კომბოსტოსნაირი ბოსტნეული კულტურების წარმოების ძირითადი აგროვადები
მოცემული რეკომენდაცია დაგეხმარებათ სწორად განსაზღვროთ კომბოსტოსნაირი ბოსტნეული კულტურების კულტურების წარმოებისას განსახორციელებელი ძირითადი აგროღონისძიებების ვადები.
კომბოსტო
სამუშაოს დასახელება
შესრულების დრო
ნიადაგის მოხვნა
XI-X
დადისკვა
III-IV
კულტივაცია
III-IV
საჩითილე კვლების გაკეთება
II-V
კომპლექსური სასუქის შეტანა
X-XII ან II-III
რიგთაშორისების კულტივაცია და აზოტოვანი სასუქების შეტანა
V-VII
თესვა
II-III
ჩითილების დარგვა და გამორგვა
III-IV
ჰერბიციდების, პესტიციდებისა და მიკროელემენტების შეტანა
გალტ & თაგარტმა კონფერენციაზე „სოფლის მეურნეობა საქართველოში – გამოწვევები და შესაძლებლობები“, წარადგინა გალტ & თაგარტის მიერ შემუშავებული სოფლის მეურნეობის განვითარების ინდექსი და სექტორის მიმოხილვა. ღონისძიებას კერძო და საჯარო სექტორის წარმომადგენლები დაესწრნენ.
სოფლის მეურნეობის განვითარების ინდექსი აერთიანებს პროდუქტიულობის, ფასების სტაბილურობისა და ინვესტიციების ინდიკატორებს. ინდექსი კომპლექსურად აფასებს სექტორის მდგომარეობას – როგორ იცვლება სექტორი დროში და რა მიმართულებით ვითარდება. ღონისძიებაზე გალტ & თაგარტის მიერ წარმოდგენილი ანალიზის მიხედვით, საქართველოს სოფლის მეურნეობის სექტორი მნიშვნელოვან განვითარების პოტენციალს ინარჩუნებს და ადგილობრივი წარმოების ზრდისთვის ხელსაყრელი შესაძლებლობები არსებობს.
გალტ & თაგარტის შეფასებით, ბოლო წლებში საქართველოში სოფლის მეურნეობისა და საკვები პროდუქტების ბაზარი სწრაფად იზრდება და 2025 წელს მისი მოცულობა 21.5 მილიარდ ლარს შეადგენდა. კვლევის ფარგლებში დეტალურად იყო განხილული ხორცის, რძის პროდუქტების, ხილისა და ბოსტნეულის ბაზრები.
კონფერენციაზე ასევე განიხილეს სექტორის ძირითადი გამოწვევები, როგორიცაა ცოდნის და ტექნოლოგიების დაბალი დონე, მიწების ფრაგმენტაცია, დაბალი კორპორატიზაცია, რაც დარგის დაბალ პროდუქტიულობას განაპირობებს. ამავდროულად, განხილული იყო დარგში მოქმედი სახელმწიფო პროგრამების როლი და მათი პოტენციური გავლენა სექტორის განვითარებაზე. კვლევა მიუთითებს, რომ სექტორის შემდგომი განვითარება პროდუქტიულობის ზრდას, ბიზნესის უფრო აქტიურ ჩართულობასა და საექსპორტო ბაზრების გაფართოებას უკავშირდება.
სურსათის ეროვნული სააგენტოს აზიურ ფაროსანასთან ბრძოლის მართვის ცენტრმა, მოზამთრეობის ფაზაში მყოფი აზიური ფაროსანას გავრცელების არეალისა და რაოდენობის დადგენის მიზნით, მონიტორინგი მთელი ქვეყნის მასშტაბით დაიწყო. ინფორმაციას სურსათის ეროვნული სააგენტო ავრცელებს.
მიმდინარეობს საცხოვრებელი სახლების, საკარმიდამო ნაკვეთების, მიტოვებული შენობების და ტყისპირა ზოლების ვიზუალური დათვალიერება. ბრძოლის ღონისძიებები მონიტორინგის შედეგების მიხედვით განისაზღვრება.
მონიტორინგის პარალელურად, საინფორმაციო შეხვედრები ტარდება მოსახლეობასთან. სპეციალისტები ადგილობრივებს სახლის პირობებში მავნებელთან ბრძოლის მეთოდებს აცნობენ, რომელთა შორის განსაკუთრებით ეფექტიანია მექანიკური მეთოდების გამოყენება.
სურსათის ეროვნული სააგენტოს სპეციალისტები მომდევნო ეტაპზე „მონიტორინგის ხაფანგებს“ დაამონტაჟებენ, ხოლო ტემპერატურის მატებასთან ერთად, „მოიზიდე და გაანადგურე სადგურების“ განთავსება, შემდეგ კი, ცივი შესხურებით წერტილოვანი წამლობები დაიწყება.
საწოლის ბაღლინჯოები ბოლო ათწლეულებში კვლავ იქცა მნიშვნელოვან საზოგადოებრივ და სანიტარულ პრობლემად, განსაკუთრებით ურბანულ გარემოში. მათი გავრცელება არა მხოლოდ ჰიგიენურ გამოწვევას ქმნის, არამედ პირდაპირ აისახება ადამიანის ფიზიკურ და ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე. კანის დაზიანება, ალერგიული რეაქციები, ძილის დარღვევა და სტრესის ზრდა წარმოადგენს იმ ეფექტებს, რომლებიც ამ მწერების გავრცელებას თან ახლავს.
თანამედროვე საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის მნიშვნელოვანი საკითხია ეფექტიანი, უსაფრთხო და მდგრადი მეთოდების მოძიება, რადგან ტრადიციული ქიმიური საშუალებები ხშირად კარგავს ეფექტიანობას. სწორედ ამ კონტექსტში განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს ახალი კვლევა, რომელიც მიუთითებს საწოლის ბაღლინჯოების ქცევით თავისებურებაზე — სველი გარემოსგან თავის არიდებაზე. ეს მიგნება ქმნის პოტენციალს ახალი, ნაკლებად ტოქსიკური კონტროლის სტრატეგიების განვითარებისთვის, რაც შეესაბამება პლატფორმების, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, პრევენციულ და საგანმანათლებლო მიზნებს.
პრობლემის აღწერა
საწოლის ბაღლინჯო (Cimex lectularius) წარმოადგენს სისხლისმწოველ პარაზიტულ მწერს, რომელიც ძირითადად ადამიანის საცხოვრებელ სივრცეში ბინადრობს. მისი გავრცელება განსაკუთრებით ინტენსიური გახდა ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში, რაც დაკავშირებულია გლობალიზაციასთან, ტურიზმის ზრდასთან და ქიმიური პესტიციდებისადმი რეზისტენტობის განვითარებასთან.
ბაღლინჯოები ადვილად ვრცელდებიან ტანსაცმლით, ავეჯითა და სამგზავრო ნივთებით. მათი აღმოჩენა ხშირად რთულია, რადგან ისინი ღამის აქტიურობით გამოირჩევიან და დღის განმავლობაში დამალულ ადგილებში იმყოფებიან.
საქართველოსთვის აღნიშნული პრობლემა განსაკუთრებით აქტუალურია, რადგან ურბანიზაციის ზრდა, მრავალბინიანი საცხოვრებელი სივრცეები და მოსახლეობის მობილობა ქმნის ხელსაყრელ პირობებს მათი გავრცელებისთვის. ამასთან, მოსახლეობაში ხშირად შეინიშნება არასაკმარისი ინფორმირებულობა, რაც ართულებს დროულ რეაგირებას.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
საწოლის ბაღლინჯოების ბიოლოგიური თავისებურებები განსაზღვრავს მათ გამძლეობასა და ადაპტაციის უნარს. მათ აქვთ ბრტყელი სხეული, რაც საშუალებას აძლევს მარტივად დაიმალონ ვიწრო სივრცეებში, ხოლო მათი სასუნთქი სისტემა შედგება მცირე ზომის სტრუქტურებისგან, რაც გარემოს ცვლილებებისადმი მათ მგრძნობიარობას ზრდის.
კალიფორნიის რივერსაიდის უნივერსიტეტის მკვლევრების მიერ ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ბაღლინჯოები სველ ზედაპირებს აქტიურად ერიდებიან. ექსპერიმენტულ პირობებში დადასტურდა, რომ წყლის ან სხვა სითხის არსებობა მათთვის არაკომფორტულ გარემოს ქმნის. ამის ერთ-ერთი შესაძლო მექანიზმია ის, რომ სველი ზედაპირი ხელს უშლის მათ მოძრაობას და შესაძლოა იწვევდეს სასუნთქი გზების ბლოკირებას.
აღნიშნული მიგნება მნიშვნელოვანია, რადგან იგი მიუთითებს ბაღლინჯოების ქცევით მოწყვლადობაზე. ტრადიციული მიდგომები, რომლებიც ძირითადად ქიმიურ ინსექტიციდებზეა დაფუძნებული, ხშირად იწვევს რეზისტენტობის განვითარებას. ქცევაზე დაფუძნებული მეთოდები კი შეიძლება გახდეს ალტერნატიული ან დამატებითი სტრატეგია.
კლინიკური თვალსაზრისით, ბაღლინჯოების ნაკბენები იწვევს:
– ქავილს და კანის ანთებას
– ალერგიულ რეაქციებს
– იშვიათად — მეორეულ ინფექციებს
ასევე მნიშვნელოვანია ფსიქოლოგიური გავლენა — უძილობა, შფოთვა და ქრონიკული სტრესი.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
საერთაშორისო კვლევები მიუთითებს, რომ ბოლო 20 წლის განმავლობაში საწოლის ბაღლინჯოების გავრცელება მნიშვნელოვნად გაიზარდა [1].
აშშ-სა და ევროპაში ჩატარებული კვლევების მიხედვით:
– შემთხვევების ზრდა დაფიქსირდა როგორც საცხოვრებელ, ასევე სასტუმრო სექტორში
– პესტიციდებისადმი რეზისტენტობა ერთ-ერთი მთავარი ფაქტორია
– მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ერთხელ მაინც შეხებია ამ პრობლემას
კვლევები ასევე აჩვენებს, რომ ბაღლინჯოების კონტროლის ხარჯები მაღალია და ხშირად მოითხოვს მრავალჯერად ჩარევას [2].
ახალი კვლევა, რომელიც გამოქვეყნდა Journal of Ethology-ში, წარმოადგენს დამატებით მტკიცებულებას, რომ ქცევითი ფაქტორების გამოყენება შეიძლება გახდეს ეფექტიანი მართვის კომპონენტი [3].
საერთაშორისო გამოცდილება
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია (WHO) და დაავადებათა კონტროლის ცენტრი (CDC) რეკომენდაციას უწევენ ინტეგრირებულ მართვას, რომელიც მოიცავს:
– ჰიგიენური პირობების გაუმჯობესებას
– ინფესტაციის ადრეულ გამოვლენას
– ფიზიკურ, მექანიკურ და ქიმიურ მეთოდების კომბინაციას [4]
განვითარებულ ქვეყნებში ფართოდ გამოიყენება:
– თერმული დამუშავება (მაღალი ტემპერატურა)
– ვაკუუმით გაწმენდა
– სპეციალური დამცავი საფარები
ახალი კვლევები, რომლებიც ეხება გარემოს ტენიანობის გავლენას, შეიძლება ინტეგრირებული იქნას ამ სტრატეგიებში, რაც შეამცირებს ქიმიური ნივთიერებების გამოყენების საჭიროებას.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში საწოლის ბაღლინჯოების პრობლემა ჯერ კიდევ არასაკმარისად არის სისტემატიზებული, თუმცა პრაქტიკაში იგი საკმაოდ გავრცელებულია.
არსებული გამოწვევებია:
– პროფესიული დეზინსექციის სერვისების არათანაბარი ხარისხი
– მოსახლეობის თვითმკურნალობის ტენდენცია
– პრევენციული ინფორმაციის ნაკლებობა
აკადემიური სივრცეები, როგორიცაა https://www.gmj.ge, მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მსგავსი კვლევების პოპულარიზაციაში, ხოლო ხარისხის კონტროლის პლატფორმები, როგორიცაა https://www.certificate.ge, აუცილებელია მომსახურების სტანდარტიზაციისთვის.
საქართველოსთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ეკოლოგიურად უსაფრთხო მეთოდების დანერგვა, რადგან ქიმიური საშუალებების არარაციონალური გამოყენება ზრდის ჯანმრთელობის რისკებს.
მითები და რეალობა
მითი: ბაღლინჯოები მხოლოდ არაჰიგიენურ გარემოში ჩნდება
რეალობა: ისინი შეიძლება გავრცელდეს სუფთა გარემოშიც, რადგან გადადის ნივთებითა და ტანსაცმლით
მითი: მათი მოშორება მხოლოდ ძლიერი ქიმიური საშუალებებითაა შესაძლებელი
რეალობა: ინტეგრირებული მიდგომა, მათ შორის ფიზიკური და ქცევითი მეთოდები, უფრო ეფექტიანია
მითი: ბაღლინჯოები დაავადებებს ავრცელებენ
რეალობა: ისინი ძირითადად არ არიან ინფექციური დაავადებების გადამტანები, თუმცა იწვევენ სხვა ჯანმრთელობის პრობლემებს
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: როგორ შეიძლება ბაღლინჯოების აღმოჩენა სახლში? პასუხი: დამახასიათებელია ნაკბენები, მცირე სისხლის ლაქები თეთრეულზე და მწერების კვალი ავეჯში
კითხვა: რამდენად ეფექტიანია წყლის გამოყენება? პასუხი: კვლევის მიხედვით, სველი გარემო აფერხებს მათ მოძრაობას, თუმცა სრულად არ ანაცვლებს სხვა მეთოდებს
კითხვა: საჭიროა თუ არა პროფესიული დახმარება? პასუხი: მძიმე ინფესტაციის შემთხვევაში რეკომენდებულია სპეციალიზებული მომსახურება
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
საწოლის ბაღლინჯოების გავრცელება წარმოადგენს კომპლექსურ პრობლემას, რომელიც მოითხოვს მრავალმხრივ მიდგომას. ახალი სამეცნიერო მიგნებები, როგორიცაა სველი გარემოსადმი მათი მგრძნობიარობა, ქმნის შესაძლებლობას უფრო უსაფრთხო და მდგრადი სტრატეგიების განვითარებისთვის.
პრაქტიკული რეკომენდაციებია:
– საცხოვრებელი გარემოს რეგულარული მონიტორინგი
– ტექსტილის მაღალი ტემპერატურით დამუშავება
– პროფესიული დეზინსექციის გამოყენება საჭიროების შემთხვევაში
წყაროები
Doggett SL, et al. Bed bugs: clinical relevance and control options. Clin Microbiol Rev. 2018. Available at: https://www.ncbi.nlm.nih.gov
საქართველო-სომხეთის საფეხბურთო მატჩის გამო, 23 მარტს “დინამო არენას” მიმდებარე ქუჩებზე სატრანსპორტო მოძრაობა დროებით შეიზღუდება. თბილისის მერიის ინფორმაციით, შეზღუდვა 23 მარტის 14:00 საათიდან დაიწყება და გაგრძელდება მატჩის დასრულებამდე, რის შემდეგაც მოძრაობა სრულად აღდგება.
“საქართველო-სომხეთის მატჩის გამო, „დინამო არენას“ მიმდებარე ქუჩებზე მოძრაობა დროებით შეიზღუდება
საქართველო-სომხეთის საფეხბურთო მატჩის გამო, „დინამო არენას“ მიმდებარე ქუჩებზე ტრანსპორტის მოძრაობა დროებით შეიზღუდება. შეზღუდვა 23 მარტის 14:00 საათიდან იმოქმედებს.
მატჩამდე და მატჩის პერიოდში ნაწილობრივ ან საჭიროებიდან გამომდინარე სრულად დაიკეტება აკაკი წერეთლის გამზირი, გიორგი ცაბაძის, მაიკოვსკის, ყიფიანის და მეტრეველის ქუჩები.
გადაადგილება შესაძლებელი იქნება თევდორე მღვდლის, აბასთუმნის, მიხეილ წინამძღვრიშვილის, თამარ მეფის გამზირის, არჩილ ქურდიანის, შოთა იამანიძისა და მურმან ლებანიძის ქუჩებზე.
რაც შეეხება საზოგადოებრივ ტრანსპორტს, ავტობუსები და მიკროავტობუსები წერეთლის გამზირიდან დაუკავშირდებიან ქუთაისის ქუჩას, ვახუშტის ხიდით გადავლენ სააკაძის მოედანზე, გმირთა მოედანზე და შემდეგ დადგენილი სქემით იმოძრავებენ.
აღნიშნულ ტერიტორიაზე ტრანსპორტის მოძრაობა მატჩის დასრულების შემდეგ აღდგება,” — ინფორმაციას თბილისის მერია ავრცელებს.
ფეხბურთის ქართველი ქომაგები გადამწყვეტი მატჩის მოლოდინში არიან – საქართველო – სომხეთის საპასუხო მატჩი 23 მარტს, თბილისში გაიმართება. შეხვედრა დინამო არენაზე შედგება და 18:00 საათზე დაიწყება.
საქართველოს ეროვნულმა ნაკრებმა ერთა ლიგის პლეი-ოფის პირველ მატჩში, 21 მარტს, სომხეთის ნაკრები დაამარცხა. ერევანში ჩატარებული შეხვედრა ჩვენი გუნდის გამარჯვებით დასრულდა – 0:3.
„Altan varol, რომელმაც ოპერაციაში საკუთარი ჰონორარი არ აიღო…. ოპერაციაში რომელიც 7 საათი გრძელდებოდა და თანხა მხოლოდ კლინიკაში და პროტეზებში გადავიხადეთ“ – წერს „დანტესი ფოტოგრაფი“.
Altan varol
ვინ არის ექიმი, რომელმაც მარიამს უსასყიდლოდ ოპერაცია გაუკეთა
პაციენტების სასწაულ გარდასახვას ახდენს ეს კაცი. ალთან ვაროლი დაიბადა 12/11/1977 წელს ბულგარეთში, პლოვდივში ინფორმაციას სოციალურ ქსელში, „ემიგრანტები იტალიაში“ ჯგუფის ერთ-ერთი ადმინისტრატორი, ირმა ენდელაძე ავრცელებს.
„2001 წელს დაამთავრა მარმარის უნივერსიტეტის სტომატოლოგიური ფაკულტეტი. დოქტორ ალთან ვაროლი იმავე წელს ჩაირიცხა ფაკულტეტის პირის ღრუს და ყბა-სახის დაავადებათა და ქირურგიის ფაკულტეტის სადოქტორო პროგრამაზე.
2007 წელს დაასრულა დისერტაცია სინოვიალური მიკროვასკულარიზაციის შეფასების შესახებ “Power Doppler”-ით და ულტრაბგერითი დეგენერაციული სახსრის მქონე პაციენტებში, რომლებსაც უტარდებათ სახსრის დროებითი ართროსკოპია.
ალთან ვაროლი მუშაობდა ასოცირებულ პროფესორად 2011-2016 წლებში.
2021 წლიდან მსახურობს ბაჰჩეშეჰირის უნივერსიტეტის სტომატოლოგიური ფაკულტეტის, პირის ღრუს და ყბა-სახის დაავადებების და ქირურგიის დეპარტამენტის ხელმძღვანელად.
2010 წლიდან ჰიგიენურ კლინიკაში, რომელიც აღჭურვილია მაღალი ტექნოლოგიით, ათაშეჰირში, აწარმოებენ მომსახურებას ყბის დეფორმაციების კორექციას (ორთოგნატიური ქირურგია – ყურადღების მიქცევა), ყბის და სახის მოტეხილობების, დროებითი სახსრის დარღვევები და მკურნალობა, ძილის აპნოე, ტემპერამენტული და ტუმბოზური ერთობლივი ქირურგია.
პირის ღრუს და ყბა-სახის დაავადებათა და ქირურგიის განყოფილებაში კარიერის განმავლობაში მან გააკეთა 8 პოსტერი, 21 ზეპირი პრეზენტაცია და 45 პუბლიკაცია.
პროფ. დოქტორი ალთან ვაროლი არის პირის ღრუს და ყბა-სახის ქირურგიის ასოციაციის (2014), ქალა-ყბა ქირურგიის ევროპული ასოციაციის (2011), სტამბულის სტომატოლოგთა პალატის (2010), ბალკანეთის პირის ღრუს და ყბა-სახის ქირურგიის ასოციაციის (2010), ამერიკის ასოციაციის წევრი (2010). “cial Section Association”
(2009-2016), ორალური და ყბა-სახის ქირურგიის საერთაშორისო ასოციაცია (2003) და თურქეთის პირის ღრუს და ყბა-სახის ქირურგიის ასოციაცია (2001).
მან მოიგო მარმარის უნივერსიტეტის გამოცემის წამახალისებელი ჯილდო 2003 წელს, მარმარის უნივერსიტეტის გამოცემის წამახალისებელი ჯილდო 2004 წელს და მარმარის უნივერსიტეტის სადოქტორო დისერტაციის გამოქვეყნებისთვის ჯილდო 2008 წელს“, – წერს ირმა ენდელაძე.
მარიამი ხუთშვილიან ოჯახში ცხოვრობს. მისი პრობლემები 6 წლიდან დაიწყო, როდესაც ყბის განვითარება შეფერხდა. ბოლო წლებში პრობლემა კიდევ უფრო გართულდა და გოგონას საკვების მიღება უჭირდა.
„დანტესი ფოტოგრაფი“ იყო ის ადამიანი, რომელმაც მარიამის პრობლემის მოსაგვარებლად საზოგადოების ჩართულობა ითხოვა. მას თურქეთში მცხოვრები ქართველი მედ გიდი სტამბოლის წარმომადგენელი მედეა იობაშვილი გამოეხმაურა და საერთო ძალებითა და ხალხის ფინანსური დახმარებით შეძლეს, რომ გოგონას ოცნება აუხდა და 20 მარტს მარიამი მეორედ დაიბადა.
მარიამს ორი ქირურგიული ჩარევა დასჭირდა. გოგონას ყბა გაუხსნეს და პროთეზები გაუკეთეს. ცნობილია ისიც, რომ ექიმმა ჰონორარზე უარი თქვა.
“მარიამის მდგომარეობა ახლა სტაბილურია, საბედნიეროდ მას არ დასჭირდა რეანიმაცია, რისი მოლოდინიც ექიმს ჰქონდა. ნარკოზიდან გამოსვლის შემდეგ გოგონა პირდაპირ პალატაში აიყვანეს და გუშინ გავლაც მოახერხა. საჭმელსაც ჭამს და საუბარსაც იწყებს – ამბობს ოქროპილაშვილი “რუსთავი 2“-თან ჩართვაში.
ოპერაციის შემდეგ
“ოპერაცია 7 საათს გაგრძელდა. მარიამი ტანით ძალიან პატარაა, როდესაც ექიმმა ბავშვი ნახა, გვითხრა, რომ შეიძლება ორი დღე დასჭირდეს რეანიმაციაშიო. ოპერაციის შემდეგ მედეა ამბობდა, თუ კი ვინმემ ილოცა, ყველა ლოცვა მოუვიდა ბავშვს, ოპერაციის პროცესში ერთი პატარა შეფერხებაც არ გვქონიაო”.
ახლა გოგონა კლინიკაშია, სადაც რამდენიმე დღეს გაატარებს. ოქროპილაშვილის თქმით, საავადმყოფოდან გაწერის შემდეგ კიდევ რამდენიმე დღე იქნება ექიმის ზედამხედველობის ქვეშ. ამისთვის კი სტამბოლში სასტუმრო უკვე დაქირავებულია.
ტყე მხოლოდ ხეები არ არის – ეს სიცოცხლის დიდი ქსელია, სადაც ყველაფერი ერთმანეთთან მჭიდროდაა დაკავშირებული.
ტყეები გვაცოცხლებენ – ისინი ასუფთავებენ ჰაერს, ინარჩუნებენ წყლის ციკლს, გვაძლევენ სახლს და საკვებს.
მნიშვნელოვანია ტყეები ჩვენი მომავლისთვის!
გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ 2012 წელს 21 მარტი ტყის საერთაშორისო დღედ გამოაცხადა. აღნიშნული დღე მიზნად ისახავს ცნობიერების ამაღლებას ყველა ტიპის ტყის მნიშვნელობის შესახებ. ქვეყნები ვალდებულნი არიან განახორციელონ ადგილობრივი, ეროვნული და საერთაშორისო ძალისხმევა ტყეების დაცვასთან დაკავშირებული ღონისძიებების ორგანიზებისთვის, როგორიცაა ხეების დარგვის კამპანიები.
ტყეს დედამიწის ხმელეთის მესამედი უკავია, ხოლო დაახლოებით 1,6 მილიარდი ადამიანისთვის იგი საარსებო და თავშესაფრის წყაროს წარმოადგენს. Გარდა ამისა, 750 მილიონი ადამიანისთვის ტყე საცხოვრებელი ადგილია, მათ შორის 60 მილიონი მკვიდრ, ადგილობრივ მოსახლეობას შეადგენს.1990-დან 2020 წლამდე მსოფლიომ დაკარგა დაახლოებით 178 მილიონი ჰექტარი ტყე, ფაქტობრივად, ლიბიის ტერიტორიის სიდიდის ტყე. ქალაქად მცხოვრები ადამიანებისთვის ტყე სუფთა ჰაერისა და წყლის მთავარი წყაროა. ტყე ბიოლოგიურად ყველაზე მრავალფეროვანი ეკოსისტემაა ხმელეთზე, სადაც ბინადრობს ხმელეთის ცხოველთა, მცენარეთა და მწერების 80%-ზე მეტი. მიუხედავად ყველა ამ ფასდაუდებელი ეკოლოგიური, ეკონომიკური, სოციალური და ჯანმრთელობის სარგებელისა, ტყეების საფარი საგანგაშო სისწრაფით ნადგურდება. [1]
ტყის მდგრადი მართვა და მისი რესურსების გონივრული გამოყენება საკვანძოა კლიმატის ცვლილებით გამოწვეულ პრობლემებთან საბრძოლველად და ასევე გადამწყვეტ როლს ასრულებს გაეროს მდგრადი განვითარების მიზნების (SDGs) მიმართულებით.
გარდა ამისა, ტყეები და ტყის ნიადაგები შთანთქავენ ტრილიონ ტონაზე მეტ ნახშირბადს. ამიტომ, ტყეები გადამწყვეტ როლს თამაშობენ კლიმატის კატასტროფულ ცვლილებებთან ბრძოლაში ნახშირორჟანგის დიდი რაოდენობით შთანთქმით და შენახვით. ხეებს შეუძლიათ ქალაქებში 8°C-მდე შეამცირონ ტემპერატურა, ხოლო ტრანსპორტის გამონაბოლქვი კი 40%-მდე. თუმცა, სამწუხაროდ, ხეების მოჭრის შედეგად ისინი კარგავენ გლობალური კლიმატის რეგულირების უნარს.
ძლიერი წვიმის დროს ხეები ბარიერის როლს თამაშობენ წყალდიდობების წინააღმდეგ; ასევე, ტყის საფარი ხელს უშლის ნიადაგის ეროზიას და ამარტივებს წყლის შეწოვას ნიადაგში. გარდა ამისა, მშრალ და გვალვიან ამინდებში ტყეები წყლის აორთქლებით ტემპერატურას არეგულირებენ. Საინტერესოა, რომ თანამედროვე მედიკამენტების მეოთხედზე მეტი, რომელიც წელიწადში დაახლოებით 108 მილიარდ აშშ დოლარს შეადგენს, ტროპიკული ტყის მცენარეებიდან მოდის.
უნდა გვახსოვდეს, რომ ტყის მოჭრა მთელი ეკოსისტემის ნგრევას იწვევს, რასაც ყველა ჩვენგანისთვის მძიმე შედეგები მოაქვს.
ვინ არის ექიმი, რომელმაც მარიამს უსასყიდლოდ ოპერაცია გაუკეთა
პაციენტების სასწაულ გარდასახვას ახდენს ეს კაცი. ალთან ვაროლი დაიბადა 12/11/1977 წელს ბულგარეთში, პლოვდივში ინფორმაციას სოციალურ ქსელში, „ემიგრანტები იტალიაში“ ჯგუფის ერთ-ერთი ადმინისტრატორი, ირმა ენდელაძე ავრცელებს.
„2001 წელს დაამთავრა მარმარის უნივერსიტეტის სტომატოლოგიური ფაკულტეტი. დოქტორ ალთან ვაროლი იმავე წელს ჩაირიცხა ფაკულტეტის პირის ღრუს და ყბა-სახის დაავადებათა და ქირურგიის ფაკულტეტის სადოქტორო პროგრამაზე.
2007 წელს დაასრულა დისერტაცია სინოვიალური მიკროვასკულარიზაციის შეფასების შესახებ “Power Doppler”-ით და ულტრაბგერითი დეგენერაციული სახსრის მქონე პაციენტებში, რომლებსაც უტარდებათ სახსრის დროებითი ართროსკოპია.
ალთან ვაროლი მუშაობდა ასოცირებულ პროფესორად 2011-2016 წლებში.
2021 წლიდან მსახურობს ბაჰჩეშეჰირის უნივერსიტეტის სტომატოლოგიური ფაკულტეტის, პირის ღრუს და ყბა-სახის დაავადებების და ქირურგიის დეპარტამენტის ხელმძღვანელად.
2010 წლიდან ჰიგიენურ კლინიკაში, რომელიც აღჭურვილია მაღალი ტექნოლოგიით, ათაშეჰირში, აწარმოებენ მომსახურებას ყბის დეფორმაციების კორექციას (ორთოგნატიური ქირურგია – ყურადღების მიქცევა), ყბის და სახის მოტეხილობების, დროებითი სახსრის დარღვევები და მკურნალობა, ძილის აპნოე, ტემპერამენტული და ტუმბოზური ერთობლივი ქირურგია.
პირის ღრუს და ყბა-სახის დაავადებათა და ქირურგიის განყოფილებაში კარიერის განმავლობაში მან გააკეთა 8 პოსტერი, 21 ზეპირი პრეზენტაცია და 45 პუბლიკაცია.
პროფ. დოქტორი ალთან ვაროლი არის პირის ღრუს და ყბა-სახის ქირურგიის ასოციაციის (2014), ქალა-ყბა ქირურგიის ევროპული ასოციაციის (2011), სტამბულის სტომატოლოგთა პალატის (2010), ბალკანეთის პირის ღრუს და ყბა-სახის ქირურგიის ასოციაციის (2010), ამერიკის ასოციაციის წევრი (2010). “cial Section Association”
(2009-2016), ორალური და ყბა-სახის ქირურგიის საერთაშორისო ასოციაცია (2003) და თურქეთის პირის ღრუს და ყბა-სახის ქირურგიის ასოციაცია (2001).
მან მოიგო მარმარის უნივერსიტეტის გამოცემის წამახალისებელი ჯილდო 2003 წელს, მარმარის უნივერსიტეტის გამოცემის წამახალისებელი ჯილდო 2004 წელს და მარმარის უნივერსიტეტის სადოქტორო დისერტაციის გამოქვეყნებისთვის ჯილდო 2008 წელს“, – წერს ირმა ენდელაძე.
მარიამი ხუთშვილიან ოჯახში ცხოვრობს. მისი პრობლემები 6 წლიდან დაიწყო, როდესაც ყბის განვითარება შეფერხდა. ბოლო წლებში პრობლემა კიდევ უფრო გართულდა და გოგონას საკვების მიღება უჭირდა.
„დანტესი ფოტოგრაფი“ იყო ის ადამიანი, რომელმაც მარიამის პრობლემის მოსაგვარებლად საზოგადოების ჩართულობა ითხოვა. მას თურქეთში მცხოვრები ქართველი მედ გიდი სტამბოლის წარმომადგენელი მედეა იობაშვილი გამოეხმაურა და საერთო ძალებითა და ხალხის ფინანსური დახმარებით შეძლეს, რომ გოგონას ოცნება აუხდა და 20 მარტს მარიამი მეორედ დაიბადა.
მარიამს ორი ქირურგიული ჩარევა დასჭირდა. გოგონას ყბა გაუხსნეს და პროთეზები გაუკეთეს. ცნობილია ისიც, რომ ექიმმა ჰონორარზე უარი თქვა.
“მარიამის მდგომარეობა ახლა სტაბილურია, საბედნიეროდ მას არ დასჭირდა რეანიმაცია, რისი მოლოდინიც ექიმს ჰქონდა. ნარკოზიდან გამოსვლის შემდეგ გოგონა პირდაპირ პალატაში აიყვანეს და გუშინ გავლაც მოახერხა. საჭმელსაც ჭამს და საუბარსაც იწყებს – ამბობს ოქროპილაშვილი “რუსთავი 2“-თან ჩართვაში.
ოპერაციის შემდეგ
“ოპერაცია 7 საათს გაგრძელდა. მარიამი ტანით ძალიან პატარაა, როდესაც ექიმმა ბავშვი ნახა, გვითხრა, რომ შეიძლება ორი დღე დასჭირდეს რეანიმაციაშიო. ოპერაციის შემდეგ მედეა ამბობდა, თუ კი ვინმემ ილოცა, ყველა ლოცვა მოუვიდა ბავშვს, ოპერაციის პროცესში ერთი პატარა შეფერხებაც არ გვქონიაო”.
ახლა გოგონა კლინიკაშია, სადაც რამდენიმე დღეს გაატარებს. ოქროპილაშვილის თქმით, საავადმყოფოდან გაწერის შემდეგ კიდევ რამდენიმე დღე იქნება ექიმის ზედამხედველობის ქვეშ. ამისთვის კი სტამბოლში სასტუმრო უკვე დაქირავებულია.
კომბოსტო
ყვავილოვანი კომბოსტო
ბროკოლი
კოლიბრი
