გახსოვდეთ – შესანახი ვაშლი და მსხა­ლი იკ­რი­ფება ყუნწიანად, ნაყოფის დაუზი­ანებ­ლ­ად.

შესანახი ვაშლი და მსხა­ლი იკ­რი­ფება ყუნწიანად, ნაყოფის დაუზი­ანებ­ლ­ად

მობრძანდა მადლიანი შემოდგომა ხვავით, ბარაქითა და მოსავლის დასაბინა­ვებ­­ლად სა­უკეთესო ამინდით. ეს ის დროა, როცა მარჯვენადალოცვილი მიწის მუშა სიხარუ­ლი­თა და სიამაყით შეჰყურებს თავის ნაამაგარს – სიმძიმისაგან ტოტებდახუნძლულ ბაღს. უყურებს და ტკბება დამკრახული ყურძნის მტევნების, მუქი ლურჯი და ვარდისფერი ქლიავის, ფერად-ფერადი ვაშლისა და მსხლის, სხვა უტკბილესი და უგემრიელესი ხილის ცქერით, რომელსაც დროულად სჭირდება მოკრეფა-დაბინავება. ეს კი არც ისე ადვილი საქმეა. რა თქმა უნდა, გასათვალისწინებელია ხეხილის ჯიშების მიხედვით ნაყოფის ს­იმწიფის ხარისხიც. ნაადრევად მოკრეფილი ვაშლი ცუდად ინახება და არც არომატი აქვს შესაბამისი. არც დაგვიანებით მოკრეფილი ვარგა, გადამწიფებული კარტოფი­ლივით ფხვიერი ხდება.

კრეფის ნორმალურად ჩასატარებლად აუცი­ლებელია: კიბეები, ვედროები, კავები ტოტ­ის მო­საწევად და ვედროს ჩამოსაკიდებლად, გრძე­ლ ჭოკზე მიმაგრებული სპეციალური საკ­რეფი, რომელიც გამოიყენება ვაშლისა და მსხლის კენწეროებიდან ჩამოსაკრეფად. ვაშლის კრეფისას შეეცადეთ ნაკლებად დაზიანდეს ცვილი, რომლითაც დაფარულია ნა­ყო­ფი

წაიკითხეთ სრულად

რატომ არ ვაშენებთ მიწავაშლას? სამკურნა­ლოა, მასში დიდი რაოდენობით არსებული ინულინი – პოლისაქარიდი, რომელიც გამოიყე­ნება როგორც სახამებლისა და შაქრის შემ­ცვლე­ლი შაქრიანი დიაბეტის დროს

მიწავაშლა საუკეთესო კულტურაა, რომე­ლიც მეცხოველეობასაც ფეხზე დააყენებს და ხალხისთვის საკმარის, სამკურნალო თვისებე­­ბის მქონე შაქარსაც მოგვცემს. დიახ, სამკურნა­ლოა, მასში დიდი რაოდენობით არსებული ინულინი – პოლისაქარიდი, რომელიც გამოიყე­ნება როგორც სახამებლისა და შაქრის შემ­ცვლე­ლი შაქრიანი დიაბეტის დროს.
ამერიკელი ინდიელების მიერ კულტივირებული მიწავაშლა, ანუ ტოპინამბური, ერთ-ერთი იმ კულტურათაგანია, რომელმაც საქართველომდე კი მოაღწია, მაგრამ რატომღაც ფართო გავრცელება ვერ პოვა.
მიწავაშლას სხვადასხვა ჯიშიდან სა­უკე­თე­სოა ე.წ. ტოპინომზესუმზირა, რომლის ერ­თ­ხელ მოშენებული პლანტაცია 10 წლამდე ძლებს. მძლავრი ფესვთა სისტემის წყალობით, რომელზედაც ტუბერები ვითარდება, მცენარე მდგრადია და წაქცევის საშიშროება არ ემუქრება.
ტოპინომზესუმზირას ტუბერი შეიცავს 25-35%-მდე შაქარს, დიდი რაოდენობით პროტე­ინს, კალიუმს, ფოსფორს, ვიტამინებს B და C, რკინას და, რაც ყველაზე საინტერესოა, 40%-მდე ინულინის მჟავას, რომელსაც ეძახიან მცე­ნარეულ ინსულინს და იხმარება დიაბეტის სამკურნალოდ.
ტოპინომზესუმზირა, როგორც სახელწო­დე­ბი­დან ჩანს, ტოპინამბურისა და მზესუმზირას ჰიბ­რიდიზაციით მიღებული ჯიშია, იზრდება 3,5-4მ-მდე. მისი მწვანე მასა მდიდარია ნახშირ­წყლებით, კაროტინით, შაქრით, ამიტომაც ძვირ­ფასი საკვები კულტურაა მეცხოველეობისათ­ვის. მწვანე მასის ნახარში უებარია სახსრების სამკურნა­ლოდ. თითქმის დაუჯერებელია, მაგ­რამ ამ კულტურას შეუძლია გააუვნებლოს ქარ­ხნის მავნე ნარჩენები.
კვების მრეწველობაში ტუბერებისაგან ამზადებენ ფხვნილს, ფრუქტოზისგან სი­როფს, სასმელებს, პასტას, ინსულინს. არსებობს ტუბერის­გან მიღებული კონცენტრა­ტი, რომელიც იხმა­რება მძიმე დამწვრობის, თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულისა და თირკმლების დაავადების სა­მ­კურნალოდ.
ტოპინომზესუმზირას ტუბერის კომპოტი არა მარ­ტო წყურვილს კლავს, არამედ არეგული­რებს წნევასა და შაქრის დონეს სისხლში, და­დებითად მოქმედებს მხედველო­ბაზე, ეხმარება ანემიით დაავადებულებს, რადგან მასში რკინის შემცველობა ბევრად მეტია, ვიდრე კარტოფილში.
ტუბერების გამოყენება შეიძლება უმად, შემწვარი, მოხარშული და ჩირის სახით.
აშენებენ როგორც მთელი, ისე დაჭრილი ტუბერებით, რგავენ შემოდგომით ან გა­ზა­ფხულზე. ირგვება კვადრატულ-ბუდობრივად ან რიგებში. მანძილი რიგთაშორისებში 70 სმ-ია, მცენარეთა შორის – 55 სმ. მწვანე მასას იღებენ შემოდგომით, ტუბერებს – მოგვიანებით, ოქტომბერში, ან გაზაფხულზე, ხშირად საერთოდაც არ თხრიან. ნარგავებში პირდაპირ უ­შვებენ ღორებს და 14-15 დღის განმავლობაში ასე კვებავენ. შემდეგ უკვე შეაქვთ სასუ­ქი და ფარცხავენ. მიწაში ჩარჩენილი ტუბერები საკმარისია მომავალი წლის მოსავლის მ­ისაღებად.
მწვანე მასის აღების შემდეგ, მისი მოთხრა-გა­მოზიდვის გარეშე, ადგილზევე კვებავენ ღო­რებს. ესეც ძალიან ხელსაყრელია. მწვანე მასა საუკეთესო საკვებია აგრეთვე მეწველი ძროხებისა და კვერცხ­მდებელი ფრინველისთვის.

ქართული ნუში ჩვენი ენდემია