შენი სოფელი

ვაზის შეყელვა და გადაწვენა

გასხვლის შემდეგ იწყებთ შეყელვას. შესაყელი რქები ფრთხილად უნდა მოიღუნოს ისე, რომ თითქმის მართი კუთხე შეიქმნას. ამას ისე ვერ გააკეთებთ, თუ რქას ნელ-ნელა გადაწევით ხელისგულებს შორის არ დაარბილებთ. მისაბმელ ადგილას აკეთებთ კანაფის მარყუჟს და რქის წვერს აბამთ მავთულზე.

საქმე ისაა, რომ ვაზის რქას ახასიათებს კენწეროსკენ „გაქცევა“, ანუ პოლარობა; შეყელვის მიზანი კი ამ პროცესის ხელოვნურად შეფერხებაა, რაც ხელს უწყობს ახალი ყლორტების თანაბარი სიძლიერით ზრდას. გ­ადასაწიდნად დატოვებული რქისთვის გათხარეთ მიწა ერთ ბარისპირზე, ჩააწვინეთ შიგ რქა, რომელსაც ჩასაწვენ ნაწილზე წინასწარ ააჭრით კვირტებს. დაამაგ­რეთ ფ­სკერზე ორკაპებით, იმ ადგილას, სადაც აპირებთ ვაზის გახარებას, მკვეთრად მ­ოღუნეთ და ისიც დაამაგრეთ, შემდეგ კი დაუსვით ჭიგო, ზედ მიაკარით და 2-3 კვირტზე გადა­ჭე­რით. ბოლოს მიწით შეავსეთ და დატკეპნეთ. ამ წესით შეგიძლიათ გადაწიდნოთ ჟოლო, უეკლო მაყვალი, მოცხარი და ა.შ.

ვაზის ტირილი

წყარო: ნიკოლოზ იოსებიძე, ყველაფერი საოჯახო მეურნეობის შესახებ (გამომცემლობა პალიტრა L)

#drpkhakadze #აქხარისხია

ნაცარს ასე მოვაშორებთ

ნაცარი ერთ-­ერთი ვერა­გი დაავა­დე­ბაა, რო­­მელ­საც უნარი შეს­წევს, მეურნე კაცს ერთი­­ანად ააღე­ბინოს ხელი მო­სავალზე. ჩვენში ამე­რიკი­დან შემოვიდა 1850 წელს. წამლობის გარეშე ვენახში გაწეული შრომა წყალში გადაყრილია, დროული ღონისძიებებით კი შეგიძლიათ მთლიანად შეინარჩუნოთ მოსავალი.
ნაცრის განვითარებას შესაბამისი ტემპერატურა და ჰაერის ტენიანობა უწყობს ხელს – ოპტიმალური ტემპერატურაა 20-24ºჩ, ხოლო ტენიანობა 60-80%. წინასწარ ვ­ენახის შეწამვლას შესაბამისი საშუალებებით აზრი არა აქვს, მაგ­რამ დიდი ყურადღებაა საჭირო, რომ ნაცრის გამოჩენა არ გამოგვეპაროს.
ფოთოლზე თავდაპირველად ჩნდება მოთე­თ­­რო ფერის ლაქისებრი ფიფქი, რომელიც ნაცარს წააგავს. ლაქები თანდათან ერთდება და, შესაძლებელია, ფოთოლი ერთიანად დაიფა­როს ამ ფიფქით. ფოთოლი ყვითლდება და ცვივა. ავადდება ნორჩი ყლორტები, ხოლო შემ­დგომ მარცვალიც მთლიანად იფარება ფიფქით. ნაყოფი აღარ იზრდება, წვენის მიწოლის გამო სკდება და ხმება.
რა ვქნათ, როგორ მოვიქცეთ?

ნაცრის გაჩენისთანავე, პირველ რიგში, დაავადებული ფოთლები უნდა შევაცალოთ, შემდეგ კი აუცილებლად შევწამლოთ. ამ ბოლო ხანებში ნაცრით დაავადებული ვენახის სამკურნა­ლოდ უამრავი საშუალება გამოჩნდა – კარატანი, ბაილეტონი, ტოპსინ-მ, სეროცინი და სხვ., მაგრამ ყველაზე უსაფრთხო და ეფექტიანია გოგირდის შეფრქვევა.

მოსავლიანი ვენახის გოგირდით შეფრქვევა ხდება 4-5-ჯერ: პირველი – ყვავილობამდე, მეორე – ყვავილობის დროს, მესამე – დაყვავილების შემდეგ, მეოთხე – როცა მარცვალი გამონასკვულია, ანუ ისრიმობის დაწყებისას, მეხუთე კი საჭიროების მიხედვით ყურძნის შეთვალებამდე.

გახსოვდეთ!

შესაფრქვევად ვარგისია ძალიან წმინდად დაფქული გოგირდი, რომლის შეფრქვევაც ხდება ზურგის ან ხელის საბერვლით. გამოფრქვეული მტვერი თხელ ფენად უნდა დაეფინოს ვაზის მწვანე ნაწილებს.

ვაზის შეყელვა და გადაწვენა

წყარო: ნიკოლოზ იოსებიძე, ყველაფერი საოჯახო მეურნეობის შესახებ (გამომცემლობა პალიტრა L)

ვაზის გრუნტში მყნობა

ამგვარ წესს მაშინ მიმართავენ, როცა ვაზის გაახალგაზრდავება ან ჯიშის შეცვლა უნდათ. ეს მეთოდი ძალიან მარტივი და, პროცედურის ნორმალურად ჩატარების შემთხვევაში, ყოველ­თვის დადებითშედეგიანია.
მყნობის დაწყებამდე 8-10 დღით ადრე და­სამყნობი ვაზის ძირს გარშემო შემოაცლიან მი­წას 20 სმ სიღრმეზე ისე, რომ ფესვის ყელი გა­­მოჩნდეს. გადახერხავენ ფესვის ყელიდან 4-­5სმ-ზე, გა­დანახერხს ასწორებენ ბასრი და­ნით, გააპობენ ცალი მხრიდან და გაუკეთებენ პატარა სოლს, რომ სანამყენე კალამი ადვილად ჩაისვას. სანამყენე კვირტს 2-3 მუხლზე გადაჭრიან და სოლისებურად ჩათლიან რქის ბოლო ნაწილს ისე, რომ სანამყენემ განაპობი, რაც შეიძლება, ნაკლებად გასწიოს და ლერწის ქსოვილები ერთმანეთს კარგად დაემთხვეს. ჩასმის დროს კვირტი გარეთ უნდა იყოს მიმართული. ამის შემდეგ მაგრად უჭერენ კანაფს (შეიძლება ალუმინის მავთულიც, ოღონდ შეხორცების შემდეგ აუცილებლად უნდა შეხსნათ) და 8-10 სმ სიმაღლეზე აყრიან ფხვიერ მიწას. თუ საძირე განიერია, შეგიძლიათ იმავე წესების დაცვით 2 კალამიც ჩაამყნოთ, ერთი ან სხვადასხვა ჯიშისა.
ვაზის გრუნტში მყნობა ხდება გაზაფხულზე, ვაზის ტირილის დაწყებამდე. ტირილის პერიოდში მყნობა უშედეგოა.

ვენახის განოყიერება

წყარო: ნიკოლოზ იოსებიძე, ყველაფერი საოჯახო მეურნეობის შესახებ (გამომცემლობა პალიტრა L)

#drpkhakadze #აქხარისხია

გურიაში ღორის მოშენება, ბოლო წლებში აფრიკული ღორის ჭირის შემთხვევების მიუხედავად, კვლავ აქტუალური ეკონომიკური საქმიანობაა.

ადგილობრივები აცხადებენ, რომ დაავადების რისკები არსებობს, თუმცა ვეტერინარული კონტროლის, იზოლაციისა და ბაზრის მაღალი მოთხოვნის პირობებში ღორის გაშენება რეგიონში კვლავ მომგებიანად მიიჩნევა.

მოვლენების აღწერა

გურიაში, მათ შორის ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სოფლებში, ღორის მოშენება ტრადიციულად გავრცელებული საქმიანობაა. მიუხედავად იმისა, რომ რეგიონში პერიოდულად ფიქსირდება აფრიკული ღორის ჭირის შემთხვევები და ზოგიერთ ფერმერს ზარალიც მიადგა, ადგილობრივები აცხადებენ, რომ საქმიანობას არ წყვეტენ.

ფერმერები აღნიშნავენ, რომ დაავადების პრევენციის მიზნით ღორებს ტყეში აღარ უშვებენ და ცდილობენ იზოლირებულ პირობებში მოშენებას. მათი თქმით, ვეტერინარული მომსახურება ხელმისაწვდომია და საჭიროების შემთხვევაში სპეციალისტი მოკლე დროში ახერხებს ადგილზე მისვლას.

კონტექსტი და ფონი

აფრიკული ღორის ჭირი მაღალი ლეტალობის ვირუსული დაავადებაა, რომელიც აზიანებს შინაურ და გარეულ ღორებს. დაავადება ადამიანისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს, თუმცა ეკონომიკური თვალსაზრისით მნიშვნელოვანი ზარალის მიზეზი შეიძლება გახდეს [1].

საქართველოში აფრიკული ღორის ჭირი პირველად 2007 წელს დაფიქსირდა და მას შემდეგ პერიოდულად ვრცელდება სხვადასხვა რეგიონში [2]. დაავადების გავრცელება განსაკუთრებით პრობლემურია იმ ადგილებში, სადაც ღორები თავისუფალ საძოვრებზე ან ტყის მასივებთან ახლოს იზრდებიან.

გურიაში ღორის მოშენება ისტორიულად უკავშირდება ტყის ეკოსისტემას. ტრადიციულად, განსაკუთრებით ქართული ჯიშის ღორები ზაფხულის პერიოდში ტყეში იკვებებიან და გვიან შემოდგომამდე შინაურ საკვებზე ნაკლებად არიან დამოკიდებული.

დეტალები და ფაქტები

ადგილობრივი ფერმერები აღნიშნავენ, რომ ბაზარზე მოთხოვნა მაღალია, განსაკუთრებით საშობაო და საახალწლო პერიოდში. მათი ინფორმაციით, დაახლოებით 10 კილოგრამიანი გოჭის ფასი 300 ლარს აღწევს და ზოგჯერ აღემატება კიდეც ამ ნიშნულს.

განსხვავებული მიდგომებია ჯიშის შერჩევასთან დაკავშირებით. გურიაში ფართოდ არის გავრცელებული ე.წ. უკრაინული წარმოშობის მსხვილი ჯიშები, რომლებიც 200 კილოგრამზე მეტ წონას აღწევენ. თუმცა ზოგიერთი ფერმერი აღნიშნავს, რომ ქართული ღორის ხორცი გემოვნური თვისებებით უფრო ფასეულია, მიუხედავად იმისა, რომ მას შედარებით ნაკლები წონა აქვს.

ტყესთან ახლოს მცხოვრები ფერმერები ხშირად უპირატესობას ანიჭებენ ქართულ ჯიშს, რადგან ის უკეთ არის ადაპტირებული ბუნებრივ პირობებთან. ამასთან, ღამით ღორების საღორეში დაბრუნება უსაფრთხოების დამატებით მექანიზმად მიიჩნევა, რაც იცავს მათ მტაცებლებისგან და ამცირებს დაავადების რისკს.

თანამედროვე ფერმებში ასევე გამოიყენება ხელოვნური განაყოფიერების მეთოდები და ევროპული წარმოშობის ჯიშები. თუმცა ადგილობრივები აღნიშნავენ, რომ ასეთი ჯიშები ვეტერინარული ზედამხედველობის მუდმივ საჭიროებას ქმნის და უფრო დიდი მასშტაბის ფერმებისთვის არის მიზანშეწონილი.

საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა

აფრიკული ღორის ჭირი ბოლო წლებში მნიშვნელოვან პრობლემად იქცა ევროპასა და აზიაში. ევროპის სურსათის უვნებლობის სააგენტო მიუთითებს, რომ დაავადების გავრცელება განსაკუთრებით სწრაფია თავისუფალ გარემოში გაზრდილ ცხოველებში და გარეული ღორების პოპულაციასთან კონტაქტის პირობებში [3].

საერთაშორისო პრაქტიკა დაავადების პრევენციისთვის მოიცავს ბიოუსაფრთხოების მკაცრ ზომებს, ცხოველების იზოლაციას, გადაადგილების კონტროლს და ვეტერინარული ზედამხედველობის გაძლიერებას [4]. მცირე ფერმერებისთვის რეკომენდებულია ცხოველების ტყეში თავისუფლად გაშვების შეზღუდვა და საკვების კონტროლირებადი მიწოდება.

საქართველოს კონტექსტი

საქართველოსთვის ღორის მოშენება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია რეგიონულ დონეზე, სადაც მცირე და საოჯახო მეურნეობები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ. გურიაში, ისევე როგორც სხვა რეგიონებში, ღორის ხორცი ტრადიციული საკვები კულტურის ნაწილია და სეზონურ ბაზარზე მოთხოვნა მაღალია.

რეგულაციებისა და ვეტერინარული ზედამხედველობის საკითხები პერიოდულად განიხილება როგორც სახელმწიფო უწყებებში, ისე მედია სივრცეში, მათ შორის https://www.sheniambebi.ge-ზე გამოქვეყნებულ მასალებში.

ადგილობრივი ფერმერების განცხადებით, დაავადების რისკების მიუხედავად, თანამედროვე ვეტერინარული მომსახურების ხელმისაწვდომობა და ბაზრის მაღალი მოთხოვნა მათთვის მოტივაციის ფაქტორად რჩება. ამასთან, უცხოური ჯიშების მოშენება უფრო ხშირად დაკავშირებულია მსხვილ ფერმებთან, სადაც ფინანსური და ტექნიკური რესურსები მეტია.

ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება

გურიაში ღორის მოშენება კვლავ აქტიური ეკონომიკური საქმიანობაა, მიუხედავად აფრიკული ღორის ჭირის პერიოდული შემთხვევებისა. ფერმერები ცდილობენ დაავადების რისკების მართვას იზოლაციის, ვეტერინარულ კონტროლთან თანამშრომლობისა და ბიოუსაფრთხოების ზომების გამოყენებით.

მაღალი საბაზრო ფასი და სეზონური მოთხოვნა საქმიანობის ეკონომიკურ სტიმულს ქმნის, ხოლო ჯიშის შერჩევა დამოკიდებულია როგორც გემოვნურ თვისებებზე, ისე მასშტაბსა და ინფრასტრუქტურულ შესაძლებლობებზე. რეგიონში არსებული პრაქტიკა აჩვენებს, რომ ტრადიციული მეთოდები თანდათან ერწყმის თანამედროვე ვეტერინარულ და ტექნოლოგიურ მიდგომებს.

წყაროები

1. World Organisation for Animal Health (WOAH). African swine fever (ASF) [Internet]. Available from: https://www.woah.org/en/disease/african-swine-fever/
2. Food and Agriculture Organization of the United Nations. African swine fever in Georgia: situation overview [Internet]. Available from: https://www.fao.org/home/en
3. European Food Safety Authority. African swine fever epidemiological reports [Internet]. Available from: https://www.efsa.europa.eu
4. European Commission. African swine fever – control measures [Internet]. Available from: https://food.ec.europa.eu/animals/animal-diseases/control-measures/asf_en