საქართველოს მთავრობის გადაწყვეტილებით, „რიკოთის ქარის ელექტროსადგურის“ პროექტის ფარგლებში ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, სურამისა და ცედანის ტყეებში „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი 2 370 ინდივიდი ჩვეულებრივი წაბლი ბუნებრივი გარემოდან ამოიღება.
შესაბამისი განკარგულება მთავრობის მიერ უკვე გამოქვეყნდა და ის უკავშირდება 110 კვ ელექტროგადამცემი ხაზის სამშენებლო და საექსპლუატაციო სამუშაოებს. საკითხი გარემოს დაცვისა და განახლებადი ენერგეტიკის განვითარების ბალანსთან დაკავშირებით დამატებით ყურადღებას იწვევს.
მოვლენების აღწერა
მთავრობის განკარგულების მიხედვით, კომპანია შპს „ტაბას“ მიენიჭა უფლება, ეროვნული სატყეო სააგენტოს მართვას დაქვემდებარებულ სახელმწიფო ტყეში ბუნებრივი გარემოდან ამოიღოს საქართველოს „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი მცენარის სახეობა — ჩვეულებრივი წაბლი (Castanea sativa Mill.).
დოკუმენტის თანახმად, პროექტის ფარგლებში დაგეგმილია:
- 370 ერთეული ჩვეულებრივი წაბლის ამოღება;
- 8 სანტიმეტრზე ნაკლები ტაქსაციური დიამეტრის მქონე დამატებით 2 000 ერთეული წაბლის მოცილება.
სამუშაოები ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე განხორციელდება და დაკავშირებულია „რიკოთის ქარის ელექტროსადგურის“ პროექტისთვის საჭირო ელექტროგადამცემი ხაზის მშენებლობასა და ექსპლუატაციასთან.
განკარგულებაში ასევე აღნიშნულია, რომ კომპანიამ გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტს წინასწარ უნდა აცნობოს მცენარეთა ამოღების კონკრეტული ვადები.
დოკუმენტის მიხედვით, მოჭრილი მერქნული რესურსი უნდა დასაწყობდეს ეროვნული სატყეო სააგენტოს მიერ მითითებულ ტერიტორიაზე და შემდგომ კანონმდებლობის შესაბამისად გადაეცეს შესაბამის უწყებას.
კონტექსტი და ფონი
საქართველოში განახლებადი ენერგიის პროექტები ბოლო წლებში სახელმწიფო ენერგეტიკული პოლიტიკის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებად განიხილება. განსაკუთრებით აქტუალურია ქარისა და მზის ენერგიის განვითარება, რაც ენერგოდამოუკიდებლობის ზრდასთან და ელექტროენერგიის წარმოების დივერსიფიკაციასთან არის დაკავშირებული. [1]
ამავე დროს, მსგავსი პროექტები ხშირად გარემოსდაცვით დისკუსიებსაც იწვევს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც სამშენებლო სამუშაოები ტყის ეკოსისტემებსა და დაცულ ან იშვიათ სახეობებს ეხება.
ჩვეულებრივი წაბლი საქართველოს ეკოსისტემისთვის მნიშვნელოვანი სახეობაა. ის არა მხოლოდ ბიომრავალფეროვნების ნაწილია, არამედ ეკოლოგიური და ეკონომიკური მნიშვნელობაც აქვს. წაბლის ტყეები მნიშვნელოვან როლს ასრულებს:
- ნიადაგის დაცვის პროცესში;
- ეროზიის პრევენციაში;
- ტყის ეკოსისტემების სტაბილურობაში;
- ადგილობრივი ფლორისა და ფაუნის შენარჩუნებაში.
„წითელ ნუსხაში“ შეტანა ნიშნავს, რომ კონკრეტული სახეობა განსაკუთრებულ დაცვას საჭიროებს, რადგან მისი პოპულაცია სხვადასხვა რისკის ქვეშ იმყოფება. საქართველოში ტყის რესურსებთან დაკავშირებული საკითხები ბოლო წლებში არაერთხელ გახდა გარემოსდაცვითი ორგანიზაციების, მეცნიერებისა და ადგილობრივი მოსახლეობის განხილვის საგანი.
რიკოთის ტერიტორია, სადაც პროექტი ხორციელდება, გეოგრაფიულად და ეკოლოგიურად მნიშვნელოვანი ზონაა, რადგან ის ქვეყნის აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებს ერთმანეთთან აკავშირებს და ტყის მასივებით მდიდარ რეგიონს წარმოადგენს.
დეტალები და ფაქტები
პროექტი თურქული კომპანია „ანადოლუ ჰოლდინგის“ მონაწილეობით ხორციელდება. წარდგენილი დოკუმენტაციის თანახმად, თავდაპირველად რიკოთის ტერიტორიაზე 24-მეგავატიანი ქარის ელექტროსადგურის მშენებლობა იგეგმებოდა, თუმცა მოგვიანებით პროექტის სიმძლავრე 25 მეგავატამდე გაიზარდა.
პროექტის ფარგლებში დაგეგმილია ოთხი ქარის ტურბინის განთავსება. დოკუმენტების მიხედვით, გამოყენებული იქნება კომპანია Goldwind-ის GWH171 მოდელის ტურბინები, რომელთა თითოეულის დადგმული სიმძლავრე 6.25 მეგავატს შეადგენს.
მთავრობის განკარგულებაში პირდაპირ არის აღნიშნული, რომ ელექტროგადამცემი ხაზის მშენებლობისა და ექსპლუატაციის მიზნით ხდება „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი მცენარეების ბუნებრივი გარემოდან ამოღება.
გარემოსდაცვითი კანონმდებლობის მიხედვით, მსგავსი გადაწყვეტილებები საჭიროებს შესაბამის ადმინისტრაციულ და გარემოსდაცვით პროცედურებს, მათ შორის:
- გარემოზე ზემოქმედების შეფასებას;
- სპეციალურ ნებართვებს;
- კომპენსაციისა და აღდგენის ღონისძიებების განსაზღვრას.
ამასთან, დოკუმენტში არ არის დეტალურად განმარტებული, რა მასშტაბის საკომპენსაციო ან აღდგენითი ღონისძიებები განხორციელდება კონკრეტულად ამოღებული წაბლის პოპულაციის სანაცვლოდ.
სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის განვითარება ხშირად საჭიროებს ტყის გარკვეული ნაწილის ათვისებას, თუმცა მთავარი საკითხია, რამდენად ეფექტიანად ხორციელდება გარემოსდაცვითი რისკების შემცირება და ეკოსისტემური ზიანის კომპენსაცია.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
განახლებადი ენერგიის პროექტებსა და ბუნებრივი ეკოსისტემების დაცვას შორის ბალანსი საერთაშორისო დონეზეც აქტუალური საკითხია. ევროპის ქვეყნებში ქარის ელექტროსადგურების მშენებლობა ხშირად უკავშირდება გარემოზე ზემოქმედების ფართო შეფასებას, განსაკუთრებით ტყის, ფრინველთა მიგრაციისა და დაცული სახეობების მიმართულებით. [2]
ევროკავშირის გარემოსდაცვითი პოლიტიკა ხაზს უსვამს, რომ განახლებადი ენერგიის განვითარება არ უნდა განხორციელდეს ბიომრავალფეროვნების მნიშვნელოვანი დაზიანების ხარჯზე. სწორედ ამიტომ, პროექტების ნაწილი საჭიროებს:
- ალტერნატიული მარშრუტების განხილვას;
- კომპენსატორულ დარგვებს;
- ეკოლოგიური მონიტორინგის გრძელვადიან სისტემებს.
საერთაშორისო გარემოსდაცვითი ორგანიზაციები აღნიშნავენ, რომ კლიმატის ცვლილებასთან ბრძოლა და სუფთა ენერგიის განვითარება აუცილებელია, თუმცა ეკოსისტემური დანაკარგების მინიმიზაცია ამ პროცესის განუყოფელი ნაწილი უნდა იყოს. [3]
რეგიონში, მათ შორის სამხრეთ კავკასიაში, განახლებადი ენერგეტიკის პროექტები სულ უფრო აქტუალური ხდება ენერგეტიკული უსაფრთხოების ზრდის ფონზე. ამავე დროს, მთიანი და ტყიანი ლანდშაფტები გარემოსდაცვითი რისკების შეფასებას კიდევ უფრო მნიშვნელოვნად აქცევს.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ენერგეტიკული სექტორის განვითარება ერთ-ერთ პრიორიტეტად რჩება, განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც ქვეყანა ელექტროენერგიის მოხმარების ზრდასა და სეზონურ დეფიციტს აწყდება.
ქარის ენერგია განიხილება როგორც ერთ-ერთი ალტერნატიული წყარო, რომელსაც შეუძლია:
- იმპორტდამოკიდებულების შემცირება;
- ენერგეტიკული დივერსიფიკაცია;
- განახლებადი ენერგიის წილის ზრდა.
თუმცა, გარემოსდაცვითი საკითხები მსგავსი პროექტების შემთხვევაში რეგულარულად ხდება საჯარო დისკუსიის საგანი. საქართველოში ტყის რესურსები ეკოლოგიური თვალსაზრისით განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი სისტემაა, ხოლო „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი სახეობების მოცილება დამატებით ყურადღებას იწვევს როგორც გარემოსდაცვით ორგანიზაციებში, ისე ადგილობრივ მოსახლეობაში.
სპეციალისტების ნაწილი აღნიშნავს, რომ მსგავსი პროექტების შეფასებისას მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ენერგეტიკული სარგებლის, არამედ ეკოლოგიური დანაკარგების ანალიზიც.
გარემოსდაცვითი და ინფრასტრუქტურული პროექტების შესახებ ინფორმაცია ქართულ მედიაშიც აქტიურად განიხილება, მათ შორის SheniAmbebi.ge-ზე, სადაც პერიოდულად ქვეყნდება მასალები ენერგეტიკის, გარემოს დაცვისა და რეგიონული განვითარების საკითხებზე.
ამ ეტაპზე უცნობია, განხორციელდება თუ არა დამატებითი საკომპენსაციო დარგვები ან რა მოცულობის ეკოლოგიური აღდგენის ღონისძიებები იგეგმება პროექტის პარალელურად.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
„რიკოთის ქარის ელექტროსადგურის“ პროექტი აერთიანებს ორ მნიშვნელოვან მიმართულებას — განახლებადი ენერგეტიკის განვითარებასა და გარემოსდაცვით გამოწვევებს. მთავრობის გადაწყვეტილებით „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი წაბლის სახეობების ამოღება დაკავშირებულია ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის მშენებლობასთან, რაც კიდევ ერთხელ აჩენს კითხვებს ეკოლოგიური ბალანსისა და განვითარების პოლიტიკის შესახებ.
მიუხედავად იმისა, რომ ქარის ენერგია საერთაშორისო დონეზე განიხილება როგორც შედარებით ეკოლოგიურად სუფთა ენერგიის წყარო, მსგავსი პროექტების განხორციელებისას გარემოზე ზემოქმედების საკითხი ერთ-ერთ ცენტრალურ თემად რჩება.
შემდგომ პერიოდში ყურადღების ცენტრში შესაძლოა მოექცეს ის, თუ როგორ განხორციელდება ეკოლოგიური მონიტორინგი, საკომპენსაციო ღონისძიებები და გარემოსდაცვითი ვალდებულებების შესრულება პროექტის პრაქტიკული განხორციელების პროცესში.
წყაროები
- საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო — განახლებადი ენერგეტიკის განვითარების პოლიტიკა საქართველოში.
- European Commission – Renewable Energy and Biodiversity — განახლებადი ენერგიის პროექტებისა და ბიომრავალფეროვნების საკითხები.
- International Union for Conservation of Nature (IUCN) — ეკოსისტემებისა და დაცული სახეობების დაცვის საერთაშორისო მიდგომები.
- საქართველოს მთავრობის განკარგულებები — „რიკოთის ქარის ელექტროსადგურის“ პროექტთან დაკავშირებული დოკუმენტაცია.
