#datashvil #drpkhakadze #sheniambebi #shenisofeli

ხეხილი, კენკროვანი და სუბტროპიკული მცენარეები

ვაშლი თითქმის მთელ დედამიწაზე მოშენებულ-დამკვიდრებული კულტურაა. მას დარგუ­ლი ხეების რაოდენობისა და მოსავლიანობის მიხედვით პირველ ადგილს აკუთვნებენ. თა­ნაც რა ძვირფასი მოსავლის მომცემია ეს და­ლოც­ვილი ხეხილი! მისი ნაყოფი შეიცავს: შაქრებს, ორგანულ მჟავებს, მთრიმლავ ნივთიერებებს, დიდი რაოდენობით ვ­იტამინებს, განსაკუთრებით ჩ (40%-მდე), B და PP. გამოიყენება როგორც ნედლი სა­ხით, ისე გადამუშავებული – ჯემად, ხილფაფად, კომპოტად, მურაბად, ჩირად, მარმელადად, წვნად, ბურახად, უძვირფასეს სა­მ­­კურნალო საშუალებად – ძმრად და ალკოჰო­ლურ სასმლად, ე.წ. ვაშლის ღვინოდაც კი. გარ­და ამისა, ვაშლი, თავისთავად, ერთ-ერთი სა­უკეთესო თაფლოვანი მცენარეც არის – 1ჰა ფარ­თობზე შესაძლებელია 15-დან 50კგ-მდე თა­­ფლისა და დიდი რაოდენობით ყვავილის მტვრი­ს მიღება. ხის მერქანი ძვირფასია წ­ვრილ­მანი ნაკეთობების დასამზადებლად, და, რაც მთავარია, ვაშლი გამოიყენება კუჭ-ნაწლავისა და სხვა და­ავა­დებების სამკურნალოდ.
მსოფლიოში ცნობილია კულტურული ვაშლის ათი ათასზე მეტი ჯიში, საქართველოში – 200, მათგან ყველაზე უფრო გავრცელებული ჯი­შები წარმოშობილია მაჟალოს უშუალო მონაწილეობით; ხალხური სელექციის გზით მისგან მიღებულია ცნობილი ჯიშები: თურა­შაული, კეხურა, ძუძუვაშლი. საქართველოში გავრცელებული ადგილობრივი ჯიშებიდან ცნობილია:
ხომანდული – კახეთი, ქართლი
ლეჩხუმური შაფრანა – რაჭა-ლეჩხუმი
კეხურა – ქართლი, კახეთი
თურაშაული – ქართლი, კახეთი, რაჭა-ლეჩხუმი
დემირალმა (რკინავაშლი) – აჭარა, გურია, სა­მეგ­რელო, აფხაზეთი
მამულო – მესხეთი
მერეთულა – ქართლი
ერბოვაშლი – რაჭა-ლეჩხუმი
შაქარნაბადა – მესხეთი
აბილაური – მესხეთი, ქართლი
რძევაშლა – მესხეთი
საირმულა – ლეჩხუმი
მსუქანა – მესხეთი
ძუძუვაშლი – ქართლი, კახეთი
ყარანფილა – მესხეთი
შაჰალმა (შაჰის ვაშლი) – მესხეთი
კიტრავაშლი – ქართლი, კახეთი
დანავაშლა – რაჭა-ლეჩხუმი

ყინულა – რაჭა-ლეჩხუმი
ხანდაკურა – ქართლი
ქართული სინაპი (გოგიაანთ ვაშლი) – ქართლი
მუხურული მწვანე – ზესტაფონი, თერჯოლა, ტყი­ბული, ქუთაისი
დასარგავად უკეთესია ორწლიანი ნერგი, დარ­გვის საუკეთესო პერიოდია ოქტომბრის შუა რიცხვებიდან, ვიდრე კლიმატური პირობები ამის შესაძლებლობას იძ­ლევა. თუ ნიადაგი გაყინული არ არის, დარგვა შეიძლება მთელი ზამთრის განმავლობაში. ამრიგად, თესლოვა­ნი კულტურების (ვაშლი, მსხალი, კომში, ზღმარ­ტლი) გაშენება შე­იძლება შემოდგომა-ზამთრის პირობებში სწორი აგროღონისძი­ებების უზრუნველ­ყოფით. ზოგიერთ რაიონში კი უპირატესობა ენიჭება გაზაფხულზე დარგვას. და­სარ­გავი ორმოს სიღრმე 50 სმ-ია, სიგანე 100სმ-მდე. ნერგებს შორის მანძილი დამოკი­დებულია ჯიშზე. ძლიერ საძირეზე დამყნილი ხეხილი მძლავრ ვარჯს ივითარებს, ამიტომ დიდი კვების ა­რეზე ირგვება (10X10, 8X10 ან 8X8 მ-ზე), ნაგალა საძირეზე დამყნილი – 3X4 მ-ზე.
გამზადებული ორმოს ფსკერს კარგად ვა­ფ­ხვიერებთ, მიწაში არეულ გადამწვარ ნაკელს (ან კომპოსტს) ჩავყრით ორმოში და ვაძლევთ კონუსისებურ ფორმას, ზედ გადავანაწილებთ ფესვებს, რომლებსაც წინასწარ ეჭრება დაზიანებული ნაწილები. ნერგს ვრგავთ ფესვის ყელამდე ისე, როგორც იყო ამოღებამდე, და კარგად ვუტკეპნით მიწას. ამის შემდეგ ვუკეთებთ ჯამებს და 1-2 ვედრო წყალს ვასხამთ. ყველა სახის ხეხილი ასე ირგვება.

როგორ დავაღწიოთ თავი კოლორადოს ხოჭოს

წყარო: ნიკოლოზ იოსებიძე, ყველაფერი საოჯახო მეურნეობის შესახებ (გამომცემლობა პალიტრა L)

#datashvil #drpkhakadze #sheniambebi #shenisofeli

გააშენეთ ტირიფი

თუ გნებავთ, რომ ულევად გქონდეთ ჭი­გო, მარგილი, სა­ტა­­რე (ბარის, თო­ხის), ბოძი, წნელი და შეშა, ვისაც საშუალება გაქვთ, თქვენი ნაკ­ვეთის მა­ხ­ლობ­ლად, აუთ­ვი­სებელ და გამოუსადეგარ ად­გილ­ზ­ე დარგეთ ტი­რი­ფის ერთ-ერთი ყვე­ლა­ზე კარგად მოზარდი სახეობა – წნორი, ანუ თეთრი ტირიფი.
ტირიფისებრთა ოჯახში ამ გვარის 600-მდე სახეობას ითვლიან. გავრცელებულია ჩრდილო ნახევარსფეროს ზო­მი­ერი და ცივი ჰა­ვის სარტყელში. სა­ქარ­­თველოში ბუ­ნებ­­რი­ვად გავ­რცე­ლებულია 17 სა­ხე­ობა. დაბლობ ზო­ნაში ძირი­თადად გვხვდე­ბა ნოყიერ, ტე­ნიან ნიადაგებ­ზე, მდინარეთა გას­წვრივ და ჭალის ტყეებში. მისი სიმაღლე 25-30 მ-მდე აღ­ევს. ტირიფს ამრავლებენ როგორც თესლით, ისე კალმით, ანუ ახალგაზრდა ტოტებით, რომლებიც ნესტიან ადგი­ლებში ადვილად ხარობს. მის გამრავლებას უპ­რობლე­­მოდ შეძლებთ, თუ იმ გამოუყენებელ ად­გილზე (ხევი, მდინარის ან ნაკადულის ნაპირი, ჭაობი) მუდმივად არის წყალი. მის გასამრავლებლად 1-2-მეტრიანი სარები აჭერით, წა­უთალეთ წვერი და 25-30 სმ-ის სიღრმეზე მიწაში ჩაარჭვეთ. 3-4 წელიწადში უკვე გექნებათ სარების მოჭრის ს­აშუალება. სხვა­თა შორის, თუ დაწნა გეხერხებათ (გოდრის, ლასტის, ღობის და ა.შ.), წნელიც გექნებათ თავსაყრელად. ტირიფის სატარე მასალა სწორია და მსუბუქი. თუ მას მოჭრისთანავე ქერქს გააძრობთ და ჩრდილში გაახმობთ, შესანიშნავი ტარები გექნებათ ბა­რის, ნიჩბის, თოხისა და ფოცხისთვის. ქერქის შიგ­ნითა ფენა – ლაფანი შესანიშნავი მასალაა ვა­ზის შესაყელად და ასახვევად. გამხმარიც რომ შეინახოთ, ხმარების წინ დალბობაღა დასჭირდება.
სარგავი მასალის მოპოვება ნებისმიერი მდინარის ჭალებში შეიძლება, ოღონდ ეს ისე უნდა გაკეთდეს, რომ ბუნებას ზიანი არ მიაყენოთ. 3-5 სარის აჭრა ტირიფს ვერაფერს დააკლებს, თქვენ კი მუდმივად გექნებათ საჭირო მასალა.
ტირიფს საგანგებოდ აშენებენ საკალათე წნე­­ლად, ჭიგოდ და ვაზის შესაკრავ მასა­ლად. ტი­რი­ფის ქერქი და ფოთლები შეიცავს მა­ღალ­­ხარისხოვან მთრიმლავ ნივთიერებებს – ტა­ნი­ნებს, რომლებიც გამოიყენება ტყავის წარმო­ებაში.
წნორის ქერქი გამოიყენება საღებავადაც (მოწითალო-ყავისფერი), აგრეთვე სამკურნალწამლო საშუალებად, როგორც სალიცილის მჟავას შემცველი. ტირიფი შესანიშნავი თაფლოვანი მცენარეა, საუკეთესოა ღობედაც.

მყნობის წესები და ვადები

წყარო: ნიკოლოზ იოსებიძე, ყველაფერი საოჯახო მეურნეობის შესახებ (გამომცემლობა პალიტრა L)

#datashvil #drpkhakadze #sheniambebi #shenisofeli

მერქნიანი კულტურების სხვლა

სხვლა ერთ-ერთი ძირითადი აგ­რო­ტე­ქნიკური ღო­­ნის­ძი­ებაა ბაღ-ვენახში. მი­სი მიზანია მცენა­რის ფორ­მი­რება, ძლიერი მცენარის გაზრდა და, რაც მთავარია, უხვი და მაღალხარისხოვანი მოსავლის მიღება.
ახალდარგულ მცენარეს აუცილებლად უნდა მო­აჭრათ ცენტრალური ღეროს კენწერული ნა­წილი და გვერდითი ტოტები დარგვის დროს დაზიანებულ ფესვებსა და მიწისზედა ნაწილებს შორის წონასწორობის შესანარჩუნებლად.
განუტოტავი ერთწლიანი ნერგის ფორმირების დროს უნდა გაითვალისწინოთ, რომ გადაჭრილი ადგილიდან დაახლოებით 20 სმ-ის ქვემოთ ვითარდება ტოტები. ამიტომ, თუ გინდათ, რომ ნერგის შტამბის სიმაღლე იყოს 60 სმ, უნდა გადაიჭრას 80 სმ სიმაღლეზე.
ორწლიანი ნერგის გასხვლისას უნდა ამოიჭ­რას ვარჯის შუაგულში არსებული, ერთმანეთთან ძალიან ახლოს მყოფი სუსტი ტოტები; ძლიერ ტოტებს, რომელთაც დატოვებთ, წვერები ეკვეცება. როგორც წესი, ტოტი იჭრება ისე, რომ წვერის კვირტი დარჩეს გარეთ, რათა ნაზარდი განზე განვითარდეს და არა ცენტრისკენ. ცენტრისკენ მიმართული ტოტები იჭრება ძირში. თავისთავად ცხადია, უნდა მოაცალოთ ყველა მოტეხილი ან შემხმარი ტოტი. ტოტები, რომლებიც მახვილ კუთხეს ქმნიან ცენტრალურ ღეროსთან, შეგიძლიათ გადაღუნოთ სასურველ კუთხემდე და კანაფით მიაბათ შტამბზე.
სამწლიან ხეს რომ სასურველი ფორმა მის­ცეთ, ვარჯში არსებული ყველა ჩახშირე­ბუ­ლი, შიგნით მიმართული და დაზიანებული ტო­ტი უნ­­და მოაცალოთ, ხოლო ცენტრალურ ღეროს­­თან მახვილი კუთხით მოზარდი ტოტები, ისევე როგორც ორწლიანების შემთხვევაში, გადაღუნოთ ჰორიზონტალურ ან ნიადაგისკენ დახ­რილ მდგო­მარეობაში და დააბათ შტამბზე ან სპე­ცი­ალურად დარჭობილ პალოებზე. ეს ღო­ნის­ძიება აფერხებს ტოტების გაძლიერებულ ზრდას და ხე უფრო ადრე იწყებს მსხმოიარებას. ასე გამოგვყავს 4-5 იარუსი, რომელსაც ყოველწლიურად ვარეგულირებთ.
ოთხწლიანი ხე უკვე ფორმირებულია და ის­ხამს კიდეც. ამ შემთხვევაში სხვლის ძირითადი მიზანია ვარჯის გამოხშირვა და ცენტრალური ღეროს ზედა ნაწილის წაჭრა დაახლოებით 3მ-ის ზევით. სხვლის დროს ყველა ხეს ინდივიდუალური მიდგომა სჭირ­დება. მსხვლელმა უნდა გაითვალისწინოს ხის ან ბუჩქის შესაძლებლობები, კლიმატური პირობები, მცენარეთა რწყვისა და გამოკვების საკითხები და ა.შ.
ქლიავისა და გარგარის ვარჯებს ზომიერი გამოხშირვა სჭირდება. ერთმანეთზე გადახლართული და ერთმანეთთან ახლო მყოფი ტოტებიდან სცილდება შედარებით სუსტი, აგრეთვე ცენტრისკენ მიმართული და დაზიანებული ტოტები. ეს ჯიშები ისე უნდა გაისხლას, რომ ვარჯში მზის სხივი ადვილად აღწევდეს.
ატამს, რაც უფრო დაბალი შტამბი ექნება, ჯობია. ამ შემთხვევაშიც ვარჯის გამოხშირვა მოხდება ზემოთ მითითებული მეთოდით. სხვლის დროს აუცილებლად გასათვალისწინებელია ატ­მის ხის პოლარობა, ანუ წვერისკენ ზრდის თვი­სება. ეს რომ არ მოხდეს, ყოველწლიურად ვუტოვებთ სანაყოფე და სამამულე – 1/3-ზე და­მოკლებულ ტოტებს. ასე ნასხლავი ატამი დიდ­ხანს იძლევა ნაყოფს, გაუსხლავად დატოვებული, ანუ წვერისკენ გაქცეული ხეები მხოლოდ კენწეროში ისხამენ და მალეც ხმებიან. თუ მაინც „გაგექცათ“ ატმის ტოტები წვერისკენ, ჩაატარეთ გასაახალგაზრდავებელი სხვლა – ზომიერად გა­დაბელეთ.

ჩაი, ეს უბადლო ცხელი სასმელი, ბევრად მეტ სასარგებლო ნივთიერებას შეიცავს, ვიდრე დღემდე იცოდნენ. დიდხანს ეგონათ

წყარო: ნიკოლოზ იოსებიძე, ყველაფერი საოჯახო მეურნეობის შესახებ (გამომცემლობა პალიტრა L)

#datashvil #drpkhakadze #sheniambebi #shenisofeli