ქათმის ტილი – როგორ დავამუშაოთ სწორად ფრინველი და საფრინველე?

ქათმის ტილი და სხვა გარეგანი პარაზიტები შინაურ ფრინველს შეიძლება მთელი წლის განმავლობაში შეუქმნას პრობლემა, თუმცა მათი გავრცელება განსაკუთრებით მარტივად ხდება თბილ პირობებში და მაშინ, როდესაც საფრინველეში სანიტარიული მდგომარეობა სათანადოდ არ კონტროლდება.

პარაზიტებმა შეიძლება გამოიწვიოს ფრინველის მოუსვენრობა, ბუმბულის დაზიანება, კანის გაღიზიანება, კვერცხდების შემცირება და მძიმე ინვაზიის შემთხვევაში — ფრინველის საერთო მდგომარეობის გაუარესებაც.

პრობლემის მართვისთვის მხოლოდ ქათმის დამუშავება ხშირად საკმარისი არ არის. პარაზიტების ნაწილი გარემოში — ქანდარებზე, ბზარებში, ნაპრალებსა და საფრინველის სხვა ადგილებში — რჩება, რის გამოც აუცილებელია როგორც ფრინველის, ისე მისი საცხოვრებელი სივრცის სწორად დამუშავება.

რა არის „ქათმის ტილი“ და როგორ ვრცელდება

ყოველდღიურ მეტყველებაში „ქათმის ტილს“ ხშირად სხვადასხვა გარეგანი პარაზიტის აღსანიშნავად იყენებენ. სინამდვილეში ქათმებზე შეიძლება გვხვდებოდეს როგორც ნამდვილი ტილები, ისე ტკიპები და სხვა ექტოპარაზიტები.

ქათმის ტილები ძირითადად ფრინველის სხეულზე ცხოვრობენ და იკვებებიან კანისა და ბუმბულის ზედაპირზე არსებული მასალით. ტკიპების ზოგიერთი სახეობა კი დღის განმავლობაში გარემოში იმალება და ფრინველს ძირითადად ღამით ესხმის თავს.

პარაზიტები შეიძლება გავრცელდეს დაავადებული ფრინველიდან ჯანმრთელზე, ახალი ფრინველის შეყვანისას, დაბინძურებული ინვენტარის, ბუდეების, ქანდარების ან სხვა ნივთების საშუალებით. გარეული ფრინველებიც შესაძლოა ინფექციის გავრცელებაში მონაწილეობდნენ.

როგორ მივხვდეთ, რომ ფრინველს პარაზიტები ჰყავს

ერთ-ერთი პირველი ნიშანი ფრინველის ქცევის ცვლილებაა. ქათამი შეიძლება გახდეს მოუსვენარი, ხშირად იქექავდეს ბუმბულს ან სხეულს, იფერთხებდეს ბუმბულს და ნაკლებად მშვიდად იჯდეს ქანდარაზე.

სხვა შესაძლო ნიშნებია:

• ბუმბულის დაზიანება ან შეთხელება;
• კანის გაღიზიანება და სიწითლე;
• ბუმბულის ძირში პარაზიტების ან მათი კვერცხების აღმოჩენა;
• კვერცხდების შემცირება;
• სხეულის მასის კლება;
• სისუსტე და უმადობა;
• მძიმე შემთხვევებში — ანემიის ნიშნები, განსაკუთრებით სისხლით მკვებავი ტკიპების არსებობისას.

შემოწმებისას ყურადღება უნდა მიექცეს განსაკუთრებით კუდის, ფრთების ქვეშ და კისრის მიდამოს. ზოგიერთი პარაზიტის აღმოჩენა უფრო მარტივია ღამით, როდესაც ისინი ფრინველზე აქტიურდებიან.

ფრინველის დამუშავება — რატომ არის პრეპარატის სწორად შერჩევა მნიშვნელოვანი

ფრინველის პარაზიტების წინააღმდეგ ნებისმიერი საშუალების გამოყენება არ შეიძლება. აუცილებელია ისეთი ვეტერინარული პრეპარატის შერჩევა, რომლის ეტიკეტზე მკაფიოდ არის მითითებული მისი გამოყენება ქათმებში ან შესაბამის ფრინველის სახეობაში.

განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს კვერცხისა და ხორცის მოხმარების შეზღუდვის პერიოდს. ზოგიერთი ვეტერინარული პრეპარატის გამოყენების შემდეგ გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მიღებული კვერცხის ან ხორცის საკვებად გამოყენება დაუშვებელია. ეს პერიოდი კონკრეტულ პრეპარატზეა დამოკიდებული.

ამიტომ ფრინველის დამუშავებისას არ უნდა გამოიყენოთ ადამიანებისთვის განკუთვნილი წამლები, საყოფაცხოვრებო ქიმიკატები ან შემთხვევითი ინსექტიციდები, თუ მათი გამოყენება ფრინველზე სპეციალურად არ არის დაშვებული.

დოზირება ასევე უნდა განისაზღვროს კონკრეტული პრეპარატის ინსტრუქციის მიხედვით. ერთი საშუალების დოზა ან გამოყენების მეთოდი მეორეზე ავტომატურად არ ვრცელდება.

საფრინველის დამუშავება ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც ფრინველის მკურნალობა

პარაზიტების კონტროლის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილია საფრინველის საფუძვლიანი გაწმენდა.

პირველ ეტაპზე სასურველია ფრინველების უსაფრთხოდ გამოყვანა საფრინველიდან. შემდეგ უნდა მოიხსნას ნარჩენები, ძველი საფენი, ბუმბული და სხვა ორგანული მასალა. განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს ქანდარებს, ბუდეებს, კედლებისა და იატაკის შეერთების ადგილებს, ბზარებსა და ნაპრალებს.

გარემოს გაწმენდის შემდეგ ზედაპირები უნდა გაირეცხოს და, საჭიროების შემთხვევაში, დამუშავდეს ისეთი ვეტერინარული სადეზინფექციო ან პარაზიტების საწინააღმდეგო საშუალებით, რომელიც კონკრეტულად ამ მიზნით არის დაშვებული.

მნიშვნელოვანია იცოდეთ, რომ სადეზინფექციო საშუალება და ინსექტიციდი ერთი და იგივე არ არის. დეზინფექცია მიმართულია ინფექციური აგენტების წინააღმდეგ, ხოლო პარაზიტების კონტროლისთვის შეიძლება საჭირო იყოს სპეციალურად რეგისტრირებული პარაზიტების საწინააღმდეგო საშუალება.

ბზარები და ნაპრალები განსაკუთრებულ ყურადღებას საჭიროებს

თუ საფრინველეში სისხლით მკვებავი ტკიპებია, მხოლოდ ხილული ზედაპირების დამუშავებამ შეიძლება პრობლემა ვერ აღმოფხვრას. ზოგიერთი სახეობა დღის განმავლობაში სწორედ ბზარებში, ნაპრალებში, ქანდარების შეერთების ადგილებსა და სხვა დამალულ სივრცეებში იმალება.

ამიტომ საფრინველის დამუშავებისას მნიშვნელოვანია ისეთი ადგილების გამოვლენა, სადაც პარაზიტები შეიძლება იმალებოდნენ.

საჭიროების შემთხვევაში დაზიანებული ხის კონსტრუქციების შეკეთება ან ისეთი ზედაპირების შეცვლა, რომელთა საფუძვლიანად გაწმენდა შეუძლებელია, პარაზიტების კონტროლს ხელს უწყობს.

მხოლოდ ერთჯერადი დამუშავება ყოველთვის საკმარისი არ არის

პარაზიტების განვითარების ციკლის გამო ერთჯერადი დამუშავება ზოგ შემთხვევაში ვერ უზრუნველყოფს სრული კონტროლს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ პარაზიტების შემთხვევაში, რომელთა კვერცხები გარემოში რჩება.

განმეორებითი დამუშავების საჭიროება დამოკიდებულია პარაზიტის სახეობაზე და გამოყენებულ ვეტერინარულ პრეპარატზე. ამიტომ განმეორებითი პროცედურა უნდა ჩატარდეს მხოლოდ კონკრეტული საშუალების ინსტრუქციის ან ვეტერინარის რეკომენდაციის შესაბამისად.

პრეპარატის მითითებულზე ხშირად გამოყენებამ ან დოზის თვითნებურად გაზრდამ შეიძლება გაზარდოს ტოქსიკური ზემოქმედების რისკი და არ ნიშნავს, რომ პარაზიტები უფრო სწრაფად გაქრება.

რა არ უნდა გავაკეთოთ

ქათმის ტილის წინააღმდეგ ხალხური მეთოდების გამოყენება ყოველთვის უსაფრთხო არ არის. ნავთის, საწვავის, საყოფაცხოვრებო ინსექტიციდების, გაუთვალისწინებელი ქიმიური ნივთიერებების ან სხვა ტოქსიკური პროდუქტების ფრინველზე წასმა შეიძლება მოწამვლის მიზეზი გახდეს.

ასევე არ არის მიზანშეწონილი სხვადასხვა ქიმიური საშუალების ერთმანეთში შერევა. ზოგიერთმა კომბინაციამ შეიძლება წარმოქმნას საშიში ნაერთები ან გაზარდოს ფრინველის, ადამიანის ან გარემოსთვის ზიანის რისკი.

თუ პროდუქტის ეტიკეტზე არ წერია, რომ ის გამოიყენება ფრინველზე ან საფრინველეში პარაზიტების წინააღმდეგ, მისი გამოყენება ამ მიზნით არ უნდა მოხდეს.

როგორ დავიცვათ საფრინველე ხელახალი გავრცელებისგან

პარაზიტების კონტროლის შემდეგ მნიშვნელოვანი ხდება მათი ხელახალი გავრცელების პრევენცია.

ახალი ფრინველის შეყვანამდე მისი ცალკე, საკარანტინო პირობებში დაკვირვება ამცირებს არსებული გუნდის დაინფიცირების რისკს. ასევე მნიშვნელოვანია საფრინველეში რეგულარული დასუფთავება და ნარჩენების დროული გატანა.

საჭიროა ინვენტარის, ბუდეების, ქანდარებისა და სხვა კონსტრუქციების პერიოდული შემოწმებაც. თუ საფრინველესთან გარეული ფრინველების წვდომა შესაძლებელია, მათი კონტაქტის შემცირება ასევე შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს.

საფრინველის გადატვირთულობის თავიდან აცილება და კარგი ვენტილაცია ხელს უწყობს ფრინველის ზოგადი ჯანმრთელობის შენარჩუნებას, თუმცა მხოლოდ ეს ზომები პარაზიტების უკვე არსებული ინვაზიის სამკურნალოდ საკმარისი არ არის.

როდის არის საჭირო ვეტერინარის ჩართვა

თუ ფრინველები მნიშვნელოვნად დასუსტდნენ, სწრაფად იკლებენ წონას, კვერცხდების მკვეთრი შემცირება შეინიშნება ან დიდი რაოდენობით პარაზიტებია აღმოჩენილი, საჭიროა ვეტერინარის კონსულტაცია.

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სპეციალისტის ჩართვა მაშინ, როდესაც ზუსტად არ არის ცნობილი, რომელი პარაზიტია გავრცელებული. ტილებისა და ტკიპების წინააღმდეგ გამოყენებული საშუალებები და მკურნალობის სქემები შეიძლება განსხვავდებოდეს.

ვეტერინარს ასევე შეუძლია განსაზღვროს, საჭიროა თუ არა დამატებითი გამოკვლევა, სხვა დაავადებების გამორიცხვა ან გუნდის მკურნალობის განსხვავებული მიდგომა.

ადამიანებისთვის რამდენად მნიშვნელოვანია უსაფრთხოება

ფრინველის პარაზიტების ნაწილი ადამიანს შეიძლება დროებით დაეკონტაქტოს და გამოიწვიოს კანის გაღიზიანება ან ქავილი, თუმცა მათი ყველა სახეობა ადამიანზე მუდმივად არ ცხოვრობს.

საფრინველის გაწმენდისა და დამუშავებისას რეკომენდებულია შესაბამისი დამცავი ტანსაცმლისა და ხელთათმანების გამოყენება. ქიმიური საშუალებების გამოყენებისას აუცილებელია ეტიკეტზე მითითებული უსაფრთხოების წესების დაცვა და ადამიანებისა და ცხოველების ტერიტორიიდან გაყვანა, თუ პროდუქტის ინსტრუქცია ამას მოითხოვს.

დამუშავების შემდეგ ფრინველების დაბრუნება მხოლოდ მაშინ უნდა მოხდეს, როდესაც გამოყენებული პროდუქტის ინსტრუქციით განსაზღვრული პირობები შესრულებულია.

რა უნდა გვახსოვდეს ქათმის ტილის წინააღმდეგ ბრძოლაში

ქათმის ტილისა და სხვა გარეგანი პარაზიტების კონტროლი ეფექტურია მაშინ, როდესაც ერთდროულად ხდება პრობლემის გამომწვევი პარაზიტის იდენტიფიცირება, ფრინველის შესაბამისი ვეტერინარული საშუალებით დამუშავება და საფრინველის საფუძვლიანი გაწმენდა.

განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს კვერცხისა და ხორცის უსაფრთხოებას. ნებისმიერი ვეტერინარული პრეპარატის გამოყენებისას აუცილებელია ეტიკეტზე მითითებული დოზის, გამოყენების წესისა და საკვების გამოყენების შეზღუდვის პერიოდის დაცვა.

თუ პრობლემა განმეორებით ჩნდება, მხოლოდ ახალი პრეპარატის გამოყენების ნაცვლად საჭიროა გარემოს ხელახალი შეფასება — სად შეიძლება რჩებოდეს პარაზიტი, როგორ ხვდება ის საფრინველეში და ხომ არ ხდება ხელახალი გავრცელება ახალი ან გარეული ფრინველების მეშვეობით.

წყაროები

[1] Merck Veterinary Manual. Ectoparasites of Poultry. Merck & Co.
[2] University of Minnesota Extension. Poultry health: external parasites. University of Minnesota.
[3] Food and Agriculture Organization of the United Nations. Good practices for biosecurity in the poultry sector. FAO.
[4] United States Department of Agriculture. Biosecurity for Poultry. USDA APHIS.
[5] European Medicines Agency. Veterinary medicines and withdrawal periods. EMA.