პრობიოტიკები ცოცხალი მიკროორგანიზმებია, რომლებიც ინარჩუნებენ ნაწლავის მიკროფლორის ბალანსს, გავლენას ახდენენ იმუნურ სისტემასა და საკვები ნივთიერებების ათვისებაზე. კვლევები აჩვენებს, რომ ნაწლავში ბაქტერიების მრავალფეროვნება პირდაპირ კავშირშია საერთო ჯანმრთელობასთან, მათ შორის იმუნიტეტსა და ნივთიერებათა ცვლასთან. მაგალითად, ჟურნალ Cell-ში გამოქვეყნებული სამეცნიერო მიმოხილვა ხაზს უსვამს მიკრობიომის მნიშვნელოვან როლს ორგანიზმის მრავალი პროცესის რეგულაციაში.
ქვემოთ წარმოდგენილია რვა პროდუქტი, რომლებიც პრობიოტიკების ბუნებრივ წყაროს წარმოადგენს:
იოგურტი
იოგურტი პრობიოტიკების ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი წყაროა. იგი მზადდება რძის ფერმენტაციით Lactobacillus და Streptococcus ბაქტერიების მონაწილეობით. გარდა ამისა, პროდუქტი მდიდარია ცილით, კალციუმითა და B ჯგუფის ვიტამინებით.
კეფირი
კეფირი ფერმენტირებული რძის სასმელია, რომელიც ბაქტერიებისა და საფუარის სოკოების ფართო სპექტრს შეიცავს. მიკროორგანიზმების ასეთი მრავალფეროვნების გამო, მას ხშირად იოგურტზე უფრო ძლიერ პრობიოტიკად მიიჩნევენ. იგი ასევე შეიცავს ამინომჟავებსა და ადვილად ასათვისებელ ცილას.
კიმჩი
ეს ტრადიციული კორეული კერძია, რომელიც ფერმენტირებული ბოსტნეულისგან (ძირითადად პეკინური კომბოსტოსგან) მზადდება. ფერმენტაციის დროს წარმოიქმნება რძემჟავა ბაქტერიები, რომლებიც აუმჯობესებენ ნივთიერებათა ცვლას და ამცირებენ ორგანიზმში ანთებით პროცესებს.
მისო
მისო ფერმენტირებული სოიოს პასტაა, რომელიც იაპონურ სამზარეულოში ფართოდ გამოიყენება. ის სასარგებლო ბაქტერიებსა და ამინომჟავებს შეიცავს. სპეციალისტები გვირჩევენ, რომ მისო კერძებს მომზადების ბოლოს დავამატოთ, რათა მაღალმა ტემპერატურამ ცოცხალი კულტურები არ გაანადგუროს.
მჟავე კომბოსტო
ეს ერთ-ერთი ყველაზე ხელმისაწვდომი ფერმენტირებული პროდუქტია. ბუნებრივი დუღილის პროცესში მასში წარმოიქმნება სასარგებლო ბაქტერიები და ნარჩუნდება C და K ვიტამინები. თუმცა, ყველაზე მეტი სარგებელი მოაქვს უმ, არაპასტერიზებულ ვერსიას.
კომბუჩა (ჩაის სოკო)
კომბუჩა ფერმენტირებული ჩაია, რომელიც ბაქტერიებისა და საფუარის სიმბიოზური კულტურის (SCOBY) მეშვეობით მიიღება. სასმელი შეიცავს სხვადასხვა მიკროორგანიზმს და ორგანულ მჟავებს. ის ასევე შეიძლება იყოს ტკბილი გაზიანი სასმელების ჯანსაღი ალტერნატივა.
ზოგიერთი სახეობის ყველი
ყველა ყველი არ შეიცავს ცოცხალ კულტურებს, თუმცა გარკვეული დაძველებული სახეობები, მაგალითად, ჩედარი, გაუდა, ხაჭო ან შვეიცარიული ყველი. ფერმენტაციის შემდეგაც ინარჩუნებენ სასარგებლო ბაქტერიებს (ჰარვარდის ჯანმრთელობის სკოლის კვლევის მიხედვით).
ფერმენტირებული მჟავე კიტრიტრადიციული მჟავე კიტრი, რომელიც ძმრის გარეშე, ბუნებრივი დუღილის მეთოდითაა მომზადებული, ასევე შეიცავს რძემჟავა ბაქტერიებს, რაც ხელს უწყობს ჯანსაღი მიკრობიომის შენარჩუნებას.
მერქნიანი კულტურების სხვლა
სხვლა ერთ-ერთი ძირითადი აგროტექნიკური ღონისძიებაა ბაღ-ვენახში. მისი მიზანია მცენარის ფორმირება, ძლიერი მცენარის გაზრდა და, რაც მთავარია, უხვი და მაღალხარისხოვანი მოსავლის მიღება.
ახალდარგულ მცენარეს აუცილებლად უნდა მოაჭრათ ცენტრალური ღეროს კენწერული ნაწილი და გვერდითი ტოტები დარგვის დროს დაზიანებულ ფესვებსა და მიწისზედა ნაწილებს შორის წონასწორობის შესანარჩუნებლად.
განუტოტავი ერთწლიანი ნერგის ფორმირების დროს უნდა გაითვალისწინოთ, რომ გადაჭრილი ადგილიდან დაახლოებით 20 სმ-ის ქვემოთ ვითარდება ტოტები. ამიტომ, თუ გინდათ, რომ ნერგის შტამბის სიმაღლე იყოს 60 სმ, უნდა გადაიჭრას 80 სმ სიმაღლეზე.
ორწლიანი ნერგის გასხვლისას უნდა ამოიჭრას ვარჯის შუაგულში არსებული, ერთმანეთთან ძალიან ახლოს მყოფი სუსტი ტოტები; ძლიერ ტოტებს, რომელთაც დატოვებთ, წვერები ეკვეცება. როგორც წესი, ტოტი იჭრება ისე, რომ წვერის კვირტი დარჩეს გარეთ, რათა ნაზარდი განზე განვითარდეს და არა ცენტრისკენ. ცენტრისკენ მიმართული ტოტები იჭრება ძირში. თავისთავად ცხადია, უნდა მოაცალოთ ყველა მოტეხილი ან შემხმარი ტოტი. ტოტები, რომლებიც მახვილ კუთხეს ქმნიან ცენტრალურ ღეროსთან, შეგიძლიათ გადაღუნოთ სასურველ კუთხემდე და კანაფით მიაბათ შტამბზე.
სამწლიან ხეს რომ სასურველი ფორმა მისცეთ, ვარჯში არსებული ყველა ჩახშირებული, შიგნით მიმართული და დაზიანებული ტოტი უნდა მოაცალოთ, ხოლო ცენტრალურ ღეროსთან მახვილი კუთხით მოზარდი ტოტები, ისევე როგორც ორწლიანების შემთხვევაში, გადაღუნოთ ჰორიზონტალურ ან ნიადაგისკენ დახრილ მდგომარეობაში და დააბათ შტამბზე ან სპეციალურად დარჭობილ პალოებზე. ეს ღონისძიება აფერხებს ტოტების გაძლიერებულ ზრდას და ხე უფრო ადრე იწყებს მსხმოიარებას. ასე გამოგვყავს 4-5 იარუსი, რომელსაც ყოველწლიურად ვარეგულირებთ.
ოთხწლიანი ხე უკვე ფორმირებულია და ისხამს კიდეც. ამ შემთხვევაში სხვლის ძირითადი მიზანია ვარჯის გამოხშირვა და ცენტრალური ღეროს ზედა ნაწილის წაჭრა დაახლოებით 3მ-ის ზევით. სხვლის დროს ყველა ხეს ინდივიდუალური მიდგომა სჭირდება. მსხვლელმა უნდა გაითვალისწინოს ხის ან ბუჩქის შესაძლებლობები, კლიმატური პირობები, მცენარეთა რწყვისა და გამოკვების საკითხები და ა.შ.
ქლიავისა და გარგარის ვარჯებს ზომიერი გამოხშირვა სჭირდება. ერთმანეთზე გადახლართული და ერთმანეთთან ახლო მყოფი ტოტებიდან სცილდება შედარებით სუსტი, აგრეთვე ცენტრისკენ მიმართული და დაზიანებული ტოტები. ეს ჯიშები ისე უნდა გაისხლას, რომ ვარჯში მზის სხივი ადვილად აღწევდეს.
ატამს, რაც უფრო დაბალი შტამბი ექნება, ჯობია. ამ შემთხვევაშიც ვარჯის გამოხშირვა მოხდება ზემოთ მითითებული მეთოდით. სხვლის დროს აუცილებლად გასათვალისწინებელია ატმის ხის პოლარობა, ანუ წვერისკენ ზრდის თვისება. ეს რომ არ მოხდეს, ყოველწლიურად ვუტოვებთ სანაყოფე და სამამულე – 1/3-ზე დამოკლებულ ტოტებს. ასე ნასხლავი ატამი დიდხანს იძლევა ნაყოფს, გაუსხლავად დატოვებული, ანუ წვერისკენ გაქცეული ხეები მხოლოდ კენწეროში ისხამენ და მალეც ხმებიან. თუ მაინც „გაგექცათ“ ატმის ტოტები წვერისკენ, ჩაატარეთ გასაახალგაზრდავებელი სხვლა – ზომიერად გადაბელეთ.
წყარო: ნიკოლოზ იოსებიძე, ყველაფერი საოჯახო მეურნეობის შესახებ (გამომცემლობა პალიტრა L)
გააშენეთ ტირიფი
თუ გნებავთ, რომ ულევად გქონდეთ ჭიგო, მარგილი, სატარე (ბარის, თოხის), ბოძი, წნელი და შეშა, ვისაც საშუალება გაქვთ, თქვენი ნაკვეთის მახლობლად, აუთვისებელ და გამოუსადეგარ ადგილზე დარგეთ ტირიფის ერთ-ერთი ყველაზე კარგად მოზარდი სახეობა – წნორი, ანუ თეთრი ტირიფი.
ტირიფისებრთა ოჯახში ამ გვარის 600-მდე სახეობას ითვლიან. გავრცელებულია ჩრდილო ნახევარსფეროს ზომიერი და ცივი ჰავის სარტყელში. საქართველოში ბუნებრივად გავრცელებულია 17 სახეობა. დაბლობ ზონაში ძირითადად გვხვდება ნოყიერ, ტენიან ნიადაგებზე, მდინარეთა გასწვრივ და ჭალის ტყეებში. მისი სიმაღლე 25-30 მ-მდე აღევს. ტირიფს ამრავლებენ როგორც თესლით, ისე კალმით, ანუ ახალგაზრდა ტოტებით, რომლებიც ნესტიან ადგილებში ადვილად ხარობს. მის გამრავლებას უპრობლემოდ შეძლებთ, თუ იმ გამოუყენებელ ადგილზე (ხევი, მდინარის ან ნაკადულის ნაპირი, ჭაობი) მუდმივად არის წყალი. მის გასამრავლებლად 1-2-მეტრიანი სარები აჭერით, წაუთალეთ წვერი და 25-30 სმ-ის სიღრმეზე მიწაში ჩაარჭვეთ. 3-4 წელიწადში უკვე გექნებათ სარების მოჭრის საშუალება. სხვათა შორის, თუ დაწნა გეხერხებათ (გოდრის, ლასტის, ღობის და ა.შ.), წნელიც გექნებათ თავსაყრელად. ტირიფის სატარე მასალა სწორია და მსუბუქი. თუ მას მოჭრისთანავე ქერქს გააძრობთ და ჩრდილში გაახმობთ, შესანიშნავი ტარები გექნებათ ბარის, ნიჩბის, თოხისა და ფოცხისთვის. ქერქის შიგნითა ფენა – ლაფანი შესანიშნავი მასალაა ვაზის შესაყელად და ასახვევად. გამხმარიც რომ შეინახოთ, ხმარების წინ დალბობაღა დასჭირდება.
სარგავი მასალის მოპოვება ნებისმიერი მდინარის ჭალებში შეიძლება, ოღონდ ეს ისე უნდა გაკეთდეს, რომ ბუნებას ზიანი არ მიაყენოთ. 3-5 სარის აჭრა ტირიფს ვერაფერს დააკლებს, თქვენ კი მუდმივად გექნებათ საჭირო მასალა.
ტირიფს საგანგებოდ აშენებენ საკალათე წნელად, ჭიგოდ და ვაზის შესაკრავ მასალად. ტირიფის ქერქი და ფოთლები შეიცავს მაღალხარისხოვან მთრიმლავ ნივთიერებებს – ტანინებს, რომლებიც გამოიყენება ტყავის წარმოებაში.
წნორის ქერქი გამოიყენება საღებავადაც (მოწითალო-ყავისფერი), აგრეთვე სამკურნალწამლო საშუალებად, როგორც სალიცილის მჟავას შემცველი. ტირიფი შესანიშნავი თაფლოვანი მცენარეა, საუკეთესოა ღობედაც.
წყარო: ნიკოლოზ იოსებიძე, ყველაფერი საოჯახო მეურნეობის შესახებ (გამომცემლობა პალიტრა L)
2023 წელს არაერთი სამედიცინო გარღვევის მომსწრენი გავხდით. ისტორიაში პირველად, ქალს ერთდროულად 2 ორგანო გადაუნერგეს. ეს ისტორიული მომენტია, რადგან გულ-ღვიძლის ტრანსპლანტაცია ერთდროულად აქამდე არასდროს ჩატარებულა. დიდი ალბათობა იყო იმის, რომ პაციენტის ორგანიზმი მხოლოდ გულის გადანერგვას ვერ გაუძლებდა.
შესაბამისად, საჭირო იყო ღვიძლის გადანერგვაც. ოფიციალური განცხადებითდ, ორმაგი ტრანსპლანტაცია ეფუძნება იმუნოპროტექტორულ მიდგომას, რა დროსაც დონორის ღვიძლი იმუნოდაცვით ინდუცირებას ახდენს.
#datashvil #drpkhakadze #sheniganatleba #sheniambebi #sheniekimi
