გიურზა — საქართველოს ყველაზე შხამიანი გველი და მისი საფრთხეები
გიურზა (Macrovipera lebetina) საქართველოს ფაუნის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული და ამავდროულად ყველაზე საშიში წარმომადგენელია. მისი ბიოლოგიური თავისებურებებისა და ქცევის ცოდნა მნიშვნელოვანია როგორც ბუნებაში მოსიარულე ადამიანებისთვის, ისე უსაფრთხოების თვალსაზრისით.
ბიოლოგიური მახასიათებლები
გიურზა ცივსისხლიანი ქვეწარმავალია, რაც ნიშნავს, რომ მისი სხეულის ტემპერატურა გარემოს პირობებზეა დამოკიდებული. აქტიურობის დონე მნიშვნელოვნად იცვლება ჰაერისა და ნიადაგის ტემპერატურის შესაბამისად.
მისი სხეული დაფარულია მტკიცე ქერცლებით, რომლებიც ორგანიზმს გამოშრობისგან იცავს. როგორც სხვა გველებს, გიურზასაც კარგად განვითარებული ფილტვები აქვს და სამკამერიანი გული გააჩნია.
სმენითი ორგანოები გარეგნულად არ აქვს, თუმცა მიწის ვიბრაციასა და მოძრაობას შესანიშნავად აღიქვამს. გარემოს შესახებ ინფორმაციას ასევე იღებს ენის დახმარებით, რომელიც ქიმიურ ნაწილაკებს აგროვებს და სპეციალურ მგრძნობიარე ორგანოს გადასცემს.
ქცევა და გავრცელება
გიურზა საქართველოს ტერიტორიაზე გავრცელებული ყველაზე დიდი შხამიანი გველია და მისი სიგრძე ზოგჯერ 1,5 მეტრსაც აღწევს. საფრთხის შემთხვევაში სწრაფად გადადის თავდაცვით მდგომარეობაში, ხმამაღლა შიშინებს და საჭიროების შემთხვევაში მყისიერ შეტევას ახორციელებს.
რა მოქმედება აქვს გიურზას შხამს?
გიურზას შხამი ძლიერი ჰემოტოქსიკური მოქმედებით გამოირჩევა. ის აზიანებს სისხლძარღვებს, არღვევს სისხლის შედედების პროცესს და იწვევს ფართო შეშუპებას.
მძიმე შემთხვევებში შეიძლება განვითარდეს:
- ქსოვილების დაზიანება და ნეკროზი;
- შინაგანი სისხლდენა;
- სისხლის მიმოქცევის დარღვევა;
- ზოგადი ინტოქსიკაცია.
დროული სამედიცინო დახმარების გარეშე გართულებების რისკი მნიშვნელოვნად იზრდება.
როგორ შევამციროთ კბენის რისკი?
ბუნებაში გადაადგილებისას რეკომენდებულია:
- მაღალყელიანი და მტკიცე ფეხსაცმლის ტარება;
- გრძელი შარვლის გამოყენება;
- ბუჩქებსა და ქვიან ადგილებში განსაკუთრებული სიფრთხილე;
- ხელის ან ფეხის შეყოფისგან თავის შეკავება ნაპრალებსა და ქვების ქვეშ.
გველები, როგორც წესი, ადამიანთან კონტაქტს ერიდებიან. გადაადგილებისას მცირე ხმაური და ვიბრაცია ხშირად საკმარისია იმისთვის, რომ ისინი ტერიტორიას თავად გაერიდონ.
რა უნდა გავაკეთოთ კბენის შემთხვევაში?
გიურზას კბენისას ყველაზე მნიშვნელოვანი სწრაფი და სწორი მოქმედებაა.
აუცილებელია:
- სიმშვიდის შენარჩუნება და ზედმეტი მოძრაობისგან თავის შეკავება;
- დაზიანებული კიდურის მაქსიმალურად უმოძრაოდ დაფიქსირება;
- კიდურის გულის დონეზე ან ოდნავ დაბლა მოთავსება;
- სასწრაფოდ სამედიცინო დაწესებულებაში გადაყვანა.
რა არ უნდა გავაკეთოთ?
კატეგორიულად დაუშვებელია:
- კბენის ადგილის გაჭრა;
- შხამის გამოწოვის მცდელობა;
- ჟგუტის დადება;
- ალკოჰოლის მიღება;
- თვითნებური მკურნალობა.
გიურზას კბენის დროს ეფექტური დახმარების ერთადერთი გზა პროფესიული სამედიცინო ჩარევა და საჭიროების შემთხვევაში სპეციფიკური ანტიშხამური თერაპიის გამოყენებაა.
დასკვნა
გიურზა ბუნებრივი ეკოსისტემის მნიშვნელოვანი ნაწილია და, მიუხედავად მისი საფრთხისა, ადამიანზე თავდასხმის მიზანი არ აქვს. ინფორმირებულობა, სიფრთხილე და პირველადი დახმარების წესების ცოდნა მნიშვნელოვნად ამცირებს როგორც კბენის, ისე მძიმე გართულებების რისკს.
