არქიტექტურა ასანთის ღერებით – ქართველი კონსტრუქტორი შესაძლოა გინესის რეკორდსმენი გახდეს.
საქართველოს ტერიტორიაზე ატმოსფერულ ჰაერში ფიქსირდება მყარი ნაწილაკების (PM10, PM2.5) შემცველობის მატება, რაც ძირითადად ტრანსსასაზღვრო დაბინძურებას უკავშირდება და სამხრეთიდან უდაბნოს მტვრის მასების მცირედ გავრცელებით არის განპირობებული
გარემოს ეროვნული სააგენტოს ინფორმაციით, ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის მდგომარეობის შესახებ 18 თებერვლიდან საქართველოს ტერიტორიაზე ატმოსფერულ ჰაერში ფიქსირდება მყარი ნაწილაკების (PM10, PM2.5) შემცველობის მატება, რაც ძირითადად ტრანსსასაზღვრო დაბინძურებას უკავშირდება და სამხრეთიდან უდაბნოს მტვრის მასების მცირედ გავრცელებით არის განპირობებული.
საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სსიპ გარემოს ეროვნული სააგენტო აგრძელებს ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის უწყვეტ მონიტორინგს ავტომატური სადგურების საშუალებით.
ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს შესაძლებლობა აქვს გაეცნოს ინფორმაციას ჰაერის ხარისხის მდგომარეობის შესახებ და ასევე, მიიღოს ჯანდაცვითი რეკომენდაციები ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის პორტალზე „რეკომენდაციების” ველში www.air.gov.ge
2024 წლის მეოთხე კვარტალში საქართველოში სამაცივრე მეურნეობებმა 138 მილიონ ლარზე მეტი ღირებულების პროდუქცია გაყიდეს
სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის ინფორმაციით, 2024 წლის მეოთხე კვარტალში საქართველოში 114 ერთეული ცხოველთა და ფრინველთა სასაკლაო ფუნქციონირებდა, მათგან 18.4 პროცენტი მდებარეობს კახეთის რეგიონში, 16.7 პროცენტი – შიდა ქართლის რეგიონში, 15.8 პროცენტი – იმერეთის რეგიონში, 14.9 პროცენტი – ქვემო ქართლის რეგიონში, 9.6 პროცენტი – სამეგრელო-ზემო სვანეთის რეგიონში, 9.6 პროცენტი – მცხეთა-მთიანეთის რეგიონში, ხოლო 15.0 პროცენტი სხვა რეგიონებშია განთავსებული.
საქსტატის გამოკვლევის შედეგების მიხედვით, 2024 წლის მეოთხე კვარტალში სასაკლაოებში დაიკლა 145.7 ათასი სული პირუტყვი, საიდანაც 29.0 პროცენტი – მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვი, 60.1 პროცენტი – ღორი, ხოლო 9.0 პროცენტი ცხვარი და თხა იყო. დანარჩენი პირუტყვის წილი 2.0 პროცენტს შეადგენს. გარდა ამისა, საანგარიშო პერიოდის განმავლობაში სასაკლაოებში დაკლული ფრინველის რაოდენობა 3 280.1 ათასი ერთეულით განისაზღვრა
ამასთან, უწყების მონაცემებით, სასაკლაოების მიერ 2024 წლის მეოთხე კვარტალში 17.4 ათასი ტონა ხორცი იქნა წარმოებული, აქ იგულისხმება დაკლული წონა, ფრინველის ხორცის ჩათვლით, საიდანაც 27.9 პროცენტი მოდის მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის ხორცზე, 36.1 პროცენტი – ფრინველის ხორცზე, 34.8 პროცენტი – ღორის ხორცზე, 1.1 პროცენტი – ცხვრისა და თხის ხორცზე, ხოლო დანარჩენს უმნიშვნელო წილი უკავია.
საანგარიშო პერიოდში მომსახურება გაეწია 9.5 ათას პირს, საიდანაც 58.3 პროცენტი შინამეურნეობების (ოჯახური მეურნეობები) სახით იყვნენ წარმოდგენილნი, სასაკლაოებში დასაქმებულთა საშუალო თვიურმა რაოდენობამ კი 1 047 კაცი შეადგინა. ერთეული პირუტყვის დაკვლაზე მომსახურების საშუალო ფასი შეადგენს: მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის დაკვლის საფასური – 37.2 ლარი, ღორის დაკვლის საფასური – 30.7 ლარი, ხოლო ცხვრის ან თხის დაკვლის საფასური – 12.5 ლარი.
ამასთან, საქსტატის ანგარიშის მიხედვით, 2024 წლის მეოთხე კვარტალში საქართველოში 285 ერთეული სამაცივრე მეურნეობა ფუნქციონირებდა, რომელთა უმრავლესობაც – 69.1 პროცენტი შიდა ქართლის რეგიონშია განთავსებული.
საანგარიშო პერიოდში, მომსახურება გაეწია 321 მომხმარებელს. მწარმოებელთა და გადამყიდველთა რაოდენობამ, რომელთაგანაც შესყიდულ იქნა პროდუქცია შემდგომი რეალიზაციის მიზნით 569 ერთეული შეადგინა, ხოლო სამაცივრეებში დასაქმებულთა საშუალო თვიური რაოდენობა 1 395 კაცით განისაზღვრა.
საქსტატის ცობით, 2024 წლის ოთხი კვარტალის განმავლობაში სამაცივრეებში შენახული იყო 72.8 ათასი ტონა პროდუქცია, მათ შორის 35.3 პროცენტი – ქათმის ხორცი (გაყინულის ჩათვლით), 23.0 პროცენტი – ხილი და ბოსტნეული, 19.7 პროცენტი – ხორცი და ხორცპროდუქტები (ნახევარფაბრიკატების ჩათვლით, ქათმის ხორცის გარდა), 11.7 პროცენტი – თევზეული, 3.8 პროცენტი – რძის პროდუქტები და 6.4 პროცენტი – სხვა პროდუქტები.
2024 წლის მეოთხე კვარტალში სამაცივრე მეურნეობებში შენახული პროდუქციის მთლიანი მოცულობიდან 22.6 პროცენტს – საკუთარი წარმოების, 26.9 პროცენტს – შემდგომი რეალიზაციის მიზნით შესყიდული, ხოლო 50.5 პროცენტს მომსახურების სახით შენახული პროდუქცია შეადგენდა. ამავე პერიოდში, მომსახურების სახით მიღებულმა შემოსავალმა 5.1 მლნ. ლარი შეადგინა.
2024 წლის მეოთხე კვარტალში სამაცივრე მეურნეობების მიერ გაყიდულია 138.3 მლნ. ლარის ღირებულების, 21.6 ათასი ტონა პროდუქცია, საიდანაც, ღირებულებით გამოსახულებაში, იმპორტირებულმა პროდუქციამ შეადგინა 32.8 პროცენტი, საკუთარი წარმოების პროდუქციამ – 23.0 პროცენტი, ხოლო გაყიდვის მიზნით შესყიდულმა პროდუქციამ – 44.2 პროცენტი. ამასთან, საანგარიშო პერიოდში, სამაცივრეების მიერ გაყიდული საკუთარი წარმოების პროდუქციის მთლიანი მოცულობის 53.7 პროცენტი მოდიოდა ქათმის ხორცზე. ამავე პერიოდში, სამაცივრე მეურნეობების მიერ გაყიდული იმპორტირებული პროდუქციის მთლიან ღირებულებაში მნიშვნელოვანი წილი 33.3 პროცენტი ქათმის ხორცზე, 29.1 პროცენტი პირუტყვის ხორცსა და 9.3 პროცენტი ხორცპროდუქტებზე მოდის.
საანგარიშო პერიოდში, სამაცივრე მეურნეობების მიერ უცხო ქვეყნებში გაყიდული პროდუქციის ღირებულებამ 3.8 მლნ. ლარი შეადგინა, რაც ამავე პერიოდში გაყიდული პროდუქციის მთლიანი ღირებულების 2.7 პროცენტს შეადგენს. საზღვარგარეთ ძირითადად რეალიზებულია ქათმის ხორცი, ხილი და ბოსტნეული.
სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის გამოკვლევის შედეგების მიხედვით, კამერების საშუალო დღიური დატვირთვა ოქტომბერში შეადგენდა 58.8 პროცენტს, ნოემბერში – 57.9 პროცენტს, ხოლო დეკემბერში – 53.1 პროცენტს.
ეროვნული ბოტანიკური ბაღი ინოვაციურ სამეცნიერო კვირეულს გამართავს
საქართველოს ეროვნული ბოტანიკური ბაღი ინოვაციურ სამეცნიერო კვირეულს გამართავს. კვირეული მათთვისაა განკუთვნილი, ვისაც სურს, ბიოტექნოლოგიების შესახებ მეტი გაიგოს და მცენარეთა კვლევის უახლეს მიღწევებს გაეცნოს.
ხუთდღიანი ინტენსიური პროგრამის ფარგლებში, მსურველები შეისწავლიან DNA-ის გამოყოფას მცენარეული მასალიდან, მიკროსკოპით კვლევას, არბოტომის პრაქტიკულ გამოყენებას, ხელოვნური ინტელექტის გამოყენებას მცენარეთა დაავადებების დიაგნოსტიკაში.
კვირეულის მონაწილეები ასევე, მიიღებენ ლაბორატორიაში მუშაობის პრაქტიკულ გამოცდილებას, გაეცნობიან უახლესი ტექნოლოგიების გამოყენებას, ექნებათ წვდომა უფასო საგანმანათლებლო მასალებთან.
პროგრამა, რომელიც მარტიდან დაიწყება, განკუთვნილია მე-10-11-12 კლასის მოსწავლეებიისთვის, ბაკალავრიატის პირველი კურსის სტუდენტებისთვის, ასევე, ბიოლოგიით, ტექნოლოგიებითა და გარემოს დაცვით დაინტერესებული ახალგაზრდებისთვის.
სარეგისტრაციო ფორმა: https://shorturl.at/kZvfz
საკონტაქტო ინფორმაცია: 577 77 07 93, natalia.kharabadze@gmail.com
როდის დაიწყება სკოლებში საგაზაფხულო არდადეგები
საკოლებსა და საბავშვო ბაღებში დასვენების დღედაა გამოცხადებული დედის დღე – 3 მარტი; 9 აპრილი; 18-21 აპრილი (აღდგომის დღეები); 9 მაისი; 12 მაისი; 26 მაისი.
საგაზაფხულო არდადეგები 8 მარტიდან 16 მარტის ჩათვლით გაგრძელდება, სასწავლო პროცესი კი 17-ში განახლდება.
რაც შეეხება მეორე სემესტრში სასწავლო დღეების რაოდენობას, იგი განსხვავებულია პირველი, მეთორმეტე და მეორე-მეთერთმეტე კლასელებისთვის; II-XI კლასებისთვის 96 სასწავლო დღეა განსაზღვრული (სწავლის დასასრული – 13 ივნისი); I კლასის მოსწავლეებისთვის 83 დღე; (სწავლის დასასრული – 27 მაისი); XII კლასის მოსწავლეებისთვის 79 დღე (სწავლის დასასრული – 20 მაისი).
თებერვლის ბოლომდე, დასავლეთ საქართველოში, ჰაერის საშუალო ტემპერატურა, 7-8 გრადუსია მოსალოდნელი
თებერვლის ბოლომდე, დასავლეთ საქართველოში, ჰაერის საშუალო ტემპერატურა, 7-8 გრადუსია მოსალოდნელი.
„ცალკეულ დღეებში, დასავლეთ საქართველოში, მოსალოდნელია ტემპერატურის დაკლება – 3 გრადუსამდე. კოლხეთის დაბლობზე, -5 გრადუსამდე.
დასავლეთში, ნალექები მოსალოდნელია ნორმასთან ახლოს და ნორმაზე ნაკლები.
რაც შეეხება აღმოსავლეთ საქართველოს, ჰაერის საშუალო ტემპერატურა, მოსალოდნელია +2, +5 გრადუსი ქართლშიც და კახეთშიც. ცალკეულ დღეებში, მოსალოდნელია ტემპერატურის დაკლება -7, -8 გრადუსამდე, მთაში მოსალოდნელია საშუალო ტემპერატურა +2 გრადუსი. ცალკეულ დღეებში, ბარში, + 19 გრადუსამდე დათბება.
ნალექებს რაც შეეხება, აღმოსავლეთ საქართველოში მთლიანად, ნორმაზე ნაკლებია.
17 თებერვლიდან – 19 თებერვლამდე კვლავ ნალექიანი ამინდია მოსალოდნელი.
ქარს რაც შეეხება, 17-ში, დღის ბოლოდან 19-მდე მოსალოდნელია ქარის გაძლიერება.
წიწილების მოვლა: ასაკის მიხედვით საჭირო ტემპერატურული სტანდარტები
მეფრინველეობაში ფრინველის ჯანმრთელობა, ზრდა და პროდუქტიულობა პირდაპირ დამოკიდებულია სადგომის მიკროკლიმატზე, განსაკუთრებით ტემპერატურულ რეჟიმზე, რაც განსაზღვრავს როგორც საკვების გამოყენების ეფექტურობას, ასევე ხორცისა და კვერცხის წარმოების ეკონომიკურ შედეგებს.
სპეციალისტების განმარტებით, ტემპერატურის ოპტიმალური პირობების დაცვა კრიტიკულად მნიშვნელოვანია, რადგან ნორმიდან გადახრა შეიძლება გამოიწვიოს პროდუქტიულობის შემცირება ან ფრინველის ჯანმრთელობის გაუარესება.
მოვლენების აღწერა
სპეციალისტები მიუთითებენ, რომ მეფრინველეობის წარმატება მნიშვნელოვანწილად დამოკიდებულია სადგომში მიკროკლიმატის მართვაზე, რომლის ერთ-ერთი ძირითადი კომპონენტია ტემპერატურა. არასათანადო ტემპერატურული პირობები გავლენას ახდენს ფრინველის საკვების ათვისებაზე, ზრდაზე და საბოლოო პროდუქტიულობაზე.
დადგენილია, რომ როდესაც ტემპერატურა დასაშვებ ნორმაზე დაბალია, ფრინველი საკვების მნიშვნელოვან ნაწილს იყენებს არა სხეულის მასის ზრდისთვის ან კვერცხის წარმოებისთვის, არამედ სხეულის სითბოს შენარჩუნებისთვის. ეს პირდაპირ აისახება წარმოების ეფექტურობაზე და ზრდის პროდუქციის თვითღირებულებას.
ამავე დროს, ზედმეტად მაღალი ტემპერატურა ასევე წარმოადგენს მნიშვნელოვან რისკს, რადგან ის იწვევს ფიზიოლოგიურ სტრესს და შეიძლება გახდეს ფრინველის დაღუპვის მიზეზიც.
კონტექსტი და ფონი
მეფრინველეობა წარმოადგენს სასოფლო-სამეურნეო სექტორის მნიშვნელოვან ნაწილს, რომელიც უზრუნველყოფს მოსახლეობას ცხოველური წარმოშობის საკვებით. კვერცხისა და ხორცის წარმოება პირდაპირ დამოკიდებულია ფრინველის ჯანმრთელობაზე, რაც თავის მხრივ მნიშვნელოვნად განისაზღვრება გარემო პირობებით.
მიკროკლიმატი მოიცავს ტემპერატურას, ტენიანობას, ჰაერის ცირკულაციას და სხვა გარემო ფაქტორებს, რომლებიც გავლენას ახდენენ ფრინველის ფიზიოლოგიურ პროცესებზე. არასათანადო პირობები ზრდის დაავადებების რისკს, ამცირებს ზრდის ტემპს და ამცირებს წარმოების ეფექტურობას.
საერთაშორისო პრაქტიკაში მეფრინველეობის ეფექტიანობის ერთ-ერთ მთავარ ინდიკატორად მიიჩნევა სწორედ მიკროკლიმატის მართვა, რადგან ეს პირდაპირ უკავშირდება საკვების ეფექტურ გამოყენებას და ეკონომიკურ შედეგებს.
დეტალები და ფაქტები
სპეციალისტების მიერ დადგენილი ნორმების მიხედვით, ზრდასრული ფრინველისთვის სადგომში ტემპერატურის მინიმალური დასაშვები ზღვარი დაახლოებით 8 გრადუსია. ამ ზღვარზე დაბალი ტემპერატურა იწვევს ორგანიზმის ენერგიის გადანაწილებას სხეულის სითბოს შენარჩუნების მიმართულებით.
მოზარდი ფრინველისთვის ტემპერატურული მოთხოვნები უფრო მაღალია. 1-დან 21 დღემდე ასაკის წიწილებისთვის რეკომენდებულია დაახლოებით 21 გრადუსი, ხოლო 21-დან 49 დღემდე ასაკის ფრინველისთვის – დაახლოებით 16 გრადუსი.
ზედმეტად მაღალი ტემპერატურაც მნიშვნელოვან საფრთხეს წარმოადგენს. სპეციალისტების შეფასებით, 38–40 გრადუსის პირობებში ზრდასრული ფრინველი შეიძლება დაიღუპოს დაახლოებით ორ საათში. ასეთი პირობები იწვევს ორგანიზმის გადახურებას და ფიზიოლოგიური ფუნქციების დარღვევას.
არასათანადო ტემპერატურული რეჟიმი ასევე გავლენას ახდენს საკვების ეფექტურ გამოყენებაზე. ფრინველი ნაკლებად ეფექტურად იყენებს საკვებს, რაც ზრდის წარმოების ხარჯებს და ამცირებს ეკონომიკურ ეფექტურობას.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
საერთაშორისო ორგანიზაციები, მათ შორის Food and Agriculture Organization (FAO), მიუთითებენ, რომ მეფრინველეობის პროდუქტიულობა პირდაპირ დამოკიდებულია გარემო პირობების მართვაზე, განსაკუთრებით ტემპერატურისა და ჰაერის ხარისხზე [1].
კვლევების მიხედვით, ოპტიმალური ტემპერატურის შენარჩუნება ხელს უწყობს ფრინველის სწრაფ ზრდას, უკეთეს იმუნურ პასუხს და პროდუქტიულობის ზრდას. არასათანადო პირობები ზრდის დაავადებების რისკს და ამცირებს წარმოების ეფექტურობას [2].
მრავალ ქვეყანაში მეფრინველეობის საწარმოები იყენებენ ავტომატურ ტემპერატურის კონტროლის სისტემებს, რაც საშუალებას იძლევა მუდმივად შენარჩუნდეს ოპტიმალური გარემო პირობები.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში მეფრინველეობა წარმოადგენს სოფლის მეურნეობის მნიშვნელოვან სექტორს, რომელიც უზრუნველყოფს როგორც ადგილობრივ ბაზარს, ასევე ექსპორტის შესაძლებლობებს. მიკროკლიმატის მართვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მცირე და საშუალო ფერმებისთვის, სადაც ტექნოლოგიური რესურსები შესაძლოა შეზღუდული იყოს.
სადგომში ტემპერატურული რეჟიმის კონტროლი პირდაპირ გავლენას ახდენს წარმოების ეფექტურობაზე და პროდუქციის ხარისხზე. ამ საკითხთან დაკავშირებული ინფორმაცია და რეკომენდაციები მნიშვნელოვანია როგორც პროფესიონალი ფერმერებისთვის, ასევე იმ პირებისთვის, რომლებიც დაინტერესებულნი არიან მეფრინველეობის განვითარებით.
სოფლის მეურნეობისა და გარემოს დაცვის საკითხებთან დაკავშირებული სიახლეები რეგულარულად ქვეყნდება საინფორმაციო პლატფორმაზე https://www.sheniambebi.ge, რაც ხელს უწყობს სექტორში ინფორმირებულობის გაზრდას.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
მეფრინველეობაში ტემპერატურული რეჟიმის მართვა წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ფაქტორს, რომელიც განსაზღვრავს ფრინველის ჯანმრთელობას, ზრდასა და პროდუქტიულობას. როგორც დაბალი, ისე მაღალი ტემპერატურა უარყოფითად მოქმედებს ფრინველის ორგანიზმზე და ამცირებს წარმოების ეფექტურობას.
ოპტიმალური პირობების უზრუნველყოფა ხელს უწყობს საკვების ეფექტურ გამოყენებას, პროდუქტიულობის ზრდას და ეკონომიკური შედეგების გაუმჯობესებას. მიკროკლიმატის მართვა წარმოადგენს თანამედროვე მეფრინველეობის მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომელიც გავლენას ახდენს როგორც ფრინველის ჯანმრთელობაზე, ასევე სოფლის მეურნეობის სექტორის განვითარებაზე.
წყაროები
- Food and Agriculture Organization of the United Nations. Poultry production and health. https://www.fao.org
- FAO. Poultry housing and management. https://www.fao.org/poultry-production-products/en
ლურჯი მოცვის გაშენება საქართველოში: დარგვის, მოვლისა და ეკონომიკური პერსპექტივის ძირითადი ასპექტები
ლურჯი მოცვი საქართველოში შედარებით ახალი სასოფლო-სამეურნეო კულტურაა, რომელიც ბოლო წლებში ფართოდ გავრცელდა როგორც კვებითი ღირებულების, ისე ეკონომიკური პოტენციალის გამო.
კულტურა გამოირჩევა მაღალი ანტიოქსიდური თვისებებით, მდგრადობითა და მზარდი მოთხოვნით საერთაშორისო ბაზარზე, რაც მას მნიშვნელოვან პროდუქტად აქცევს როგორც მომხმარებლებისთვის, ისე ფერმერებისთვის. საქართველოში ლურჯი მოცვის ნერგები პირველად 2006 წელს შემოიტანეს და საცდელად იმერეთის რეგიონში დარგეს, რის შედეგადაც 2009 წელს მიღებული იქნა პირველი მოსავალი, რაც ამ კულტურის პერსპექტიულობას ადასტურებს.
მოვლენების აღწერა
ლურჯი მოცვი ბუჩქოვანი, მრავალწლოვანი კენკროვანი მცენარეა, რომელიც იძლევა ლურჯი ფერის მრგვალ ნაყოფს. კულტურა ყინვაგამძლეა და გამოირჩევა დაავადებებისადმი მაღალი მდგრადობით, თუმცა ნაკლებად იტანს გვალვას და საჭიროებს რეგულარულ მორწყვას. მცენარე სიმაღლეში შეიძლება გაიზარდოს დაახლოებით ორ მეტრამდე, რაც დამოკიდებულია კონკრეტულ ჯიშსა და გარემო პირობებზე.
ლურჯი მოცვი ძირითადად იკრიფება მაისის ბოლოდან აგვისტოს ჩათვლით, ხოლო მისი ყვავილობა მაის–ივნისის პერიოდში მიმდინარეობს. ნაყოფი მწიფდება ივლის–აგვისტოში. კენკრას აქვს მკვრივი სტრუქტურა, რაც უზრუნველყოფს მის ტრანსპორტირებასა და შენახვის შედარებით მაღალ უნარს სხვა კენკროვან კულტურებთან შედარებით.
ლურჯი მოცვი გამოიყენება როგორც ნედლი სახით, ისე კულინარიაში სხვადასხვა პროდუქტის მოსამზადებლად. მისი მომჟავო–მოტკბო გემო და მაღალი კვებითი ღირებულება ხელს უწყობს პოპულარობის ზრდას.
კონტექსტი და ფონი
ლურჯი მოცვი მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე მოთხოვნად კენკროვან კულტურად ითვლება. მისი პოპულარობა დაკავშირებულია როგორც კვებით ღირებულებასთან, ისე ჯანმრთელობისთვის სასარგებლო თვისებებთან. მოცვი შეიცავს C ვიტამინს, მთრიმლავ ნივთიერებებსა და სხვა ბიოაქტიურ კომპონენტებს, რომლებიც ასოცირდება ანტიოქსიდურ ეფექტებთან [1].
ანტიოქსიდანტები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ ორგანიზმის დაცვაში თავისუფალი რადიკალების ზემოქმედებისგან, რაც დაკავშირებულია სხვადასხვა ქრონიკული დაავადების განვითარების რისკთან, მათ შორის გულ-სისხლძარღვთა და მეტაბოლურ დაავადებებთან [2].
ლურჯი მოცვის გამოყენება გავრცელებულია როგორც კვების, ისე ხალხური მედიცინის სფეროში. მისი ფოთლები გამოიყენება ჩაის სახით, ხოლო კენკრა — სხვადასხვა საკვები პროდუქტის შემადგენლობაში. საერთაშორისო კვლევების მიხედვით, მოცვის რეგულარული მოხმარება დაკავშირებულია ჯანმრთელობის ზოგადი მდგომარეობის გაუმჯობესებასთან [3].
დეტალები და ფაქტები
ლურჯი მოცვის გაშენება მოითხოვს სპეციფიკურ პირობებს, განსაკუთრებით ნიადაგის მჟავიანობის თვალსაზრისით. ოპტიმალური pH მაჩვენებელი უნდა იყოს 4.0–დან 5.0–მდე, რაც ნიშნავს, რომ მცენარე უკეთ იზრდება მჟავე ნიადაგში. ასეთი პირობები მნიშვნელოვანია მცენარის ფესვთა სისტემის ნორმალური განვითარებისათვის [4].
ნერგების დარგვისას აუცილებელია შესაბამისი ორგანული სუბსტრატის გამოყენება, როგორიცაა ნახერხის, კომპოსტისა და ტორფის ნარევი. ეს ხელს უწყობს ნიადაგის სტრუქტურის გაუმჯობესებას და ტენიანობის შენარჩუნებას.
ერთ ჰექტარზე საშუალოდ ირგვება 2800–დან 3300-მდე ნერგი. მცენარე პირველი მოსავალს იძლევა დარგვიდან დაახლოებით 2–3 წლის შემდეგ, ხოლო სრული მოსავლიანობა მიიღწევა 6–10 წლის პერიოდში. ერთი ბუჩქი სრულ მსხმოიარობაში საშუალოდ იძლევა 4–დან 6 კილოგრამამდე ნაყოფს.
მცენარის მოვლა მოიცავს რეგულარულ მორწყვას, მინერალური სასუქების გამოყენებას და გასხვლას. მულჩირება — ანუ ნიადაგის ორგანული მასალით დაფარვა — ხელს უწყობს ტენიანობის შენარჩუნებას და ნიადაგის ხარისხის გაუმჯობესებას.
ლურჯი მოცვის სხვადასხვა ჯიშები განსხვავდება მოსავლიანობისა და კლიმატური პირობებისადმი ადაპტაციის მიხედვით. ფართოდ გავრცელებულ ჯიშებს შორისაა მაღალბუჩქოვანი და ნახევრად მაღალბუჩქოვანი ფორმები.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
ლურჯი მოცვი ფართოდ არის გავრცელებული ჩრდილოეთ ამერიკაში, ევროპასა და აზიის ზოგიერთ რეგიონში. შეერთებული შტატები, კანადა და ევროკავშირის ქვეყნები წარმოადგენენ მოცვის ერთ-ერთ უმსხვილეს მწარმოებლებსა და ექსპორტიორებს [5].
ევროპის ბაზარზე მოცვის ფასი საშუალოდ მერყეობს 4–დან 10 ევრომდე ერთ კილოგრამზე, რაც დამოკიდებულია სეზონზე, ხარისხსა და მიწოდებაზე. მოცვის მაღალი მოთხოვნა დაკავშირებულია როგორც კვებითი ღირებულებით, ისე მისი გამოყენების მრავალფეროვნებით კვების ინდუსტრიაში.
საერთაშორისო ორგანიზაციების მონაცემებით, მოცვის წარმოება ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად გაიზარდა, რაც ასახავს მომხმარებელთა ინტერესის ზრდას ჯანმრთელობისთვის სასარგებლო პროდუქტების მიმართ [6].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ლურჯი მოცვის კულტურა შედარებით ახალია, თუმცა სწრაფად ვითარდება. პირველი ნერგები ქვეყანაში 2006 წელს შემოიტანეს და წარმატებული ექსპერიმენტული დარგვის შემდეგ კულტურა ფართოდ გავრცელდა.
ლურჯი მოცვი კარგად ეგუება საქართველოს კლიმატურ პირობებს, განსაკუთრებით დასავლეთ რეგიონებში, სადაც ნიადაგისა და ტენიანობის პირობები ხელსაყრელია.
მოცვის წარმოება ფერმერებისთვის წარმოადგენს ეკონომიკურად პერსპექტიულ საქმიანობას. მიუხედავად იმისა, რომ პლანტაციის გაშენება საჭიროებს მნიშვნელოვან საწყის ინვესტიციას — დაახლოებით 34 000–დან 39 000 ლარამდე ერთ ჰექტარზე — სრული მოსავლიანობის მიღწევის შემდეგ კულტურა შეიძლება გახდეს მნიშვნელოვანი შემოსავლის წყარო.
საქართველოში წარმოებული მოცვი ასევე წარმოადგენს საექსპორტო პოტენციალის მქონე პროდუქტს. მსგავსი ეკონომიკური და სასოფლო-სამეურნეო ტენდენციების შესახებ ინფორმაცია ხელმისაწვდომია საინფორმაციო პლატფორმაზე https://www.sheniambebi.ge, სადაც რეგულარულად ქვეყნდება მასალები აგროსექტორის განვითარების შესახებ.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
ლურჯი მოცვი წარმოადგენს როგორც კვებითი, ისე ეკონომიკური თვალსაზრისით მნიშვნელოვან კულტურას. მისი მაღალი კვებითი ღირებულება, ანტიოქსიდური თვისებები და მზარდი მოთხოვნა საერთაშორისო ბაზარზე განსაზღვრავს მის მზარდ მნიშვნელობას თანამედროვე სოფლის მეურნეობაში.
საქართველოში ამ კულტურის გავრცელება ასახავს აგროსექტორის დივერსიფიკაციის პროცესს და ქმნის შესაძლებლობას ადგილობრივი წარმოების განვითარებისთვის. მოცვის წარმოება, მიუხედავად საწყისი ინვესტიციების საჭიროებისა, გრძელვადიან პერსპექტივაში შეიძლება გახდეს მნიშვნელოვანი ეკონომიკური რესურსი როგორც ინდივიდუალური ფერმერებისთვის, ისე ქვეყნის აგროსექტორისთვის.
წყაროები
- World Health Organization. Healthy diet. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet
- National Institutes of Health. Antioxidants and health. Available from: https://ods.od.nih.gov/factsheets/Antioxidants-HealthProfessional
- Harvard T.H. Chan School of Public Health. Blueberries and health benefits. Available from: https://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/food-features/blueberries
- Food and Agriculture Organization. Soil and plant nutrition. Available from: https://www.fao.org/soils-portal
- European Commission. Fruit and vegetables market observatory. Available from: https://agriculture.ec.europa.eu
- OECD. Agricultural outlook. Available from: https://www.oecd.org/agriculture
ინფორმაცია მათთვის, ვინც დიდმარხვის შენახვას აპირებს
აღდგომის მარხვას დიდმარხვა ჰქვია. ეს არის მნიშვნელოვანი მარხვა, რადგანაც ის არის მზადება უდიდესი ქრისტიანული დღესასწაულისთვის – აღდგომისთვის. მარხვა მხოლოდ საკვების შეზღუდვა არ არის, ეს არის სიკეთის კეთება, სინანული, მიტევება, ლოცვის გაძლიერება, მოყვასისთვის დახმარების ხელის გაწვდენა… როგორც მამა გაბრიელი ამბობდა, მარხვა არის სინანული ცოდვების გამო, როცა საკვების მიღება არც გახსოვსო.
ამ პერიოდში მორწმუნე განსხვავდება არა მარხული ადამიანისგან. ის სათნოა და მიმტევებელი. ზოგადად, ასეთები უნდა ვიყოთ ყოველთვის, მაშინაც როცა არ არის მარხვა.
წელს აღდგომა 12 აპრილსაა.
დიდმარხვა იწყება 23 თებერვალსდა 7 კვირა გრძელდება.
უკვე მსგეფსია. მსგეფსი 16 თებერვალს დაიწყო და 22 თებერვლის ჩათვლით გაგრძელდება. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ამ კვირაში ოთხშაბათი-პარასკევი არ არის მარხვა.
2 თებერვლიდან 8 თებერვლის ჩათვლით არის ხორციელის კვირა. 9 თებერვლიდან არის ყველიერის კვირა – ამ კვირაში მორწმუნეს შეუძლია მიიღოს ნებისმიერი რძის ნაწარმი, თევზეული და კვერცხი. ყველიერის კვირაში ხორცი აღარ მიიღება.
ეფრემ ასურის ლოცვა იგივე სინანულის კანონი დიდმარხვის განმავლობაში დილისა და ძილის წინა ლოცვების შემდეგ იკითხება.
ლოცვის კითხვას ყველიერის კვირის სამშაბათ საღამოდან ვიწყებთ და ვკითხულობთ პარასკევის დილის ჩათვლით, შემდეგ კი შენდობის კვირის საღამოდან ისევ ვაგრძელებთ და მთელი დიდმარხვის განმავლობაში ვკითხულობთ ვნების კვირის ოთხშაბათის დილის ჩათვლით. ლოცვას არ ვასრულებთ ყოველ პარასკევს საღამოს, შაბათ დილა-საღამოს და კვირა დილას, ხოლო კვირა საღამოდან კვლავ განვაახლებთ ხოლმე.
ლოცვა ეფრემ ასურისა
უფალო და მეუფეო ცხოვრებისა ჩემისაო, სულსა უქმობისასა და მიმოწვლილველობისასა, მთავრობისმოყვარებისასა და ცუდად მეტყველებისასა ნუ მიმცემ მე (მეტანია).
ხოლო სული სიწმიდისა, სიმდაბლისა, მოთმინებისა და სიყვარულისა მომმადლე მე მონასა შენსა (მეტანია).
ჰე, უფალო და მეუფეო, მომანიჭე მე განცდა თვისთა ცოდვათა და არა განკითხვად ძმისა ჩემისა, რამეთუ კურთხეულ ხარ შენ უკუნითი უკუნისამდე, ამინ (მეტანია).
ღმერთო, მილხინე ცოდვილსა ამას და შემიწყალე მე (მცირე მეტანია 12-ჯერ).
უფალო და მეუფეო ცხოვრებისა ჩემისაო, სულსა უქმობისასა და მიმოწვლილველობისასა, მთავრობისმოყვარებისასა და ცუდად მეტყველებისასა ნუ მიმცემ მე.
ხოლო სული სიწმიდისა, სიმდაბლისა, მოთმინებისა და სიყვარულისა მომმადლე მე მონასა შენსა.
ჰე, უფალო და მეუფეო, მომანიჭე მე განცდა თვისთა ცოდვათა და არა განკითხვად ძმისა ჩემისა, რამეთუ კურთხეულ ხარ შენ უკუნითი უკუნისამდე, ამინ (მეტანია).
***
ამ ლოცვით მორწმუნეები გამოხატავენ უფლისადმი ვედრებას, რომ თავისი თავის განკურნება და სწორ გზაზე დაყენება შეუძლია არა ადამიანს, არამედ უფალს.
ადამიანი, რომელიც მხოლოდ მისი თავის იმედად არის, ის ცოდვის მიერ ძლეული იქნება.
პირველ რიგში, საკუთარი შეცდომების აღიარება უნდა ვისწავლოთ, როგორც ამას თვითონ წმინდანი გვასწავლის.
ჩვენ ამ ლოცვით უფალს ვთხოვთ, რათა მან არ დაუშვას ჩვენს ცხოვრებაში მიდრეკა სხვადასხვა ცოდვებისკენ, როგორებიც ამ ლოცვაშია მოყვანილი: უქმობა, მიმომწვლილველობა, მთავრობის მოყვარეობა და ცუდად მეტყველობა. და ამათ წილ მოგვცეს: სიწმინდე, სიმდაბლე, მოთმინება და სიყვარული, რომელთა აღსრულებაც არის ცხონებისაკენ მიმავალი გზა.
23 თებერვალს იწყება სააღდგომო მარხვა და მთელი მარხვის პერიოდში იკითხება ეფრემ ასურის ლოცვა.
მიცვალებულთა ხსენების დღეებია: 7 მარტი, 14 მარტი, 22 მარტი.
7 აპრილი – ხარების დღესასწაული (ხსნილია თევზით). 12 აპრილი ლაზარეს აღდგინება (ხსნილია თევზით). 13 აპრილი ბზობა (ხსნილია თევზით).
12 აპრილს ვზეიმობთ აღდგომას!
გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრმა, კლიმატის ცვლილების თემაზე, ახალგაზრდა მოხალისეების პროგრამაზე განცხადებების მიღება დაიწყო
გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრი პროექტის ,,კლიმატის ცვლილებით გამოწვეული კატასტროფების რისკის შემცირება საქართველოში“ ფარგლებში, აცხადებს მოხალისეთა მიღებას შემდეგ რეგიონებში:
• სამეგრელოზემო სვანეთი – აბაშა, სენაკი, ხობი, მარტვილი, ჩხოროწყუ, მესტია
• რაჭა-ლეჩხუმ-ქვემო სვანეთი – ონი, ამბროლაური, ცაგერი, ლენტეხი
• იმერეთი – ვანი, ხარაგაული, საჩხერე, ჭიათურა, სამტრედია, ბაღდათი, ზესტაფონი, ხონი
• გურია – ოზურგეთი, ლანჩხუთი, ჩოხატაური
• კახეთი – ლაგოდეხი, ახმეტა, თელავი, ყვარელი, სიღნაღი, გურჯაანი, საგარეჯო,
• შიდა ქართლი – გორი, ქარელი, კასპი, ხაშური
• მცხეთა-მთიანეთი – დუშეთი, მცხეთა,
• ქვემო ქართლი – მარნეული, თეთრიწყარო, წალკა, ბოლნისი, დმანისი, გარდაბანი
• აჭარა – ქობულეთი, ხულო, შუახევი, ხელვაჩაური
• სამცხე-ჯავახეთი – ახალქალაქი, ახალციხე
მოხალისეთა ქსელი გააერთიანებს 15-17 წლის ახალგაზრდებს და ხელს შეუწყობს მათ აქტიურ ჩართულობას ადგილობრივ დონეზე საგანმანათლებლო აქტივობებში მონაწილეობის გზით. რეგისტრაცია შესაძლებელია 9 მარტის ჩათვლით შემდეგ ბმულზე:
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdp5OjRuynBy5oYBY4u-GgBl_7txSZIt9jhRPztxzQkGu6d0Q/viewform
აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრის მხრიდან საკონტაქტო პირია, პროექტის ადმინისტრაციული ასისტენტი: მარიამ სესიტაშვილი (ელ.ფოსტა: Mariami.Sesitashvili@eiec.gov.ge, მობ: 598620024).
პროგრამა „კლიმატის ცვლილებით გამოწვეული კატასტროფების რისკის შემცირება საქართველოში“ დაფინანსებულია საქართველოს მთავრობის, კლიმატის მწვანე ფონდის (GCF) და შვეიცარიის მთავრობების მიერ და ხორციელდება გაეროს განვითარების პროგრამის (UNDP) მხარდაჭერით.