ქუთაისის ბოტანიკური ბაღი – მდებარეობს ქალაქ ქუთაისში,
სამსაუკუნოვანი მუხის ხე, რომელშიც სამლოცველოა მოწყობილი. მას საქართველოში ანალოგი არ აქვს.
ზღმარტლი და მისი სასარგებლო თვისებები – მკვლევართა უმეტესობა ზღმარტლის სამშობლოდ…
ზღმარტლი
მკვლევართა უმეტესობა ზღმარტლის სამშობლოდ ჩრდილოეთ ირანს, შუა აზიას, სამხრეთ ევროპასა და ამიერკავკასიას მიიჩნევს.
საქართველოს უძველესი ძეგლების გამოკვლევით დადგინდა, რომ ზღმარტლი ცნობილი იყო ჩვენს ტერიტორიაზე მცხოვრები ტომებისათვის.
საქართველოში ზღმარტლის ველურად გავრცელების არეალი საკმაოდ დიდია როგორც ქვეყნის აღმოსავლეთ, ისე დასავლეთ ნაწილში, რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებს იმას, რომ მისი ერთ-ერთი სამშობლო ჩვენი ქვეყანაა.
ზღმარტლი 6მ-მდე სიმაღლის ხე ან ბუჩქია. საჭმელად გამოიყენება მისი მწიფე ნაყოფი, რომელიც შეიცავს 17,3%-მდე შაქრებს, 0,2-0,9% მჟავებს, მთრიმლავ ნივთიერებებს, კაროტინსა და ვიტამინ ჩ-ს. ამრავლებენ მყნობით ზღმარტლის, კუნელის, მსხლისა და კომშის საძირეებზე.
საქართველოში გავრცელებული ზღმარტლის ფორმებია:
ფორმა 6 – ნაყოფი მსხვილია, ზომით 3,8ხ5,0 სმ-მდე, წონა 35 გ
ფორმა 7 – ნაყოფი მსხვილია, ზომით 4,0ხ3,5 სმ-მდე, წონა 25 გ
ფორმა 10 – მომრგვალო ნაყოფი, საშუალო, ზომით 2,6ხ3,0 სმ-მდე
ფორმა 11 – მომრგვალო ნაყოფი, საშუალო, ზომით 3,3ხ3,1 სმ-მდე
ფორმა 12 – მოგრძო-ოვალური, საშუალოზე მსხვილი ნაყოფი, ზომით 3,3ხ4,0 სმ-მდე
ფორმა 14 – მომრგვალო-ცილინდრული, საშუალოზე მსხვილი ნაყოფი, ზომით 3,4ხ4,0სმ-მდე
ფორმა 15 – მომრგვალო-ბრტყელი მსხვილი ნაყოფი ზომით 4,2ხ5,2 სმ-მდე
ფორმა 17 – ბრტყელი ნაყოფი, ზომით 3,0ხ3,8 სმ-მდე
ფორმა 20 – შებრუნებულკონუსისებური მსხვილი ნაყოფი ზომით 4,0ხ3,8 სმ-მდე
ფორმა 22 ბოლქვისებური მსხვილი ნაყოფი ზომით 3,5ხ4,2 სმ-მდე
ფორმა 23 – მოგრძო-კონუსისებური, საშუალოზე მსხვილი ნაყოფი ზომით 2,8ხ3,5 სმ-მდე.
მრავლდება თესლით, ძირკვისა და ფესვის ამონაყარით, ამრავლებენ მყნობით. ნაყოფი შეიცავს შაქრებსა და C ვიტამინს; ქერქი, ფოთლები და მკვახე ნაყოფი — მთრიმლავ ნივთიერებებს. მერქანს იყენებენ სახარატო ნაკეთობისათვის. თაფლოვანია.
ზღმარტლი შეიცავს შაქრებსა და თითქმის ყველა ვიტამინს, მინერალურ ნივთიერებებს: კალიუმი, მაგნიუმი, რკინა, იოდი, კალციუმი, ფოსფორი, ნატრიუმი, სელენი, თუთია და ა.შ.
განსაკუთრებით ფასეულია ზღმარტლი იმ ადამიანებისთვის, ვისაც აწუხებს ჰიპერტონია, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები, ასთმა, დიაბეტი, ხელს უწყობს თირკმელებიდან კენჭების გამოდევნას, აუმჯობესებს საჭმლის მონელებას, წმენდს ღვიძლსა და სისხლძარღვებს
კომში ერთ-ერთი ძვირფასი კულტურაა თავისი ქიმიური შემცველობითა და გამოყენების მრავალფეროვნებით – მისი ნაყოფი, თესლი და ფოთოლი ოდითგანვე გამოიყენებოდა როგორც სამკურნალო საშუალებები
კომში
კომში ერთ-ერთი ძვირფასი კულტურაა თავისი ქიმიური შემცველობითა და გამოყენების მრავალფეროვნებით. გარდა იმისა, რომ იხმარება ხილად, საკონდიტრო და კულინარიულ ნედლეულად, მისი ნაყოფი, თესლი და ფოთოლი ოდითგანვე გამოიყენებოდა როგორც სამკურნალო საშუალებები შინაგანი დაავადებების სამკურნალოდ (სისხლნაკლებობა, შარდმდენი, ამოსახველებელი და სხვ.).
კომშის ნაყოფი შეიცავს 5-12% შაქრებს, 5%-მდე მჟავებს, 0,1-1,8% მთრიმლავ ნივთიერებებს, 3%-მდე პექტინებს, ვიტამინ ჩ-ს და ეთერზეთს, რომლის გამოც ნაყოფი გამოირჩევა შეუდარებელი სურნელებით. ნაყოფი კარგად ინახება.
ნაყოფის გადამუშავების შედეგად მიღებული პროდუქტებია: მურაბა, ჯემი, კომპოტი, ჟელე და მაღალხარისხოვანი მარმელადი. კულინარიაში გამოიყენება სხვადასხვა კერძის შესაკაზმად. მერქანი იხმარება სახარატო საქმეში. საუკეთესო
საძირეა ნაგალა (ჯუჯა) მსხლის ჯიშების გამოსაყვანად, ზღმარტლის დასამყნობად.
ხე ცოცხლობს 50-70 წელს, თუმცა გადაბელვით მისი სიცოცხლის 100 წლამდე გახანგრძლივებაც შეიძლება.
მრავლდება ფესვის ამონაყარებით, შტამბზე ამონაყარების გადაწვენით, კალმების დაფესვიანებით და მყნობით.
დასაფესვიანებლად კალმებს იღებენ გვიან შემოდგომით, აღმოსავლეთ საქართველოში ოქტომბრის დამლევს ან ნოემბრის თვეში, ხოლო დასავლეთ საქართველოში – ნოემბრის შუა რიცხვებიდან. გვიან შემოდგომაზე აჭრილი კალმების 80-90% ფესვიანდება ნორმალურად, გაზაფხულზე აჭრილის დაფესვიანება არ აღემატება 10%-ს. კომში რომ ერთ-ერთი ძვირფასი კულტურაა, გავრცელების არეალზეც ეტყობა. მოჰყავთ მთელ მსოფლიოში, სადაც კი მის გასამრავლებლად შესაფერისი პირობები არსებობს. იგი უძველესი კულტურაა და, ზოგიერთი ავტორის ცნობით, მას 4000 წლის წინათაც კი იცნობდნენ.
კომშის წარმოშობისა და გავრცელების რაიონებია კავკასია და კასპიის ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთი მხარე. აქედან კომში გატანილ იქნა ბაბილონსა და ეგვიპტეში. დაახლოებით 700 წლით ადრე ჩვ.წ.-მდე იგი შეუტანიათ საბერძნეთში. ძველ საბერძნეთში კომში დიდი პატივისცემით სარგებლობდა. ამის მაგალითია ის, რომ საქორწინო ცერემონიის დროს, მაშინ არსებული კანონის მიხედვით, სასიძოს საპატარძლოსთვის უნდა მიერთმია კომშის ნაყოფი, რომელიც ბედნიერი ოჯახური ცხოვრების სიმბოლოდ ითვლებოდა.
საქართველოც რომ კომშის სამშობლოა, ამას ადასტურებს მისი ველური ფორმების არსებობა როგორც აღმოსავლეთ, ისე დასავლეთ საქართველოში.
არსებობს კომშის უამრავი ჯიში, რომლებიც ერთმანეთისგან განსხვავდება როგორც ვეგეტატიური ნაწილების, ასევე ნაყოფის ფორმითა და სიდიდით. არსებობს მსხვილნაყოფა ჯიშები – წონით 1,5, 2 და 3-კგ-იანი – ერთ-ერთია „კშაივა“.
ჩვენც გვაქვს ადგილობრივი მსხვილნაყოფა ჯიშები, თუმცა მათი წონა 500-დან 730 გ ფარგლებში მერყეობს. ასეთებია: დერჩული #86 – 500 გ, მსხლისებრი #84 – 650 გ და ლაგოდეხის მსხვილნაყოფა – 732გ.
საქართველოში გავრცელებული კომშის ჯიშებია:
ვაშლისებრი 38 – მომჟავო-მოტკბო ნაყოფია, ზომით 10,2ხ9,9სმ-მდე
ვაშლისებრი 52 (წყალბია) – პატარა, მომჟავო-მოტკბო ნაყოფია
ვაშლისებრი 54 – მომჟავო-მოტკბო ნაყოფია, ზომით 7,8ხ7,9 სმ-მდე, წონა 300 გ
ვაშლისებრი 60 – ნაყოფის ზომა 7,6ხ7,4 სმ-მდეა, წონა 200 გ
მსხლისებრი 22 – მომჟავო-მოტკბო ნაყოფია, ზომით 9,3ხ4,4 სმ-მდე
მსხლისებრი 33 – მომჟავო-მოტკბო ნაყოფია, საშუალო წონა 250 გ
მსხლისებრი 84 – მომჟავო ნაყოფია, ზომით 10,6ხ9,9 სმ-მდე, წონა 650 გ
მსხლისებრი 85 – ტკბილი ნაყოფია, ზომით 12,5ხ8,5 სმ-მდე, წონა 400 გ
დერჩული 86 – მომჟავო-მოტკბო, დიდი ზომის ნაყოფია, წონა 500 გ-მდე
ტინისხიდის ტკბილი – ტკბილი, არომატული ნაყოფია, ზომით 7,2ხ6,2 სმ-მდე, წონა 135გ
ქართული მჟავე – მომჟავო-ტკბილი ნაყოფია, ზომით 8,7ხ8,7 სმ-მდე, წონა 375 გ
მეჯვრისხევის მჟავე 114 – ცვალებადი სიდიდის მომჟავო-მოტკბო ნაყოფია
გორული ტკბილი 126 (მალაჩინა) – მომჟავო-მოტკბო ნაყოფია, ზომით 7,4ხ8,1 სმ
ლაგოდეხის მსხვილნაყოფა – ნაყოფის ზომა 12,3ხ10,2 სმ-მდეა, წონა 732 გ
შილდური – ნაყოფის ზომა 7,5ხ6,8 სმ-მდეა, წონა 815 გ
სანავარდო – ტკბილი ნაყოფია, ზომით 14,2ხ9,6 სმ-მდე
ახალსოფლის კომში – გემრიელი, ტკბილი ნაყოფია, ზომით 8,8ხ7,4 სმ-მდე
ფორე – მომჟავო-მოტკბო მსხვილი ნაყოფია, ზომით 10ხ8,6სმ-მდე, წონა 325 გ
საკომპოტე – ტკბილი ნაყოფია, ზომით 7,6ხ6,6 სმ-მდე, წონა 350 გ
ალუბალი ძვირფასი დიეტური და მრავალი დაავადების სამკურნალოდ გამოსადეგი კულტურაა
წყარო: ნიკოლოზ იოსებიძე, ყველაფერი საოჯახო მეურნეობის შესახებ (გამომცემლობა პალიტრა L)
ბავშვის დასამშვიდებლად მობილურისა და პლანშეტის გამოყენება არ შეიძლება
მართალია, მობილურის ან პლანშეტის ეკრანით ბავშვის დამშვიდება და გართობა ნაცადი და ძალიან ეფექტური ხერხია, თუმცა ახალი კვლევა ამტკიცებს, რომ ეს ინდივიდის ფსიქიკისთვის დამაზიანებელია.
2018-2020 წლებში ჩატარებულ კვლევაში 422 მშობელი და ამდენივე 3-დან 5 წლამდე ბავშვი მონაწილეობდა.
მკვლევართა ჯგუფმა აღმოაჩინა, რომ ელექტრონული მოწყობილობების დამშვიდების მექანიზმად გამოყენება დაკავშირებულია ბავშვებში ემოციურ რეაქტიულობასთან და ემოციურ დისრეგულაციასთან. მაგალითად, ასეთი ბავშვების ხასიათი ძალიან სწრაფად იცვლება და იმპულუსურობა იმატებს.
ეს ნიშნები უფრო გამოკვეთილი იყო ბავშვებში, რომლებიც ისედაც გამოირჩევიან ჰიპერაქტიურობით, იმპულსურობითა და მოუსვენრობით. როგორც ჩანს, გაჯეტების გამოყენება მათ ფსიქიკას არ აძლევს საშუალებას, რომ ემოციების რეგულირების მექანიზმი თავად ჩამოაყალიბოს.
“ბავშვის დასამშვიდებლად და სახლში სიმშვიდის მისაღწევად მობილური მოწყობილობების გამოყენება, ერთი შეხედვით, უვნებელი ჩანს, თუმცა ხანგრძლივ პერსპექტივაში უარყოფითი გავლენა შეიძლება ჰქონდეს, თუ რეგულარული პრაქტიკისა და სტრატეგიის სახეს მიიღებს. განსაკუთრებით ადრეულ ბავშვობაში, მოწყობილობა ბავშვს დამოუკიდებელი თვითრეგულირების ალტერნატიული მეთოდის ჩამოყალიბების საშუალებას არ მისცემს”, — განაცხადა ჯენი რადესკიმ, პედიატრმა მიჩიგანის უნივერსიტეტიდან.
რა თქმა უნდა, ყველას შეგვხვედრია ბავშვი, რომლის დამშვიდებაც სხვებზე ბევრად ძნელია ხოლმე და ზოგჯერ ერთადერთ გამოსავლად მისი მულტიპლიკაციური ფილმებით ან YouTube ვიდეოებით გართობა გვესახება, რაც ძალიან ხშირად ეფექტურად მუშაობს კიდეც. მიუხედავად ამისა, მკვლევრები გვაფრთხილებენ, რომ მოკლე ვადით სიმშვიდის ასე მიღწევამ, შეიძლება, ხანგრძლივი და ბევრად სერიოზული უსიამოვნებები შექმნას, ვიდრე ბავშვის ტირილია. ეს ემოციური კონტროლის პრობლემებია.
ავტორების თქმით, შეგიძლიათ იშვიათად მიმართოთ კიდეც ამ მეთოდს და, ალბათ, დღესდღეობით მისი სრულად აღმოფხვრა შეუძლებელიც კია, თუმცა არავითარ შემთხვევაში, ამან რეგულარული ხასიათი არ უნდა მიიღოს.
ეს თემა ახალი ნამდვილად არ არის. წარსულში მშობლები შეშფოთებულები იყვნენ ახალგაზრდების ტელევიზორითა და ვიდეოთამაშებით გატაცებითაც. დღევანდელი ტექნოლოგიური საშუალებები კი ბევრად უფრო განვითარებული, მრავალფეროვანი და ხელმისაწვდომია.
“აღმზრდელები, შესაძლოა, შვებას გრძნობენ, როცა მოწყობილობა ბავშვს სწრაფად და ეფექტურად აჩერებს. თითქოს, ასე ორივე მხარე გამარჯვებული რჩება, რაც იძლევა მოტივაციას, რომ პრაქტიკა გაგრძელდეს. რთული ქცევების საკონტროლებლად ელექტრონული მოწყობილობების გამოყენება თანდათან ჩვევად ყალიბდება, რის პარალელურადაც ბავშვის მოთხოვნაც იზრდება. რაც უფრო ხშირად მივმართავთ ამ მეთოდს, მით უფრო ნაკლები დრო რჩება სხვა, ნაკლებად საზიანო მეთოდების საცდელად”, — განაცხადა რადესკიმ.
მკვლევრებმა ბავშვის დამშვიდების ალტერნატიული, ნაკლებად საზიანო მეთოდებიც შემოგვთავაზეს: ეს შეიძლება იყოს მუსიკის მოსმენა, პლასტელინის ძერწვა, ბატუტზე ხტომა და ა.შ.
ემოციების ფერებთან დაკავშირებას ასევე შეუძლია, დაეხმაროს ბავშვს განწყობის იდენტიფიცირებასა და ახლობელ ადამიანთან შესაბამისი კომუნიკაციის დამყარებაში. შეგიძლიათ, ქცევის ჩანაცვლების მეთოდსაც მიმართოთ, მაგალითად, ბრაზის შემთხვევაში მისცეთ ბავშვს საშუალება, რომ ბალიშს ურტყას, რაც მას ადამიანებზე აგრესიის გადატანისგან შეაკავებს.
ბუნებრივია, ყველა ეს მეთოდი ბავშვს უნდა აუხსნათ და შეასწავლოთ მაშინ, როცა ის ემოციურად მშვიდადაა. მნიშვნელოვანია, საკუთარი ემოციების გაგება და მართვა ადამიანმა ადრეული ასაკიდანვე ისწავლოს, ეს პროცესია, რომელშიც აღმზრდელის დახმარება აუცილებელია.
კვლევა ჟურნალ JAMA Pediatrics-ში გამოქვეყნდა.
„ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების უწყვეტ თვითმონიტორინგს დაქვემდებარებული დაახლოებით 51 აქტიური საწარმოდან სამინისტროს ელექტრონულ სისტემაში უკვე დარეგისტრირებულია 31 საწარმო, 11 საწარმო ხელსაწყოების მონტაჟის პროცესშია
„ქვეყნის ერთ-ერთ უმთავრეს გარემოსდაცვით პრიორიტეტს წარმოადგენს ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების შემცირება, განსაკუთრებით ურბანულ და სამრეწველო ტერიტორიებზე. ერთ-ერთი გამოწვევა ამ მიმართულებით არის სამრეწველო სექტორი“, – განაცხადა გარემოს დაცვისა სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილემ საქართველოს პარლამენტში 2023 წლის ანგარიშის წარდგენის დროს.
როგორც მინისტრმა აღნიშნა, მსხვილ სამრეწველო საწარმოებს დაევალათ მავნე ნივთიერებათა ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების უწყვეტი თვითმონიტორინგის სისტემის დანერგვა. ამ ეტაპზე თვითმონიტორინგს დაქვემდებარებული დაახლოებით 51 აქტიური საწარმოდან სამინისტროს ელექტრონულ სისტემაში დარეგისტრირებულია 31 საწარმო, კიდევ 11 საწარმო კი, ხელსაწყოების მონტაჟის პროცესშია. მიმდინარეობს მსხვილი სამრეწველო ობიექტების კონტროლი და ჰაერდაცვითი კანონმდებლობის შესრულების მონიტორინგი. რეგულაციების ამოქმედებიდან დღემდე შემოწმდა არაერთი საწარმო, ჯამში გამოვლინდა უწყვეტი თვითმონიტორინგისა და ჰაერდაცვითი მოთხოვნების შეუსრულებლობის 92 ფაქტი და გატარდა კანონით გათვალისწინებული ზომები.
„შემუშავდა ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის მართვის 2023-2025 წლების გეგმა ცენტრალური ზონისთვის, რომელიც მოიცავს ქ. რუსთავსაც. სამოქმედო გეგმის განხორციელების ბიუჯეტი 88 მლნ ლარია და სამრეწველო სექტორიდან დაბინძურების შემცირება გეგმის ერთ-ერთ მთავარ მიმართულებად რჩება. აღსანიშნავია, რომ ქ. რუსთავის 2020-2022 წლების სამოქმედო გეგმის შესრულებამ ამ მიმართულებით საკმაოდ კარგი შედეგი მოგვცა, ვინაიდან ქალაქში შემცირდა მყარი ნაწილაკებით დაბინძურების დონე“, – აღნიშნა ოთარ შამუგიამ.
თერმული ნისლით ტერიტორიების დამუშავების პირველი ეტაპი სრულდება – წამლობითი ღონისძიებები გეგმის მიხედვით და უსაფრთხოების წესების დაცვით, ღამის საათებში, მეფუტკრე-ფერმერებთან კოორდინაციით ტარდება
სურსათის ეროვნული სააგენტოს, აზიური ფაროსანას საწინააღმდეგო მართვის ცენტრი ზემო აჭარაში მასშტაბურ ღონისძიებებს ატარებს.
თერმული ნისლით ტერიტორიების დამუშავების პირველი ეტაპი სრულდება.
სააგენტოს სპეციალისტებმა ხულოს მუნიციპალიტეტში – ვაშლოვანის, სხალთას, დეკანიშვილების, დიდაჭარის და დაბა ხულოს ადმინისტრაციულ ერთეულებში 900 ჰექტარი ტერიტორია დაამუშავეს. მობილიზებული იყო 15 ერთეული სპეციალური ტექნიკა.
წამლობითი ღონისძიებები გეგმის მიხედვით და უსაფრთხოების წესების დაცვით, ღამის საათებში, მეფუტკრე-ფერმერებთან კოორდინაციით ტარდება. სურსათის ეროვნული სააგენტოს სპეციალისტები აჭარაში ინტენსიურად ახორციელებენ წერტილოვან შეწამვლას ცივი შესხურებით.
აზიური ფაროსანას პოპულაციის შესამცირებლად და ეკონომიკური ზარალის თავიდან ასაცილებლად, უმნიშვნელოვანესია მოსახლეობის აქტიური ჩართულობა.
ხულოს მუნიციპალიტეტში თერმული ნისლით ტერიტორიების დამუშავებას აჭარის სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილე ლევან დავითაძე, სურსათის ეროვნული სააგენტოს აზიური ფაროსანას საწინააღმდეგო მართვის ცენტრის უფროსის მოადგილე დავით ქავთარაძე, სამინისტროს აზიურ ფაროსანას წინააღმდეგ გასატარებელი ღონისძიებების ხელშეწყობის სამუშაო ჯგუფის წევრები და ხულო მუნიციპალიტეტის ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლები ესწრებოდნენ.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
iPhone: https://apps.apple.com/fr/app/sheni/id6746877342?l=en-GB
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტის თანამშრომლებმა 3 უკანონო სახერხი საამქრო გამოავლინეს
გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტის თანამშრომლებმა, უკანონო ტყითსარგებლობასთან ბრძოლის ფარგლებში, იანვარის თვეში, აჭარასა და სამეგრელოში 3 უკანონო სახერხი საამქრო გამოავლინეს.
შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბესელაშვილებში (კლდისუბანი), მოქალაქეს სპეციალურად მოწყობილ შენობა-ნაგებობაში ლენტური ტიპის სახერხი საამქრო უკანონოდ ჰქონდა მოწყობილი.
2 არარეგისტრირებული სახერხი საამქრო გამოვლენილია სამეგრელოში. მარტვილის მუნიციპალიტეტის სოფელ სალხინოსა და აბაშის მუნიციპალიტეტის სოფელ წყემში, მოქალაქეებს ცირკული ტიპის სახერხი დანადგარები საცხოვრებელი სახლების ეზოებში ჰქონდათ მოწყობილი.
ვინაიდან სამივე ფაქტი შეიცავს სისხლის სამართლის დანაშაულის ნიშნებს, მასალები, შემდგომი რეაგირების მიზნით, შესაბამის უწყებებში გადაიგზავნა.
გემრიელი და უსაფრთხო საკვებად – არ გჯერათ? თაფლი, რომელიც 3,000 წლის შემდეგაც ვარგისია — ბუნების უკვდავი სუპერსაკვები
თაფლი, რომელიც 3,000 წლის შემდეგაც ვარგისია — ბუნების უკვდავი სუპერსაკვები
ავტორი: პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი
sheniekimi.ge | ოფიციალური სამედიცინო საინფორმაციო პლატფორმა
მეცნიერებმა ეგვიპტურ საფლავში 3,000 წლის თაფლი იპოვეს — და ის დღესაც ვარგისია!
არ გჯერათ? ეს არის ფაქტი: თაფლი, როგორც ჩანს, ერთადერთი საკვებია დედამიწაზე, რომელსაც სიტყვასიტყვით არასდროს ეწურება ვადა. არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს თიხის ქილებში მოთავსებული თაფლი ძველ ეგვიპტურ სამარხებში — და ის ისევ იყო გემრიელი და უსაფრთხო საკვებად.
რატომ არ ფუჭდება თაფლი?
თაფლის ბუნებრივი სტრუქტურა უნიკალურია:
- დაბალი წყლის შემცველობა — მიკრობებს არ ეძლევათ განვითარებისთვის საჭირო ტენიანობა
- უმაღლესი შაქრიანობა — აფერხებს ბაქტერიების ზრდას
- მაღალი მჟავიანობა (pH 3.2–4.5) — მიკროორგანიზმებისთვის მომაკვდინებელი გარემოა
- ფერმენტები ფუტკრიდან — ფუტკრები თაფლში უმატებენ ფერმენტს “გლუკოზა ოქსიდაზას”, რომელიც წარმოქმნის წყალბადის ზეჟანგს — ბუნებრივ ანტისეპტიკს!
თაფლი — ბუნებრივი ანტიბიოტიკი
თაფლის შემადგენლობა არა მხოლოდ იცავს მას გაფუჭებისგან, არამედ ანადგურებს ბაქტერიებსა და სოკოებს.
ამიტომაც იგი საუკუნეების განმავლობაში გამოიყენებოდა:
- ჭრილობების მოსარჩენად
- ინფექციების შესამცირებლად
- ტრადიციულ და თანამედროვე მედიცინაში
კრისტალიზაცია = გაფუჭება არაა!
დროის გასვლისას თაფლი შეიძლება კრისტალიზდეს — ანუ გამაგრდეს.
ეს არ ნიშნავს, რომ ის გაფუჭდა. უბრალოდ გარეგნულად იცვლება. საკმარისია თბილ წყალში მოთავსება და იგი ისევ რბილდება — ბიოქიმიური თვისებების დაზიანების გარეშე.
ეგვიპტიდან დღევანდელ კლინიკებამდე
ძველ ეგვიპტეში თაფლი გამოიყენებოდა როგორც საკვები, სამკურნალო საშუალება და რიტუალური ნივთიერება.
დღესაც, თაფლზე დაფუძნებული მალამოები გამოიყენება დამწვრობის, ჭრილობებისა და ინფექციების სამკურნალოდ.
ბუნებასა და ქიმიას შორის ეს უნიკალური თანხვედრა აყალიბებს თაფლს უკვდავ საკვებად — რომელიც ერთდროულად არის საკვები, წამალი და დაცვა.
წყარო:
Buchmann, S., & Repplier, B. (2005). Letters from the Hive: An Intimate History of Bees, Honey, and Humankind.
კითხვები და პასუხები
- მართლა შეიძლება თაფლმა ათასობით წელი გაძლოს?
დიახ. თუ სწორად არის შენახული (ჰერმეტულად დალუქული), თაფლი პრაქტიკულად არ ფუჭდება.
- რა არის თაფლის ძირითადი “თავდაცვითი მექანიზმი”?
დაბალი წყლის შემცველობა, მაღალი შაქარი, მჟავიანობა და ანტიბაქტერიული ფერმენტები.
- შეიძლება თუ არა ბავშვს მივცეთ თაფლი?
1 წლამდე ასაკის ბავშვებისთვის არ არის რეკომენდებული ბოტულიზმის რისკის გამო.
- როგორ უნდა შევინახოთ თაფლი?
მინაში ან თიხის ჭურჭელში, ჰერმეტულად დახურულ მდგომარეობაში, ბნელ და მშრალ ადგილას.
- თუ თაფლი გამაგრდა, ნიშნავს ეს გაფუჭებას?
არა. უბრალოდ კრისტალიზაციაა. მარტივად დნება 40°C წყალში.
- არის თუ არა ყველა თაფლი ერთნაირი?
არა. თაფლის თვისებები დამოკიდებულია ფუტკრის საკვებზე, გარემოზე და დამუშავების ხარისხზე.
გადმოწერე აპლიკაცია “შენი ექიმი” – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
iPhone: https://apps.apple.com/app/sheniekimi/id6746522706
Android: https://play.google.com/store/apps/details…
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
#შენიექიმი #sheniekimi #გიორგიფხაკაძე #ჯანმრთელობა #აქხარისხია #drpkhakadze #თაფლი #ბუნებრივიანტიბიოტიკი #პირველიძველიეფექტური
ავტორი: პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი.
sheniekimi.ge | ოფიციალური სამედიცინო საინფორმაციო პლატფორმა
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე — დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH) და მედიცინის დოქტორი (PhD) — არის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი, რომელსაც აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე.
კონფლიქტების ინტერესის დეკლარაცია:
სტატია ეფუძნება ღია სამეცნიერო წყაროებს. ავტორს არ აქვს კომერციული ან ფინანსური დაინტერესება.
@highlight
Giorgi Pkhakadze SheniAmbebi.ge • შენი ამბები SheniEkimi.ge • შენი ექიმი SheniAcademia DrPkhakadze SheniMedicina.ge • შენი მედიცინა Sheni.ge • შენი SheniXma.ge • შენი ხმა SheniPositivi.ge • შენი პოზიტივი SheniSilamaze.ge • შენი სილამაზე SheniGanatleba.ge • შენი განათლება
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
iPhone: https://apps.apple.com/fr/app/sheni/id6746877342?l=en-GB
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
კატის კნუტუნი — შინაგანი მკურნალობის ბუნებრივი ძალა – კითხვა-პასუხი
კატის კნუტუნი — შინაგანი მკურნალობის ბუნებრივი ძალა
ავტორი: პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი
sheniekimi.ge | ოფიციალური სამედიცინო საინფორმაციო პლატფორმა
კნუტუნი მხოლოდ სითბოს გამოხატულება არ არის. მეცნიერების თქმით, კატები ამ დაბალი სიხშირის ვიბრაციით რეალურად კურნავენ საკუთარ სხეულს — ისევე, როგორც ადამიანები იყენებენ ფიზიოთერაპიულ ვიბრაციებს სამკურნალოდ.
ბევრმა არ იცის, რომ კატები კნუტუნობენ არა მხოლოდ სიამოვნების, არამედ სტრესის, ტკივილისა და ტრავმის დროსაც. ამ ქცევას აქვს გამოკვეთილი ბიოლოგიური დანიშნულება და ის შეიძლება ჩაითვალოს ბუნებრივ, არამექანიკურ თერაპიად.
სამკურნალო სიხშირე კნუტუნში
კატის კნუტუნის ვიბრაცია მერყეობს 25-დან 150 ჰერცამდე. სწორედ ამ დიაპაზონს იყენებენ ფიზიოთერაპიასა და ძვლის რეგენერაციულ მკურნალობაში. კვლევების მიხედვით, ასეთი სიხშირე:
- აუმჯობესებს ძვლების სიმკვრივეს
- ასტიმულირებს ქსოვილების რენერაციას
- ამცირებს ანთებას და ნერვულ აღგზნებას
ეს ფაქტები უკვე ფართოდ აღიარებულია ვეტერინარულ და ნეიროფიზიოლოგიურ სფეროებში.
კნუტუნი სტრესის დროს
კატა კნუტუნობს მაშინაც კი, როცა მას სტკივა, აქვს ტრავმა ან გადის ოპერაციის შემდგომ პერიოდს. ეს რეაქცია არამხოლოდ კომფორტზე მიუთითებს, არამედ შიდა თერაპიული პროცესის აქტივაციას. კატები, რომლებსაც ჯანმრთელობის სირთულეები აწუხებთ, უფრო ხშირად ირთავენ ამ “ბუნებრივ მექანიზმს”, რაც მათ აღდგენაში ეხმარება.
ევოლუციური სარგებელი
გარეულ კატებს ხშირად უწევთ ტრავმის, დაავადებისა და ენერგიის დეფიციტის პირობებში ყოფნა. კნუტუნის მეშვეობით ისინი ამცირებენ ენერგიის მოხმარებას, ხელს უწყობენ ქსოვილთა განახლებას და ინარჩუნებენ ფუნქციურობას. სწორედ ამიტომ მეცნიერები კნუტუნს განიხილავენ, როგორც ერთ-ერთ გადამრჩენელ ბიოლოგიურ ინსტინქტს.
გავლენა ადამიანზე
25–150 ჰერცი — იგივე სიხშირეა, რასაც ადამიანებში ფიზიოთერაპიული მოწყობილობები იყენებს ძვლების, კუნთებისა და ქრონიკული ტკივილის სამკურნალოდ. კატასთან სიახლოვე და მისი კნუტუნის მოსმენა ამშვიდებს ნერვულ სისტემას, ამცირებს სტრესს და აწესრიგებს მელატონინის რიტმს. ზოგიერთ ქვეყანაში კატის თანდაყოლილი კნუტუნი უკვე მიიჩნევა კომპლემენტურ თერაპიად.
კითხვა-პასუხი
ყველა კნუტი სიამოვნებას ნიშნავს?
არა. კატები კნუტუნობენ ტკივილის, შიშისა და გამოჯანმრთელების პროცესშიც.
შეიძლება კნუტები გვეხმარებოდეს ძვლების შეხორცებაში?
დიახ. სიხშირე, რომლითაც კატები კნუტუნობენ, აღიარებულია როგორც ძვლის სტიმულაციის ხელსაწყო.
კნუტები თერაპიული მოვლენაა?
მეცნიერულად დასტურდება, რომ ის ხელს უწყობს ქსოვილთა რეგენერაციას და მოქმედებს ანთების საწინააღმდეგოდ.
არის თუ არა კატის კნუტი რეალურად სარგებელი ადამიანისთვის?
ფსიქოლოგიური თვალსაზრისით — ნამდვილად. ის ამშვიდებს და ზრდის დადებითი ჰორმონების დონეს.
გადმოწერე აპლიკაცია “შენი ექიმი” – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა
iPhone: https://apps.apple.com/app/sheniekimi/id6746522706
Android: https://play.google.com/store/apps/details…
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
მეტი უახლესი და სანდო სამედიცინო ინფორმაცია იხილეთ ოფიციალურ პლატფორმაზე:
www.sheniekimi.ge – შენი ექიმი, შენი სივრცე, შენი ჯანმრთელობა
ლიტერატურა (Vancouver სტილში):
- Reimers TJ, et al. Purring: A Healing Mechanism? Vet Clin North Am Small Anim Pract. 2021.
- National Institutes of Health (NIH). Low-frequency vibration and tissue regeneration. 2022.
- McCuiston L, et al. Therapeutic frequency in felines. J Vet Sci. 2023.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე — დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH) და მედიცინის დოქტორი (PhD) — არის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი, რომელსაც აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე.
#შენიექიმი #sheniekimi #გიორგიფხაკაძე #ჯანმრთელობა #აქხარისხია #drpkhakadze
@highlight Giorgi Pkhakadze SheniAmbebi.ge • შენი ამბები SheniMedicina.ge • შენი მედიცინა SheniXma.ge • შენი ხმა Sheni.ge • შენი SheniEkimi.ge • შენი ექიმი
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
iPhone: https://apps.apple.com/fr/app/sheni/id6746877342?l=en-GB
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
როგორ გამოვიყენოთ ჟიჟა და წუნწუხი
აპრილის ბოლოს უკვე მიზანშეწონილია ღია გრუნტში დავთესოთ სხვადასხვა ბოსტნეული კულტურები, ხოლო დახურულ კვალსათბურებში გამოყვანილი ნერგები მაისის დასაწყისიდან გავიტანოთ ღია ბოსტანში დასარგავად.
როგორც წესი, საადრეო და საგვიანო მოსავლის სიუხვის მისაღწევად მონაცვლეობა ხდება ამ წესით. თუმცა, რომ გვქონდეს ხარისხიანი და ეკოლოგიურად სუფთა მოსავალი, სოფლებში მცხოვრებლებმა აუცილებლად უნდა გამოვიყენოთ ჟიჟა და წუნწუხი, რომლის მომზადების წესი ბევრს მცდარად აქვს შესწავლილი და ხდება ისე, რომ მცენარეს არათუ ზრდაში უშლის ხელს, ანადგურებს კიდეც.
მოსახლეობას საჭირო რჩევას გვაძლევს ცნობილი აგრონომი აკაკი ღლონტი:
არაერთი მეურნე მინახავს, რომელიც ჟიჟას და წუნწუხს ერთმანეთისგან არ ასხვავებს და ეს ორი სახელი ერთი და იგივე მნიშვნელობისა ჰგონია.
პირველ რიგში უნდა გითხრათ, რომ აპრილის ბოლოდან იწყება პერიოდი, როცა ჩვენს ბოსტნებში, ღია სათბურებში თუ ხეხილოვან ბაღებში აქტიურად უნდა გამოვიყენოთ ეს ბიოსტიმულატორები.
როგორ დავამზადოთ და მერე როგორ გამოვიყენოთ ჟიჟა და წუნწუხი?
ჟიჟა საქონლის ნაკელისგან მომზადებული მასაა, წილობრივად 1:1 შემადგენლობით. მაგალითად, 50 კგ ახალ ნაკელს დავასხამთ 50 ლიტრ წყალს და დღეში ორჯერ ვურევთ, ორი კვირის მანძილზე. მასა აუცილებლად უნდა იყოს თავდახურული.
ზაფხულში ნაკლები დრო სჭირდება მზაობამდე.
შემდეგ ერთ ლიტრ ჟიჟას ჩავუშვებთ ცხრა ლიტრ წყალში, ავურევთ და ასეთი სახით ერთ ლიტრს დავუსხამთ თითოეულ ძირ ბოსტნეულ კულტურას. სამწუხაროდ, მცენარეებს ხშირად პირდაპირ უსხამენ მომზადებულ ჟიჟას, რაც დაუშვებელია. გაუზავებელმა ჟიჟამ, შესაძლოა, მცენარე სრულად დათრგუნოს, დაწვას, რადგან დიდი რაოდენობით სასარგებლო სასუქიც საზიანოა.
უმჯობესია, ჟიჟის შემოსხმის პროცესი წვიმიან ამინდში მოხდეს.
რაც შეეხება წუნწუხს, ეს არის პირუტყვის შარდი, რომელიც გროვდება ბოსელთან სპეციალურად მოწყობილი შარდსავალის გავლით წინასწარვე მომზადებულ ორმოში. დაგროვების დროს ხდება დუღილის პროცესი. საქონლის შარდი ყველაზე მდიდარია აზოტით-100 ლიტრი საქონლის შარდი 25-27 კგ ამონიუმის გვარჯილის ექვივალენტია.
წუნწუხი, შესაძლებელია, ამოვიღოთ ვედროებით და ორი ლიტრის რაოდენობით დავუსხათ ხეხილოვან კულტურას; ნახევარი ლიტრის რაოდენობით-ბოსტნეულ კულტურას. /მცენარეთა დაწვის თავიდან ასაცილებლად საჭიროა მისი წყლით 1-2 პროპორციით განზავება, შემდეგ 2-3 დღით გაჩერება და მიღებული მასის ისევ გაზავება წყალთან 1-2 პროპორციით-აგროკავკასია/.
აღნიშნული მეთოდები ძველია, რომელიც ხალხმა დაივიწყა და პირდაპირ ამონიუმის გვარჯილას უყრიან მცენარეს, რაც ძალიან გვაშორებს ეკოლოგიურად სუფთა პროდუქციისგან.
დღეს სოფელში ყველას შეუძლია, ჟიჟისა და წუნწუხის გამოყენებით აბსოლუტურად სუფთა, უვნებელი ხილი თუ ბოსტნეული მოიწიოს, რაც ჩვენი ჯანმრთელობისა და სიცოცხლის გახანგრძლივების მნიშვნელოვანი ფაქტორია.
წყარო: gurianews.com
ქათმის სკლინტის სასუქი
ეს არის ორგანული სასუქი თქვენი მცენარეებისთვის.როგორ მოვამზადოთ და გამოვიყენოთ?
2-3 კგ. ქათმის სკლინტს უნდა დავსხათ 10 ლ.წყალი. კარგად ავურიოთ ჯოხით,რათა კარგად გაიხსნას წყალში.დავდგთ ვედრო ისეთ ადგილას სადაც მზის სხივი არ მოხვდება.(სიბნელეში უკეთესია) 4-5 საათით.
დროის გასვლის შემდეგ, 1 ლიტრ მიღებულ ხსნარს,ვაზავბთ 20 ლიტრ წყალში.
თითო მცენარეს უნდა დავასხათ დაახლოებით 1 ლ. სასუქი ოღონდ 5-10 სმ, მცენარისგან მოშორებით. იმიტომ რომ სასუქს ადვილად შეუძლია დაწვას მცენარის ფესვური სისტემა, ან დააზიანოს ფოთლები. რის შემდეგაც მცენარე კვდება.
ეს სასუქი სასარგებლოა იმ მცენარეებისთვის,რომლებიც განიცდიან ფოსფორის ნაკლებობას. სასუქის დასხმა არ შეიძლება იმ ცენარეებზე,რომლებსაც უკვე აქვთ ნაყოფი, რათა ნაყოფი არ დაავადდეს გელმიციდებით.სასურველია სასუქი დაესხას მცენარეებს კარგი ნაწვიმის შემდეგ.ან კარგი მორწყვის შემდგომ. სველი ნიადაგი უფრო კარგად იწოვს სასუქს და იცავს მცენარეს ფესვური სისტემის დაწვისაგან.