საჭიროებების გამო.
ნაროზაულის სამომავლო გეგმები დაკავშირებულია პირუტყვის რაოდენობის ზრდასთან, მეურნეობის გაფართოებასთან და მაღალმთიან სოფელში ცხოვრების უფრო ხანგრძლივი პერიოდის უზრუნველყოფასთან. მისი ისტორია ამ ეტაპზე კონკრეტული ოჯახის გამოცდილებაა და არა მთლიანად მაღალმთიანი რეგიონების სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის განზოგადებული შეფასება.
წყაროები
[1] გიორგი ნაროზაულის ინტერვიუ და სარედაქციო მასალა სოფელ ახიელში მისი მეურნეობისა და საქმიანობის შესახებ. მასალა მოწოდებულია სტატიის მომზადებისთვის.
[2] „აწარმოე საქართველოში“ — ბიზნესისა და სოფლის მეურნეობის მხარდაჭერის სახელმწიფო პროგრამების შესახებ ოფიციალური ინფორმაცია. აწარმოე საქართველოში — ოფიციალური ვებგვერდი
QR კოდი
სტატიის ციტირება
შენი სოფელი. (2026). ემიგრაციის შემდეგ სამშობლოში დაბრუნდა, „გენეტიკა თავისას შვრება“ – როგორ შექმნა გიორგი ნაროზაულმა მეურნეობა წინაპრების სოფელში. 30 სექტემბერი, 2026. https://shenisofeli.ge/ემიგრაციის-შემდეგ-სამშობ/
