საქართველოს ტყეების 98.5% ბუნებრივი წარმოშობისაა, ხოლო ტყით დაფარული ფართობი, ქვეყნის პირველი ეროვნული ტყის აღრიცხვის მიხედვით, 3.1 მილიონ ჰექტარს შეადგენს, რაც საქართველოს, მათ შორის დროებით ოკუპირებული ტერიტორიების, მთლიანი ტერიტორიის 44.5%-ია.
ტყეების მნიშვნელოვანი ნაწილი მთიან ზონაში მდებარეობს, რაც მათ არა მხოლოდ ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნების, არამედ ნიადაგის დაცვის, წყლის რეგულირებისა და ბუნებრივი საფრთხეების შემცირების ფუნქციასაც ანიჭებს. [1] (MEPA)
მოვლენების აღწერა
საქართველოს ტყეების მდგომარეობისა და ფართობის შესახებ ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მონაცემთა წყარო პირველი ეროვნული ტყის აღრიცხვაა, რომლის საველე სამუშაოები 2019–2021 წლებში ჩატარდა, ხოლო მონაცემების დამუშავება და საბოლოო ანგარიშის მომზადება 2022–2023 წლებში განხორციელდა. ეს იყო ქვეყნის მასშტაბით ტყეების მდგომარეობის სისტემური შეფასების პირველი ასეთი პროექტი. [2] (MEPA)
ეროვნული ტყის აღრიცხვის მიხედვით, საქართველოს ტყეების 98.5% ბუნებრივი წარმოშობისაა, ხოლო ხელოვნურად გაშენებული კორომების წილი დაახლოებით 1.5%-ს შეადგენს. ხელოვნურად გაშენებული ტყეები ქვეყნის თითქმის ყველა რეგიონში გვხვდება და მათ შორის მნიშვნელოვანი ნაწილი ფიჭვის კორომებზე მოდის. [1] (MEPA)
ტყის ფართობების მნიშვნელოვანი ნაწილი მაღალმთიან ტერიტორიებზეა განლაგებული. ეროვნული აღრიცხვის მონაცემებით, საქართველოს ტყეების 60%-ზე მეტი ზღვის დონიდან 1000 მეტრზე მაღლა მდებარეობს, ხოლო 49%-ზე მეტი 26 გრადუსისა და უფრო დიდი დახრილობის ფერდობებზეა განთავსებული. [1] (MEPA)
ეს გარემოება საქართველოს ტყეებს განსაკუთრებულ ეკოლოგიურ მნიშვნელობას ანიჭებს. მთიან რელიეფზე ტყის საფარი ხელს უწყობს ნიადაგის სტაბილურობას, წყლის ციკლის რეგულირებას და გარკვეულწილად ამცირებს ეროზიისა და სხვა ბუნებრივი პროცესების გავლენას.
კონტექსტი და ფონი
საქართველოს ტყეები ბიომრავალფეროვნების თვალსაზრისით კავკასიის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ბუნებრივ სისტემას წარმოადგენს. ეროვნული ტყის აღრიცხვის ანგარიშში აღნიშნულია ტყეების რთული სტრუქტურა, მერქნიან სახეობათა მრავალფეროვნება და ტყის ეკოსისტემებზე დამოკიდებული ორგანიზმებისთვის ხელსაყრელი პირობები. [1] (MEPA)
ტყის ეკოსისტემის მნიშვნელობა მხოლოდ ხეების რაოდენობით ან ტყით დაფარული მიწის ფართობით არ განისაზღვრება. ტყეები ქმნის საცხოვრებელ გარემოს ცხოველებისა და მცენარეებისთვის, მონაწილეობს ნახშირბადის ციკლში, გავლენას ახდენს წყლის რესურსებზე და უზრუნველყოფს ნიადაგის დაცვას.
საქართველოს ტყეების განსაკუთრებულობას მათი ბუნებრივი წარმოშობის მაღალი წილიც განაპირობებს. ეროვნული აღრიცხვის მიხედვით, ბუნებრივი წარმოშობის ტყეების ასეთი მაღალი მაჩვენებელი ქვეყნის ეკოსისტემების მრავალფეროვნებასთან არის დაკავშირებული. [1] (MEPA)
ტყეების დიდი ნაწილი მთიან რეგიონებშია განლაგებული, რაც მათ დამატებით დამცავ ფუნქციას ანიჭებს. ასეთ ტერიტორიებზე ტყის მდგომარეობა დაკავშირებულია არა მხოლოდ ბიომრავალფეროვნებასთან, არამედ დასახლებებისა და ინფრასტრუქტურისთვის ბუნებრივი საფრთხეების მართვასთანაც.
ტყის მდგომარეობის შესახებ ზუსტი მონაცემების არსებობა მნიშვნელოვანია ტყის მართვის გეგმების შემუშავებისთვის, სამეცნიერო კვლევებისთვის და სახელმწიფო პოლიტიკის დაგეგმვისთვის. სწორედ ამ მიზნებს უკავშირდება ეროვნული ტყის აღრიცხვის სისტემის შექმნაც. [2] (MEPA)
დეტალები და ფაქტები
საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის 2023 წლის მონაცემებით, საქართველოს ტყის ფონდის ფართობმა 3.0691 მილიონი ჰექტარი შეადგინა, საიდანაც 2.8126 მილიონი ჰექტარი ტყით იყო დაფარული. [3] (Geostat)
ამავე მონაცემების მიხედვით, საქართველოს ტყის ფონდი რეგიონებისა და შესაბამისი ტერიტორიების მიხედვით ასე ნაწილდება:
- აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა — ტყის ფონდი 423.3 ათასი ჰექტარი, მათგან ტყით დაფარულია 423.3 ათასი ჰექტარი;
- შიდა ქართლი — 284.3 ათასი ჰექტარი, მათგან ტყით დაფარულია 274.1 ათასი ჰექტარი;
- კახეთი — 283.6 ათასი ჰექტარი, მათგან ტყით დაფარულია 263.7 ათასი ჰექტარი;
- იმერეთი — 280.2 ათასი ჰექტარი, მათგან ტყით დაფარულია 269.0 ათასი ჰექტარი;
- სამეგრელო-ზემო სვანეთი — 271.6 ათასი ჰექტარი, მათგან ტყით დაფარულია 255.3 ათასი ჰექტარი;
- რაჭა-ლეჩხუმი და ქვემო სვანეთი — 267.9 ათასი ჰექტარი, მათგან ტყით დაფარულია 254.5 ათასი ჰექტარი;
- მცხეთა-მთიანეთი — 181.9 ათასი ჰექტარი, მათგან ტყით დაფარულია 169.2 ათასი ჰექტარი;
- აჭარა — 149.6 ათასი ჰექტარი, მათგან ტყით დაფარულია 141.8 ათასი ჰექტარი;
- ქვემო ქართლი — 145.1 ათასი ჰექტარი, მათგან ტყით დაფარულია 132.0 ათასი ჰექტარი;
- სამცხე-ჯავახეთი — 122.2 ათასი ჰექტარი, მათგან ტყით დაფარულია 117.3 ათასი ჰექტარი;
- გურია — 85.4 ათასი ჰექტარი, მათგან ტყით დაფარულია 82.1 ათასი ჰექტარი. [3] (Geostat)
ამ მონაცემებში მნიშვნელოვანია განსხვავება „ტყის ფონდის ფართობსა“ და უშუალოდ „ტყით დაფარულ ფართობს“ შორის. მაგალითად, კახეთში ტყის ფონდის ფართობი 283.6 ათასი ჰექტარია, მაგრამ აქედან ტყით დაფარულია 263.7 ათასი ჰექტარი.
საქართველოს მიერ კონტროლირებად რეგიონებში ტყის ფონდის ყველაზე დიდი ფართობი კახეთზე მოდის — 283.6 ათასი ჰექტარი. თუმცა ქვეყნის სრულ მონაცემებში ცალკე არის წარმოდგენილი აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის 423.3 ათასი ჰექტარი, რის გამოც რეგიონების მონაცემების შედარებისას ტერიტორიული სტატუსის გათვალისწინება აუცილებელია. [3] (Geostat)
ყველაზე მცირე მაჩვენებელი გურიაშია, სადაც ტყის ფონდის ფართობი 85.4 ათასი ჰექტარია, ხოლო ტყით დაფარული ტერიტორია 82.1 ათას ჰექტარს შეადგენს. [3] (Geostat)
ამ მონაცემებიდან ჩანს, რომ ტყის ფონდის მოცულობა საქართველოს რეგიონებში მნიშვნელოვნად განსხვავდება. ამ განსხვავებას განსაზღვრავს როგორც რელიეფი და კლიმატი, ისე ტერიტორიის ბუნებრივი პირობები და ისტორიული მიწათსარგებლობა.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
საქართველოს ტყეების ბუნებრივი წარმოშობის მაღალი მაჩვენებელი ქვეყნის ტყის ეკოსისტემების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მახასიათებლად განიხილება. გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მასალებში აღნიშნულია, რომ საქართველოს ტყეების 98%-ზე მეტი ბუნებრივი წარმოშობისაა და მათი სტრუქტურა და სახეობრივი მრავალფეროვნება ქვეყნის ბიომრავალფეროვნების მნიშვნელოვან ნაწილს ქმნის. [1,4] (MEPA)
საქართველოს ტყეები დაკავშირებულია კავკასიის ფართო ეკოლოგიურ სივრცესთან, რომელიც ბიომრავალფეროვნების მაღალი მნიშვნელობით გამოირჩევა. ტყის ეკოსისტემები უზრუნველყოფს მრავალი სახეობის საცხოვრებელ გარემოსა და გადაადგილების შესაძლებლობას, რაც მნიშვნელოვანია ეკოსისტემების მდგრადობისთვის. [4] (MEPA)
საერთაშორისო პრაქტიკაში ტყეების მართვის ერთ-ერთ მთავარ მიმართულებად ითვლება არა მხოლოდ ტყის ფართობის შენარჩუნება, არამედ მისი ეკოლოგიური მდგომარეობის, სახეობრივი მრავალფეროვნების, ეკოსისტემური ფუნქციებისა და ბუნებრივი განახლების პროცესების მონიტორინგი.
საქართველოს პირველი ეროვნული ტყის აღრიცხვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიზანიც სწორედ უფრო ზუსტი მონაცემების შექმნა იყო, რაც მომავალში ტყის მართვისა და სამეცნიერო კვლევების საფუძვლად შეიძლება იქცეს. [2] (MEPA)
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ტყის მართვის სისტემის განვითარება ეროვნული ტყის აღრიცხვის მონაცემებთან ერთად გაგრძელდა. გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ინფორმაციით, ეროვნული აღრიცხვის შედეგების საფუძველზე განიხილებოდა ტყის მართვის გეგმების მომზადება, ტყის აღდგენის მასშტაბის გაზრდა და მოსახლეობისთვის ხის რესურსების მიწოდების მექანიზმების გაუმჯობესება. [5] (MEPA)
ეროვნული სატყეო სააგენტოს მიერ სხვადასხვა ტერიტორიაზე ტყის ინვენტარიზაციის სამუშაოებიც მიმდინარეობს. სამინისტროს 2024 წლის ინფორმაციით, სააგენტოს უკვე ჩატარებული ჰქონდა ინვენტარიზაციის სამუშაოები 700 ათას ჰექტარზე მეტ ფართობზე. [5] (MEPA)
ტყის მართვისთვის მნიშვნელოვანია მონაცემების განახლება, რადგან ტყის ფართობი და მისი მდგომარეობა მუდმივი პროცესების გავლენას განიცდის. ბუნებრივი განახლება, ტყის აღდგენა, ხანძრები, მავნებლები, კლიმატური ცვლილებები და ადამიანის საქმიანობა ტყის ეკოსისტემის მდგომარეობაზე სხვადასხვა მიმართულებით მოქმედებს.
საქართველოს პირობებში ტყის მნიშვნელობას კიდევ უფრო ზრდის მთიანი რელიეფი. ტყის საფარის ცვლილება მთიან ტერიტორიებზე შეიძლება დაკავშირებული იყოს ნიადაგის ეროზიის, მეწყრული პროცესების, წყლის რეჟიმისა და სხვა ბუნებრივი პროცესების ცვლილებებთან. ამიტომ ტყის მართვა მხოლოდ სატყეო რესურსის გამოყენების საკითხი არ არის და გარემოსდაცვითი პოლიტიკის ფართო ნაწილს წარმოადგენს.
საქართველოს ტყეების შესახებ განახლებული მონაცემები და გარემოსდაცვითი საკითხების შესახებ ინფორმაცია პერიოდულად ქვეყნდება SheniAmbebi.ge-ზეც, რაც საზოგადოებისთვის ოფიციალური მონაცემების გაცნობისა და თემის მიმართ ინტერესის შენარჩუნების შესაძლებლობას ქმნის.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
საქართველოს ტყეების შესახებ ეროვნული აღრიცხვის მონაცემები აჩვენებს, რომ ქვეყნის ტყის ეკოსისტემების უმეტესი ნაწილი ბუნებრივი წარმოშობისაა. 98.5%-იანი მაჩვენებელი საქართველოს ტყეების ერთ-ერთ გამორჩეულ მახასიათებლად რჩება, ხოლო ტყეების დიდი ნაწილი მაღალმთიან ტერიტორიებზეა განლაგებული. [1] (MEPA)
რეგიონული მონაცემები აჩვენებს მნიშვნელოვან განსხვავებებსაც. საქართველოს მიერ კონტროლირებად რეგიონებში ტყის ფონდის ყველაზე დიდი ფართობი კახეთშია — 283.6 ათასი ჰექტარი, ხოლო ყველაზე მცირე გურიაში — 85.4 ათასი ჰექტარი. ქვეყნის სრული სტატისტიკური მონაცემების განხილვისას აფხაზეთის 423.3 ათასი ჰექტარიც ცალკე არის წარმოდგენილი. [3] (Geostat)
ეროვნული ტყის აღრიცხვის შექმნამ შესაძლებელი გახადა ტყეების შესახებ უფრო სისტემური და შედარებადი ინფორმაციის მიღება. მომავალში ტყის მდგომარეობის შეფასებისთვის მნიშვნელოვანი იქნება მონაცემების რეგულარული განახლება, ტყის მართვის გეგმების განხორციელება და ტყის ეკოსისტემების ცვლილებების მონიტორინგი. [2,5] (MEPA)
წყაროები
- საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო. საქართველოს ტყის ეროვნული აღრიცხვის შედეგები და ძირითადი მიგნებები. თბილისი; 2023. ოფიციალური ანგარიში
- საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო. The First National Forest Inventory in Georgia. თბილისი; 2023. ეროვნული ტყის აღრიცხვის ინფორმაცია
- საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური. ეს საქართველოა — ტყის ფონდი. თბილისი; 2025. სტატისტიკური მონაცემები
- საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო. National Forest Inventory — biodiversity and forest characteristics. თბილისი. ტყეების ბიომრავალფეროვნების შესახებ ინფორმაცია
- საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო. ტყის სექტორის რეფორმასთან დაკავშირებული სამუშაო შეხვედრა. 4 მარტი, 2024. სამინისტროს ოფიციალური ინფორმაცია
