მცირე მარნები ნიშანდების საფასურს არ გადაიხდიან – ლევან მეხუზლა

ღვინის ეროვნული სააგენტოს თავმჯდომარის განცხადებით, მოთხოვნა მწარმოებლებს საერთო წესით შეეხება, თუმცა მცირე საოჯახო მარნებისთვის ნიშნის საფასურისგან გათავისუფლება იგეგმება. რეგულაციის მიზანია პროდუქციის იდენტიფიცირება, მისი წარმოებისა და რეალიზაციის მიკვლევადობა და მომხმარებლისთვის ღვინის შესახებ ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის გაზრდა. [1][2]

მოვლენების აღწერა

საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის 2026 წლის 4 ნოემბრის №2-458 ბრძანებით დამტკიცდა ალკოჰოლიანი სასმელების ნიშანდების წესი და ფორმა. დოკუმენტის თანახმად, ახალი მოთხოვნა 2027 წლის 1 თებერვლიდან ამოქმედდება და გავრცელდება სარეალიზაციოდ განკუთვნილ სერტიფიცირებულ ალკოჰოლიან სასმელებზე. [1]

ღვინის ეროვნული სააგენტოს თავმჯდომარემ, ლევან მეხუზლამ, საზოგადოებრივი მაუწყებლის ეთერში განაცხადა, რომ ნიშნის დატანა ყველა შესაბამისი პროდუქტის მწარმოებელს მოუწევს. ამასთან, მისი განმარტებით, მცირე საოჯახო მარნები ნიშანდების საფასურს არ გადაიხდიან.

სააგენტოს ხელმძღვანელის განცხადებით, შეღავათის გათვალისწინების მიზეზი მცირე მარნების ეკონომიკური მდგომარეობაა. მისი თქმით, მცირე პარტიების წარმოებისას ბოთლების ხელით გაფორმება გავრცელებული პრაქტიკაა და თვითწებვადი ნიშნის დატანა მათთვის მნიშვნელოვან ტექნიკურ სირთულეს არ უნდა წარმოადგენდეს.

მნიშვნელოვანია, ერთმანეთისგან გაიმიჯნოს სავალდებულო ნიშანდების ვალდებულება და მისი საფასურის გადახდის საკითხი: სააგენტოს ხელმძღვანელის განმარტებით, მცირე მარნები ნიშნის დატანის ვალდებულებისგან არ თავისუფლდებიან, თუმცა მათთვის საფასურის გადახდის გამონაკლისი უნდა დაწესდეს.

კონტექსტი და ფონი

ნიშანდების სისტემის შემოღება უკავშირდება „ვაზისა და ღვინის შესახებ“ საქართველოს კანონში 2026 წლის 9 ივნისს შეტანილ ცვლილებებს. საკანონმდებლო ცვლილებით განისაზღვრა, რომ სარეალიზაციოდ განკუთვნილი სერტიფიცირებული ალკოჰოლიანი სასმელების ნიშანდება სავალდებულო უნდა გამხდარიყო, ხოლო მისი განხორციელება ღვინის ეროვნული სააგენტოს პასუხისმგებლობა იქნებოდა. [2]

რეგულაციის მთავარი მიზანი პროდუქტის მიკვლევადობის გაუმჯობესებაა. ეს გულისხმობს შესაძლებლობას, რომ კონკრეტული ბოთლი ან სხვა სამომხმარებლო შეფუთვა დაკავშირებული იყოს შესაბამის მწარმოებელთან, სერტიფიცირების დოკუმენტთან და პროდუქციის პარტიასთან.

მიკვლევადობის სისტემები გამოიყენება იმისთვის, რომ ბაზარზე განთავსებული პროდუქტის წარმომავლობისა და სტატუსის გადამოწმება შესაძლებელი იყოს. ღვინის სექტორში ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან მომხმარებლისთვის პროდუქტის ავთენტიკურობა, მწარმოებლის იდენტიფიცირება და სერტიფიცირების შესახებ ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა პროდუქტის მიმართ ნდობის განმსაზღვრელი ფაქტორებია.

კანონით განსაზღვრული „მცირე ზომის მარნის“ ცნება გულისხმობს ღვინის საწარმოს, რომლის წლიური წარმადობა 25 000 ლიტრს არ აღემატება. ეს განმარტება მნიშვნელოვანია, რადგან მცირე მარნებისთვის გამოცხადებული შეღავათის მოქმედების არეალი სწორედ შესაბამის სამართლებრივ კრიტერიუმებს უნდა დაეფუძნოს. [2]

დეტალები და ფაქტები

დამტკიცებული წესის მიხედვით, ნიშანი მატერიალური ფორმის იქნება და მასზე განთავსდება QR კოდი და უნიკალური საიდენტიფიკაციო კოდი. ნიშანი უნდა შეიცავდეს დაცვის სპეციალურ ელემენტებსაც, რათა შემცირდეს მისი კოპირების, გაყალბებისა და სხვა პროდუქტზე უკანონოდ გადატანის შესაძლებლობა. [1]

ნიშანი თითოეულ სამომხმარებლო შეფუთვაზე უნდა განთავსდეს. ჩამოსასხმელი ღვინის შემთხვევაში მისი დატანა გათვალისწინებულია სარეალიზაციო სტაციონარულ ჭურჭელზე ან ცისტერნაზე. ნიშანი პროდუქტზე უნდა იყოს დამაგრებული ისე, რომ შესაძლებელი დარჩეს კოდის წაკითხვა და არ დაიფაროს ეტიკეტზე კანონით მოთხოვნილი სხვა ინფორმაცია. [1]

QR კოდის სკანირების შედეგად მომხმარებელს უნდა შეეძლოს შემდეგი ინფორმაციის მიღება:

• პროდუქტის დასახელება და კატეგორია;

• მწარმოებლის დასახელება;

• შესაბამისობის სერტიფიკატის ნომერი, გაცემის თარიღი და სტატუსი;

• პროდუქციის პარტიის ნომერი;

• ნიშნის მოქმედი სტატუსი.

ნიშნის მიღების პროცესი ელექტრონული სისტემის საშუალებით წარიმართება. ღვინის კომპანია სააგენტოს მიმართავს შესაბამისი რაოდენობის ნიშნების მისაღებად, განაცხადში მიუთითებს პროდუქციის კატეგორიასა და საჭირო რაოდენობას. სააგენტო განაცხადს განიხილავს და გადაწყვეტილებას, წესის თანახმად, რეგისტრაციიდან ორი სამუშაო დღის ვადაში იღებს. დადებითი გადაწყვეტილების შემდეგ, საფასურის გადახდის შემთხვევაში, ნიშნები არაუგვიანეს ხუთი სამუშაო დღისა გაიცემა. [1]

ნიშნის დატანა მხოლოდ ერთი ეტაპია. მწარმოებელმა ის ელექტრონულ სისტემაშიც უნდა გაააქტიუროს და კონკრეტულ სერტიფიცირებულ პროდუქტს დაუკავშიროს. აქტივაცია პროდუქციის რეალიზაციამდე უნდა განხორციელდეს. არააქტიური ან დეაქტივირებული ნიშნით პროდუქტის გაყიდვა დაუშვებელია. [1]

ამ წესის პრაქტიკული მნიშვნელობა ის არის, რომ ნიშანი მხოლოდ შეფუთვაზე დატანილი ვიზუალური სიმბოლო არ იქნება. იგი კონკრეტული პროდუქტის შესახებ ელექტრონულ ჩანაწერს დაუკავშირდება და მის სტატუსზე ინფორმაციის გადამოწმების საშუალებას შექმნის.

ნიშანდების საფასური ჯერ საბოლოოდ დადგენილი არ არის. კანონით მთავრობას მისი განსაზღვრა 2027 წლის 1 თებერვლამდე ევალება. შესაბამისად, ერთ ბოთლზე 10 თეთრის ოდენობით დასახელებული სავარაუდო ღირებულება ამ ეტაპზე ოფიციალურად დამტკიცებულ ტარიფად ვერ ჩაითვლება. [2][3]

ასევე, მცირე მარნებისთვის საფასურის გაუქმების შესახებ ლევან მეხუზლას განცხადება უნდა განვასხვაოთ უკვე გამოქვეყნებული ნორმატიული წესისგან. 4 ნოემბრის ბრძანების ტექსტში ნიშნის გაცემისას საფასურის გადახდის ზოგადი მოთხოვნაა მოცემული; მცირე მარნებისთვის გამონაკლისის კონკრეტული სამართლებრივი მექანიზმი ამ დოკუმენტში ცალკე გაწერილი არ არის. ამიტომ შეღავათის საბოლოო ფორმა და ამოქმედების პირობები შესაბამისი სამართლებრივი ცვლილებით უნდა დაზუსტდეს. [1]

საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა

პროდუქციის მიკვლევადობა თანამედროვე სასურსათო და სასმელი პროდუქციის რეგულირების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულებაა. სხვადასხვა ქვეყანაში მოქმედი სისტემები პროდუქტის წარმომავლობის, წარმოების ეტაპებისა და ბაზარზე გადაადგილების შესახებ მონაცემების აღრიცხვას ემსახურება.

ევროკავშირში სურსათის ზოგადი კანონმდებლობა ადგენს მიკვლევადობის პრინციპს, რომლის მიხედვითაც ბიზნესოპერატორებს უნდა შეეძლოთ განსაზღვრონ, ვისგან მიიღეს პროდუქტი და ვის მიაწოდეს იგი. ამ მიდგომის მიზანია სურსათის უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული რისკების მართვისა და საჭიროების შემთხვევაში პროდუქტის ბაზრიდან ამოღების გამარტივება. [4]

საქართველოს მიერ დამტკიცებული ნიშანდების სისტემა ამ ფართო მიდგომის კონკრეტული დარგობრივი ინსტრუმენტია. მისი ეფექტიანობა დამოკიდებული იქნება არა მხოლოდ ნიშნის არსებობაზე, არამედ მონაცემთა სიზუსტეზე, ელექტრონული სისტემის გამართულ მუშაობასა და კონტროლის თანმიმდევრულ განხორციელებაზე.

საქართველოს კონტექსტი

ახალი რეგულაცია უშუალოდ შეეხება საქართველოს ღვინის მწარმოებლებს, მათ შორის იმ კომპანიებსა და საოჯახო მარნებს, რომლებიც სერტიფიცირებულ ალკოჰოლიან სასმელებს ადგილობრივ ბაზარზე გასაყიდად ამზადებენ.

მცირე მარნებისთვის ნიშანდების საფასურისგან გათავისუფლების ინიციატივა მნიშვნელოვანია მათი ხარჯების სტრუქტურის გათვალისწინებით. მცირე წარმოებაში თითოეული დამატებითი ხარჯი შეიძლება უფრო შესამჩნევი იყოს, ვიდრე დიდი მოცულობის მწარმოებლებთან, რომლებსაც ტექნიკური პროცესების ავტომატიზაციისა და ერთეულ პროდუქციაზე ხარჯების განაწილების მეტი შესაძლებლობა აქვთ.

ლევან მეხუზლას შეფასებით, ნიშანდების ხარჯმა შესაძლოა ღვინის საბოლოო ფასზეც იქონიოს გავლენა, თუმცა ქართული ღვინის კონკურენტუნარიანობა მხოლოდ დაბალ ფასზე არ უნდა იყოს დამოკიდებული. მისი განცხადებით, მწარმოებლებმა მოლაპარაკებებისას ყურადღება უნდა გაამახვილონ პროდუქტის ხარისხსა და უფრო მაღალი ღირებულებით რეალიზაციაზე.

სააგენტოს თავმჯდომარემ ასევე აღნიშნა, რომ კერძო სექტორის წარმომადგენელთა ნაწილს სურდა მინიმალური გასაყიდი ფასის რეგულაციით განსაზღვრა, თუმცა მისი აზრით, სახელმწიფოს მიერ ფასების პირდაპირი დადგენა სწორი მიდგომა არ იქნებოდა. ამ საკითხზე საუბრისას მან ნიშანდების სისტემა ქართული ღვინის ცნობადობისა და პრესტიჟის გაძლიერების ერთ-ერთ შესაძლო ინსტრუმენტად წარმოაჩინა.

საქართველოსთვის მნიშვნელოვანი იქნება, რამდენად გამარტივდება ახალი სისტემის დანერგვა სხვადასხვა ზომის საწარმოში. განსაკუთრებით საყურადღებოა, რომ მცირე მწარმოებლებს ჰქონდეთ მკაფიო ინფორმაცია ნიშნის მიღების, დატანის, გააქტიურებისა და აღრიცხვის პროცედურების შესახებ. ამ პროცესის ორგანიზება გავლენას მოახდენს როგორც საწარმოების ყოველდღიურ საქმიანობაზე, ისე პროდუქციის ბაზარზე დროულად განთავსებაზე.

დამატებითი ინფორმაცია ღვინის სექტორში მიმდინარე რეგულაციებისა და სიახლეების შესახებ ხელმისაწვდომია ღვინის ეროვნული სააგენტოს ვებგვერდზე, ხოლო ახალი ამბების განახლებები — SheniAmbebi.ge-ზე.

ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება

2027 წლის 1 თებერვლიდან სერტიფიცირებული ალკოჰოლიანი სასმელების სავალდებულო ნიშანდება საქართველოს ღვინის სექტორისთვის ახალი ადმინისტრაციული და ტექნიკური მოთხოვნა გახდება. მისი მთავარი დანიშნულება პროდუქციის იდენტიფიცირება, მიკვლევადობის გაუმჯობესება და მომხმარებლისთვის სერტიფიცირების შესახებ ინფორმაციის მიწოდებაა.

რეგულაციის ამოქმედებამდე რამდენიმე საკითხის დაზუსტება კვლავ მნიშვნელოვანია. მათ შორისაა ნიშანდების საბოლოო საფასური, მცირე მარნებისთვის გამოცხადებული შეღავათის სამართლებრივი ფორმა და მისი გამოყენების კრიტერიუმები. ამ ეტაპზე 10 თეთრი მხოლოდ სავარაუდო ღირებულებად უნდა განიხილებოდეს და არა დადგენილ ტარიფად.

ახალი სისტემის შედეგი დამოკიდებული იქნება იმაზე, რამდენად გამჭვირვალედ და თანმიმდევრულად იმუშავებს ელექტრონული აღრიცხვა, რამდენად მარტივი იქნება პროცედურები მწარმოებლებისთვის და რამდენად სრულყოფილ ინფორმაციას მიიღებს მომხმარებელი QR კოდის საშუალებით.

წყაროები

1. საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრი. ბრძანება №2-458 — „ალკოჰოლიანი სასმლის ნიშანდების წესისა და ფორმის დამტკიცების შესახებ“. 4 ნოემბერი, 2026. საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე.

2. საქართველოს კანონი №1643-Vმს-XIმპ — „ვაზისა და ღვინის შესახებ“ საქართველოს კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე. 9 ივნისი, 2026. საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე.

3. ღვინის ეროვნული სააგენტო. „ნიშანდება უზრუნველყოფს ღვინის სრულ მიკვლევადობას და ხელს უწყობს ფალსიფიკაციასთან ბრძოლას“. 12 ივნისი, 2026. ღვინის ეროვნული სააგენტო.

4. European Parliament and Council. Regulation (EC) No 178/2002, Article 18 — Traceability. EUR-Lex.