სხვაობა ფორმასა და ზომას შორის – ეს მთავარი ასპექტებია, რომლებსაც არქეოლოგები ჩონჩხის სქესის დადგენის დროს ითვალისწინებენ, თუმცა მათი თქმით, ეს ასპროცენტიან სიზუსტეს არ იძლევა.
ბიოლოგიური ანთროპოლოგის ქეილი ბესტის თქმით, მამაკაცების ჩონჩხი საშუალოდ 15%-ით უფრო მსხვილი და მაღალია, ვიდრე ქალის. სქესის დადგენის სიზუსტე კი 80-90%-ს შეადგენს.
„ჩვენი წინაპრები მუდამ ცდილობდნენ, ეპასუხათ მოწოდებისთვის და ამ გზით ევლოთ. ამიტომაც, უფალმა თავისი მადლითა და კაცთმოყვარეობით შეგვინახა, გადაგვარჩინა და დღემდე მოგვიყვანა და თუ გვინდა, რომ ამიერიდანაც, მომავალშიც გადავრჩეთ ამ მიწიურ ცხოვრებაშიც, როგორც ერი, და მარადიულ ცხოვრებაშიც გავხდეთ იმ დიდი საღვთო სიყვარულის თანაზიარნი, რომელიც ასე უხვად გამოავლინა უფალმა იესო ქრისტემ, უნდა ვეცადოთ, ამ გზით ვიაროთ“, – განაცხადა მახათას ივერიის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ხატის სახელობის ტაძარში ქადაგებისას საპატრიარქო ტახტის მოსაყდრემ, სენაკისა და ჩხოროწყუს მიტროპოლიტმა, შიომ (მუჯირი).
იგი მიესალმა ტაძარში მყოფ პრეზიდენტს, პრემიერ-მინისტრს, დედაქალაქის მერს, პარლამენტისა და მთავრობის წევრებს და ყველას წმინდა მოციქულ ანდრია პირველწოდებულის საქართველოში შემოსვლისა და ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლისადმი საქართველოს წილხვდომილების დღესასწაული მიულოცა. ამასთან, ტაძარში შეკრებილთ სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, ილია II-ის ლოცვა-კურთხევა გადასცა.
ღონისძიებას HoReCa სექტორისა და მედიის წარმომადგენლები დაესწრნენ.
ქართული ღვინის პრეზენტაცია-დეგუსტაციას სააგენტოს სადეგუსტაციო კომისიის თავმჯდომარე ანა გოდაბრელიძე უძღვებოდა. მოწვეულ სტუმრებს შესაძლებლობა ჰქონდათ გასცნობოდნენ ქართული ღვინის მრავალფეროვნებას, ღვინის წარმოების ტრადიციულ მეთოდებსა და ქართული მეღვინეობის კულტურას.
ღონისძიებაში მონაწილეობა ღვინის ეროვნული სააგენტოს თავმჯდომარის მოადგილემ თამთა ყველაიძემ მიიღო. მისი განცხადებით, მსგავსი ფორმატის ღონისძიებები ხელს უწყობს ქართული ღვინის პოპულარიზაციას, საექსპორტო ბაზრების დივერსიფიცირებასა და საერთაშორისო ბაზრებზე ქართული ღვინის, როგორც უნიკალური ნიშური პროდუქტის, პოზიციონირების გაძლიერებას.
ქართული ღვინის წარდგენას, საფრანგეთში საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი ირაკლი ყურაშვილი დაესწრო.
ქართული ღვინის ცნობადობის ზრდა და საერთაშორისო ბაზრებზე მისი პოპულარიზაცია ღვინის ეროვნული სააგენტოს საქმიანობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებას წარმოადგენს. სააგენტო 2013 წლიდან აქტიურად ახორციელებს მარკეტინგულ და სარეკლამო კამპანიებს სხვადასხვა ქვეყანაში, მათ შორის მეღვინეობით გამორჩეულ საფრანგეთში, სადაც ქართული ღვინისა და განსაკუთრებით ქვევრის ღვინის მიმართ მოთხოვნა ეტაპობრივად იზრდება.
12 მაისს წმინდა ანდრია პირველწოდებულის საქართველოში შემოსვლის დღე და ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლისადმი საქართველოს წილხვდომილობის დღესასწაული აღინიშნება.
ამ დღესთან დაკავშირებით, საქართველოს საპატრიარქოს საზოგადოებასთან ურთიერთობის სამსახური ინფორმაციას ავრცელებს.
„12 მაისს სადღესასწაულო წირვას საპატრიარქო ტახტის მოსაყდრე, სენაკისა და ჩხოროწყუს მიტროპოლიტი შიო (მუჯირი) მღვდელმთავრებთან ერთად მახათას მთაზე მდებარე ივერიის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ხატის სახელობის ტაძარში აღავლენს. ღვთისმსახურება დილის 10:00 საათზე დაიწყება.“ – წერია გავრცელებულ ინფორმაციაში.
შეხვედრაზე მხარეებმა სექტორში არსებულ შესაძლებლობებსა და გამოწვევებზე ისაუბრეს, მათ შორის მიწოდების ჯაჭვის განვითარებაზე, ხარისხის სტანდარტების გაუმჯობესებაზე, ინოვაციური ტექნოლოგიების დანერგვასა და საექსპორტო ბაზრების დივერსიფიკაციაზე. განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო ცოდნასა და თანამედროვე პრაქტიკებზე ხელმისაწვდომობის გაზრდის მნიშვნელობას, რაც სექტორის გრძელვადიანი განვითარებისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანია.
„საქართველოს ეკონომიკა დინამიკურად ვითარდება. ქვეყნის გეოგრაფიული მდებარეობა, როგორც სატრანზიტო დერეფნის ნაწილი, სულ უფრო მეტ მნიშვნელობას იძენს რეგიონული და გლობალური ვაჭრობის კონტექსტში. ამ პოტენციალს აძლიერებს თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმებები, რომლებიც გვაძლევს წვდომას დაახლოებით 2.3 მილიარდიან ბაზართან. ამ კონტექსტში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სოფლის მეურნეობის, მათ შორის მოცვის სექტორის განვითარება. მოცვი სულ უფრო მეტად ყალიბდება საქართველოს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საექსპორტო პროდუქტად. სახელმწიფო აქტიურად უჭერს მხარს ამ მიმართულებას სხვადასხვა პროგრამის მეშვეობით, რომლებიც მიზნად ისახავს წარმოების გაფართოებასა და კონკურენტუნარიანობის ზრდას“, – აღნიშნა დავით სონღულაშვილმა.
მხარეებმა ასევე კერძო სექტორსა და სახელმწიფოს შორის თანამშრომლობის მნიშვნელობაზე გაამახვილეს ყურადღება და აღნიშნეს, რომ სოფლის მეურნეობის განვითარებისთვის აუცილებელია საერთო ხედვა, კოორდინირებული პოლიტიკა და სახელმწიფოს მხრიდან კერძო ინიციატივების მიზნობრივი მხარდაჭერა.
„საქართველო რეგიონული ჰაბის პოტენციალს ფლობს და მნიშვნელოვანია, რომ სახელმწიფოსა და კერძო სექტორის ერთობლივი ძალისხმევით სრულად იქნას ათვისებული არსებული შესაძლებლობები. გვჯერა, რომ არსებული პოტენციალი, სწორად გამოყენებული პოლიტიკისა და ინვესტიციების პირობებში, მნიშვნელოვნად გააძლიერებს საქართველოს პოზიციებს როგორც რეგიონულ, ისე გლობალურ აგრო-სასურსათო ბაზრებზე“, – აღნიშნა მარიო სტეტამ.
აღსანიშნავია, რომ საქართველოში მოცვის სექტორი სწრაფად იზრდება. 2025 წელს ქართული მოცვის ექსპორტმა 46.4 მილიონი დოლარი შეადგინა, რაც 2024 წელთან შედარებით 64.5%-იანი ზრდაა. ექსპორტირებული მოცვის რაოდენობამ 6 913 ტონა შეადგინა, რაც წინა წელთან შედარებით 38.5%-ით მეტია. ძირითადი საექსპორტო ბაზრებია რუსეთი, სომხეთი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები, პოლონეთი და გერმანია.
მოცვის საერთაშორისო ორგანიზაციის თავმჯდომარე მარიო სტეტა საქართველოში ლურჯი მოცვის მწარმოებელთა ასოციაციის ორგანიზებით იმყოფება. ვიზიტის ფარგლებში ის ფერმერულ მეურნეობებს დაათვალიერებს და სექტორის განვითარების პერსპექტივებს ადგილზე გაეცნობა.
ილია მეორესთან გატარებულ წლებსა და მნიშვნელოვან ეპიზოდებზე, ვანო კობაიძე საჯაროდ პირველად საუბრობს. ბევრი საინტერესო ამბავი გაიხსენა პატრიარქის ცხოვრებიდან.
ვანო კობაიძემ კოვიდის პერიოდიც გაიხსენა.
„ძალიან რთული პერიოდი იყო. დავუძახე ჩემს ბიჭებს და ვუთხარი, რომ 4 კაცი ვიკეტებით. დავივიწყოთ ოჯახები ეს პერიოდი. რა თქმა უნდა დამთანხმდნენ. 4 თვე საპატრიარქოდან არ გავსულვართ. მეუღლე დამიდგა ძალიან გვერდით. ესმოდა, თუ ვის ვემსახურებოდი, თავადაც ეკლესიური წრიდან იყო, სემინარია ჰქონდა დამთავრებული. დღეები გადიოდა ისე, რომ ბავშვებს ვერ ვნახულობდი. კოვიდის პერიოდში ჩატარებულ სააღდგომო წირვის შემდეგ პატრიარქი იყო ძალიან გახარებული, ყველაზე გახარებული პატრიარქი მე მაშინ ვნახე. წირვის დასრულების შემდეგ თქვა, რომ დღეს საქართველომ გაიმარჯვა“ – იხსენებს ვანო კობაიძე
სპეციალისტების განმარტებით, მარცვლეულის საცავები, ბეღლები, თხილისა და სიმინდის შესანახი სივრცეები მღრღნელებისთვის განსაკუთრებით მიმზიდველ გარემოს წარმოადგენს. ასეთ პირობებში თაგვები სწრაფად მრავლდებიან და მნიშვნელოვან ზიანს აყენებენ როგორც საყოფაცხოვრებო გარემოს, ისე სოფლის მეურნეობას [1].
მღრღნელები ხშირად აზიანებენ:
სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ ქიმიური საწამლავების გამოყენებასთან ერთად ან მის ნაცვლად, გარკვეულ შემთხვევებში შესაძლებელია ბუნებრივი მეთოდების გამოყენებაც, რომლებიც მღრღნელებისთვის არასასიამოვნო სუნს ქმნის და მათ გარემოს ტოვებინებს.
საყოფაცხოვრებო და სასოფლო-სამეურნეო სივრცეებში მღრღნელების წინააღმდეგ ბრძოლის თემამ კვლავ აქტუალობა მოიპოვა, განსაკუთრებით ზაფხულისა და შემოდგომის სეზონზე, როდესაც საკვების მარაგები იზრდება და თაგვებისთვის ხელსაყრელი პირობები იქმნება.
ექსპერტების ნაწილი მოსახლეობას ურჩევს, რომ მღრღნელების კონტროლისას განსაკუთრებული ყურადღება სანიტარულ პირობებსა და პრევენციულ ღონისძიებებს მიაქციონ.
ბუნებრივ მეთოდებს შორის ყველაზე ხშირად სახელდება:
სპეციალისტების განმარტებით, აღნიშნული ნივთიერებების ძლიერი სუნი გარკვეულ შემთხვევებში თაგვებისა და ვირთხებისთვის არასასიამოვნოა, რის გამოც ისინი ცდილობენ ასეთი გარემოს თავიდან აცილებას.
მღრღნელების კონტროლი საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მნიშვნელოვანი საკითხია, რადგან თაგვები და ვირთხები სხვადასხვა ინფექციის გავრცელებას უკავშირდებიან. მათ შეუძლიათ დაბინძურონ:
World Health Organization აღნიშნავს, რომ მღრღნელები მსოფლიოში სხვადასხვა ზოონოზური დაავადების გავრცელებაში მონაწილეობენ [2].
გარდა ინფექციური რისკებისა, მღრღნელები მნიშვნელოვან ეკონომიკურ ზიანსაც იწვევენ. სოფლის მეურნეობაში ისინი ანადგურებენ მარცვლეულს, აზიანებენ საწყობებს და საკვების მარაგებს.
ამ მიზეზით, სხვადასხვა ქვეყანაში აქტიურად გამოიყენება როგორც ქიმიური, ისე ეკოლოგიური და პრევენციული მეთოდები.
დარიჩინი ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ ბუნებრივ საშუალებად სახელდება. სპეციალისტების განმარტებით, მისი ძლიერი სურნელი მღრღნელებისთვის არასასიამოვნოა. პრაქტიკაში გამოიყენება:
პიტნის ზეთიც ხშირად გამოიყენება მღრღნელების საწინააღმდეგოდ. ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ პიტნის ძლიერი სუნი შესაძლოა თაგვებისთვის შემაკავებელი ფაქტორი იყოს [3].
ასევე ფართოდ გამოიყენება ციტრონელა — მცენარე, რომელიც ცნობილია ძლიერი არომატით და ხშირად გამოიყენება მწერების, განსაკუთრებით კოღოების მოსაგერიებლად. ზოგიერთი პრაქტიკული რეკომენდაციის მიხედვით, მისი სუნი მღრღნელებისთვისაც არასასიამოვნოა.
თეთრი ძმარიც ერთ-ერთ პოპულარულ საყოფაცხოვრებო მეთოდად ითვლება. სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ მისი მკვეთრი სუნი გარკვეულ პირობებში შესაძლოა გამოყენებულ იქნას მღრღნელების შესაკავებლად.
თუმცა ექსპერტები ხაზს უსვამენ, რომ ასეთი მეთოდები ძირითადად დამხმარე ან პრევენციული ხასიათისაა და არა უნივერსალური გამოსავალი, განსაკუთრებით დიდი გავრცელების შემთხვევაში.
სხვადასხვა ქვეყანაში მღრღნელების კონტროლი ძირითადად ე.წ. ინტეგრირებულ მიდგომას ეფუძნება, რომელიც აერთიანებს:
Centers for Disease Control and Prevention მოსახლეობას ურჩევს, რომ მღრღნელების წინააღმდეგ ბრძოლის მთავარი საფუძველი გარემოს კონტროლი იყოს — კერძოდ:
ევროპისა და აზიის სხვადასხვა ქვეყანაში ასევე იზრდება ინტერესი ნაკლებად ტოქსიკური და ეკოლოგიურად შედარებით უსაფრთხო მეთოდების მიმართ, განსაკუთრებით იმ გარემოში, სადაც ბავშვები და შინაური ცხოველები ცხოვრობენ.
საქართველოში მღრღნელების პრობლემა განსაკუთრებით აქტუალურია:
სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ პრობლემას ხშირად ხელს უწყობს:
ბოლო წლებში გარემოსა და საყოფაცხოვრებო უსაფრთხოების თემები უფრო აქტიურად განიხილება ქართულ მედიაშიც, მათ შორის SheniAmbebi.ge-ზე გამოქვეყნებულ მასალებში, სადაც ხშირად ყურადღება ეთმობა ჯანმრთელობისა და გარემოს უსაფრთხოების საკითხებს.
სპეციალისტების შეფასებით, ბუნებრივი მეთოდები შეიძლება იყოს დამატებითი საშუალება, თუმცა ფართომასშტაბიანი გავრცელების შემთხვევაში აუცილებელია პროფესიული დერატიზაცია და სანიტარული კონტროლი.
მღრღნელების გავრცელება კვლავ მნიშვნელოვან პრობლემად რჩება როგორც საყოფაცხოვრებო, ისე სასოფლო-სამეურნეო გარემოში. სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ პრობლემის მართვა მხოლოდ ერთი მეთოდით შეუძლებელია და ეფექტიანი შედეგისთვის აუცილებელია:
ბუნებრივი საშუალებები — მათ შორის დარიჩინი, პიტნის ზეთი, ციტრონელა და თეთრი ძმარი — გარკვეულ შემთხვევებში შესაძლოა გამოყენებულ იქნას როგორც დამხმარე ან შემაკავებელი მეთოდები, თუმცა მათი ეფექტიანობა დამოკიდებულია გარემოზე, გავრცელების მასშტაბსა და კონტროლის სხვა ღონისძიებებთან კომბინაციაზე.
სპეციალისტები ხაზს უსვამენ, რომ მღრღნელების კონტროლი მხოლოდ კომფორტის საკითხი არ არის და ის პირდაპირ უკავშირდება საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისა და სურსათის უსაფრთხოების დაცვას.
შესაბამისი განკარგულება მთავრობის მიერ უკვე გამოქვეყნდა და ის უკავშირდება 110 კვ ელექტროგადამცემი ხაზის სამშენებლო და საექსპლუატაციო სამუშაოებს. საკითხი გარემოს დაცვისა და განახლებადი ენერგეტიკის განვითარების ბალანსთან დაკავშირებით დამატებით ყურადღებას იწვევს.
მთავრობის განკარგულების მიხედვით, კომპანია შპს „ტაბას“ მიენიჭა უფლება, ეროვნული სატყეო სააგენტოს მართვას დაქვემდებარებულ სახელმწიფო ტყეში ბუნებრივი გარემოდან ამოიღოს საქართველოს „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი მცენარის სახეობა — ჩვეულებრივი წაბლი (Castanea sativa Mill.).
დოკუმენტის თანახმად, პროექტის ფარგლებში დაგეგმილია:
სამუშაოები ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე განხორციელდება და დაკავშირებულია „რიკოთის ქარის ელექტროსადგურის“ პროექტისთვის საჭირო ელექტროგადამცემი ხაზის მშენებლობასა და ექსპლუატაციასთან.
განკარგულებაში ასევე აღნიშნულია, რომ კომპანიამ გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტს წინასწარ უნდა აცნობოს მცენარეთა ამოღების კონკრეტული ვადები.
დოკუმენტის მიხედვით, მოჭრილი მერქნული რესურსი უნდა დასაწყობდეს ეროვნული სატყეო სააგენტოს მიერ მითითებულ ტერიტორიაზე და შემდგომ კანონმდებლობის შესაბამისად გადაეცეს შესაბამის უწყებას.
საქართველოში განახლებადი ენერგიის პროექტები ბოლო წლებში სახელმწიფო ენერგეტიკული პოლიტიკის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებად განიხილება. განსაკუთრებით აქტუალურია ქარისა და მზის ენერგიის განვითარება, რაც ენერგოდამოუკიდებლობის ზრდასთან და ელექტროენერგიის წარმოების დივერსიფიკაციასთან არის დაკავშირებული. [1]
ამავე დროს, მსგავსი პროექტები ხშირად გარემოსდაცვით დისკუსიებსაც იწვევს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც სამშენებლო სამუშაოები ტყის ეკოსისტემებსა და დაცულ ან იშვიათ სახეობებს ეხება.
ჩვეულებრივი წაბლი საქართველოს ეკოსისტემისთვის მნიშვნელოვანი სახეობაა. ის არა მხოლოდ ბიომრავალფეროვნების ნაწილია, არამედ ეკოლოგიური და ეკონომიკური მნიშვნელობაც აქვს. წაბლის ტყეები მნიშვნელოვან როლს ასრულებს:
„წითელ ნუსხაში“ შეტანა ნიშნავს, რომ კონკრეტული სახეობა განსაკუთრებულ დაცვას საჭიროებს, რადგან მისი პოპულაცია სხვადასხვა რისკის ქვეშ იმყოფება. საქართველოში ტყის რესურსებთან დაკავშირებული საკითხები ბოლო წლებში არაერთხელ გახდა გარემოსდაცვითი ორგანიზაციების, მეცნიერებისა და ადგილობრივი მოსახლეობის განხილვის საგანი.
რიკოთის ტერიტორია, სადაც პროექტი ხორციელდება, გეოგრაფიულად და ეკოლოგიურად მნიშვნელოვანი ზონაა, რადგან ის ქვეყნის აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებს ერთმანეთთან აკავშირებს და ტყის მასივებით მდიდარ რეგიონს წარმოადგენს.
პროექტი თურქული კომპანია „ანადოლუ ჰოლდინგის“ მონაწილეობით ხორციელდება. წარდგენილი დოკუმენტაციის თანახმად, თავდაპირველად რიკოთის ტერიტორიაზე 24-მეგავატიანი ქარის ელექტროსადგურის მშენებლობა იგეგმებოდა, თუმცა მოგვიანებით პროექტის სიმძლავრე 25 მეგავატამდე გაიზარდა.
პროექტის ფარგლებში დაგეგმილია ოთხი ქარის ტურბინის განთავსება. დოკუმენტების მიხედვით, გამოყენებული იქნება კომპანია Goldwind-ის GWH171 მოდელის ტურბინები, რომელთა თითოეულის დადგმული სიმძლავრე 6.25 მეგავატს შეადგენს.
მთავრობის განკარგულებაში პირდაპირ არის აღნიშნული, რომ ელექტროგადამცემი ხაზის მშენებლობისა და ექსპლუატაციის მიზნით ხდება „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი მცენარეების ბუნებრივი გარემოდან ამოღება.
გარემოსდაცვითი კანონმდებლობის მიხედვით, მსგავსი გადაწყვეტილებები საჭიროებს შესაბამის ადმინისტრაციულ და გარემოსდაცვით პროცედურებს, მათ შორის:
ამასთან, დოკუმენტში არ არის დეტალურად განმარტებული, რა მასშტაბის საკომპენსაციო ან აღდგენითი ღონისძიებები განხორციელდება კონკრეტულად ამოღებული წაბლის პოპულაციის სანაცვლოდ.
სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის განვითარება ხშირად საჭიროებს ტყის გარკვეული ნაწილის ათვისებას, თუმცა მთავარი საკითხია, რამდენად ეფექტიანად ხორციელდება გარემოსდაცვითი რისკების შემცირება და ეკოსისტემური ზიანის კომპენსაცია.
განახლებადი ენერგიის პროექტებსა და ბუნებრივი ეკოსისტემების დაცვას შორის ბალანსი საერთაშორისო დონეზეც აქტუალური საკითხია. ევროპის ქვეყნებში ქარის ელექტროსადგურების მშენებლობა ხშირად უკავშირდება გარემოზე ზემოქმედების ფართო შეფასებას, განსაკუთრებით ტყის, ფრინველთა მიგრაციისა და დაცული სახეობების მიმართულებით. [2]
ევროკავშირის გარემოსდაცვითი პოლიტიკა ხაზს უსვამს, რომ განახლებადი ენერგიის განვითარება არ უნდა განხორციელდეს ბიომრავალფეროვნების მნიშვნელოვანი დაზიანების ხარჯზე. სწორედ ამიტომ, პროექტების ნაწილი საჭიროებს:
საერთაშორისო გარემოსდაცვითი ორგანიზაციები აღნიშნავენ, რომ კლიმატის ცვლილებასთან ბრძოლა და სუფთა ენერგიის განვითარება აუცილებელია, თუმცა ეკოსისტემური დანაკარგების მინიმიზაცია ამ პროცესის განუყოფელი ნაწილი უნდა იყოს. [3]
რეგიონში, მათ შორის სამხრეთ კავკასიაში, განახლებადი ენერგეტიკის პროექტები სულ უფრო აქტუალური ხდება ენერგეტიკული უსაფრთხოების ზრდის ფონზე. ამავე დროს, მთიანი და ტყიანი ლანდშაფტები გარემოსდაცვითი რისკების შეფასებას კიდევ უფრო მნიშვნელოვნად აქცევს.
საქართველოში ენერგეტიკული სექტორის განვითარება ერთ-ერთ პრიორიტეტად რჩება, განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც ქვეყანა ელექტროენერგიის მოხმარების ზრდასა და სეზონურ დეფიციტს აწყდება.
ქარის ენერგია განიხილება როგორც ერთ-ერთი ალტერნატიული წყარო, რომელსაც შეუძლია:
თუმცა, გარემოსდაცვითი საკითხები მსგავსი პროექტების შემთხვევაში რეგულარულად ხდება საჯარო დისკუსიის საგანი. საქართველოში ტყის რესურსები ეკოლოგიური თვალსაზრისით განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი სისტემაა, ხოლო „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი სახეობების მოცილება დამატებით ყურადღებას იწვევს როგორც გარემოსდაცვით ორგანიზაციებში, ისე ადგილობრივ მოსახლეობაში.
სპეციალისტების ნაწილი აღნიშნავს, რომ მსგავსი პროექტების შეფასებისას მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ენერგეტიკული სარგებლის, არამედ ეკოლოგიური დანაკარგების ანალიზიც.
გარემოსდაცვითი და ინფრასტრუქტურული პროექტების შესახებ ინფორმაცია ქართულ მედიაშიც აქტიურად განიხილება, მათ შორის SheniAmbebi.ge-ზე, სადაც პერიოდულად ქვეყნდება მასალები ენერგეტიკის, გარემოს დაცვისა და რეგიონული განვითარების საკითხებზე.
ამ ეტაპზე უცნობია, განხორციელდება თუ არა დამატებითი საკომპენსაციო დარგვები ან რა მოცულობის ეკოლოგიური აღდგენის ღონისძიებები იგეგმება პროექტის პარალელურად.
„რიკოთის ქარის ელექტროსადგურის“ პროექტი აერთიანებს ორ მნიშვნელოვან მიმართულებას — განახლებადი ენერგეტიკის განვითარებასა და გარემოსდაცვით გამოწვევებს. მთავრობის გადაწყვეტილებით „წითელ ნუსხაში“ შეტანილი წაბლის სახეობების ამოღება დაკავშირებულია ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის მშენებლობასთან, რაც კიდევ ერთხელ აჩენს კითხვებს ეკოლოგიური ბალანსისა და განვითარების პოლიტიკის შესახებ.
მიუხედავად იმისა, რომ ქარის ენერგია საერთაშორისო დონეზე განიხილება როგორც შედარებით ეკოლოგიურად სუფთა ენერგიის წყარო, მსგავსი პროექტების განხორციელებისას გარემოზე ზემოქმედების საკითხი ერთ-ერთ ცენტრალურ თემად რჩება.
შემდგომ პერიოდში ყურადღების ცენტრში შესაძლოა მოექცეს ის, თუ როგორ განხორციელდება ეკოლოგიური მონიტორინგი, საკომპენსაციო ღონისძიებები და გარემოსდაცვითი ვალდებულებების შესრულება პროექტის პრაქტიკული განხორციელების პროცესში.
საკითხი განსაკუთრებით აქტუალური გახდა მას შემდეგ, რაც 2024 წელი რეკორდულად ყველაზე ცხელი წელი დაფიქსირდა და გლობალურმა საშუალო ტემპერატურამ პირველად გადააჭარბა ინდუსტრიალიზაციამდელ დონეს 1,5°C-ით. [1]
კლიმატოლოგებისა და ატმოსფერული მეცნიერების ნაწილის შეფასებით, 2026 წლის მეორე ნახევარში შესაძლებელია ელ-ნინიოს ფაზის დაწყება, რაც პლანეტის ტემპერატურის დამატებით ზრდას გამოიწვევს.
ელ-ნინიო ბუნებრივი კლიმატური პროცესია, რომელიც წყნარი ოკეანის ეკვატორულ ნაწილში ზღვის ზედაპირის ტემპერატურის მატებას უკავშირდება. ეს პროცესი გავლენას ახდენს გლობალურ ატმოსფერულ ცირკულაციაზე და მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში ამინდის ცვლილებებს იწვევს. [2]
კოლუმბიის უნივერსიტეტის მკვლევარი James Hansen და მისი კოლეგები ვარაუდობენ, რომ 2026 წელს შესაძლოა ახალი ტემპერატურული რეკორდი დამყარდეს. მათი შეფასებით, ამჟამად გლობალურ ტემპერატურას ნაწილობრივ ლა-ნინიას ფაზა ამცირებს, თუმცა ელ-ნინიოს გააქტიურების შემდეგ დათბობა შესაძლოა უფრო მკვეთრად გამოჩნდეს.
ზოგიერთი კლიმატური მოდელი მიუთითებს ე.წ. „სუპერ ელ-ნინიოს“ განვითარების შესაძლებლობაზეც, რაც განსაკუთრებით ძლიერ დათბობას უკავშირდება.
მეცნიერები ასევე აღნიშნავენ, რომ ტემპერატურის მატებასთან ერთად გაიზრდება ექსტრემალური კლიმატური მოვლენების რისკი, მათ შორის:
ბოლო ათწლეულებში კლიმატის ცვლილება გლობალური პოლიტიკის, ეკონომიკისა და მეცნიერების ერთ-ერთ მთავარ თემად იქცა. საერთაშორისო სამეცნიერო ორგანიზაციები აღნიშნავენ, რომ ადამიანის საქმიანობასთან დაკავშირებული სათბურის აირების ზრდა პლანეტის საშუალო ტემპერატურის მატებას იწვევს. [3]
ინდუსტრიალიზაციის დაწყებიდან დღემდე დედამიწის საშუალო ტემპერატურა უკვე მნიშვნელოვნად გაიზარდა. კლიმატის შესახებ პარიზის შეთანხმება მიზნად ისახავს დათბობის 1,5°C-ის ფარგლებში შენარჩუნებას, თუმცა ბოლო წლების მონაცემები აჩვენებს, რომ ეს ზღვარი სულ უფრო რთულად მისაღწევი ხდება. [4]
2024 წელი ისტორიულად ყველაზე ცხელი წელი იყო. ევროპის კლიმატური მონიტორინგის სამსახურის — Copernicus-ის მონაცემებით, სწორედ ამ პერიოდში დაფიქსირდა რეკორდული ტემპერატურული მაჩვენებლები, ზღვის ზედაპირის ანომალიური გათბობა და ექსტრემალური ამინდის მოვლენების ზრდა. [5]
ელ-ნინიო და ლა-ნინია ბუნებრივი კლიმატური ციკლის — ENSO-ს — ნაწილია. ლა-ნინია, როგორც წესი, შედარებით აგრილებს გლობალურ ტემპერატურას, ხოლო ელ-ნინიო პირიქით — აძლიერებს დათბობის ეფექტს.
კლიმატოლოგები ხაზს უსვამენ, რომ თანამედროვე პირობებში ელ-ნინიოს გავლენა უფრო ძლიერად აღიქმება, რადგან ის უკვე დათბობილ პლანეტაზე მოქმედებს.
მეცნიერების შეფასებით, 2026 წლის პოტენციური რეკორდული ტემპერატურა რამდენიმე ფაქტორის ერთობლიობას უკავშირდება:
James Hansen და მისი ჯგუფი მიიჩნევენ, რომ ელ-ნინიოს დაწყება შესაძლოა პლანეტის საშუალო ტემპერატურას მნიშვნელოვნად დაემთხვეს უკვე არსებულ დათბობას და ახალი რეკორდი გამოიწვიოს. [6]
ამასთან, ყველა მეცნიერი ერთ პოზიციას არ იზიარებს. UK Met Office-ის ნაწილი აღნიშნავს, რომ ამ ეტაპზე ჯერ ნაადრევია იმის ზუსტად განსაზღვრა, მოხსნის თუ არა 2026 წელი 2024 წლის რეკორდს.
სპეციალისტების თქმით, კლიმატური პროგნოზები ყოველთვის დაკავშირებულია გაურკვევლობის გარკვეულ დონესთან, რადგან:
თუმცა, საერთო შეფასებით, 2026 წელი მაღალი ტემპერატურული რისკის პერიოდად განიხილება.
კვლევები ასევე მიუთითებს, რომ განსაკუთრებით მოწყვლადი შეიძლება გახდნენ:
ამ ტერიტორიებზე კლიმატური ცვლილებები შესაძლოა დაკავშირებული იყოს:
World Meteorological Organization ბოლო წლებში რეგულარულად აფრთხილებს ქვეყნებს, რომ გლობალური დათბობის ფონზე ექსტრემალური ამინდის მოვლენები გახშირდება. [7]
გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კლიმატის პანელის — IPCC-ის — ანგარიშებში აღნიშნულია, რომ ტემპერატურის მატება გავლენას ახდენს თითქმის ყველა რეგიონზე, თუმცა შედეგები სხვადასხვა ტერიტორიაზე განსხვავებული ინტენსივობით ვლინდება. [3]
ევროპაში ბოლო წლებში დაფიქსირდა:
ამავდროულად, სამხრეთ ამერიკასა და აფრიკის ნაწილებში კლიმატური ცვლილებები უკვე გავლენას ახდენს სასურსათო უსაფრთხოებასა და სოფლის მეურნეობაზე.
საერთაშორისო ფინანსური ინსტიტუტები და გარემოსდაცვითი ორგანიზაციები მიუთითებენ, რომ კლიმატის ცვლილება მხოლოდ ეკოლოგიური საკითხი აღარ არის და ის პირდაპირ უკავშირდება:
საქართველოშიც ბოლო წლებში გახშირდა ექსტრემალური ამინდის მოვლენები, მათ შორის:
კლიმატოლოგები აღნიშნავენ, რომ რეგიონული დათბობა კავკასიაშიც შესამჩნევია და გავლენას ახდენს როგორც გარემოზე, ისე ეკონომიკასა და საზოგადოებრივ ჯანმრთელობაზე.
საქართველოში განსაკუთრებით მოწყვლად სექტორებად მიიჩნევა:
სითბური ტალღების გახშირება ასევე პირდაპირ აისახება მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე, განსაკუთრებით:
კლიმატური პროცესებისა და გარემოსდაცვითი რისკების შესახებ ინფორმაცია აქტიურად განიხილება ქართულ მედიაშიც, მათ შორის SheniAmbebi.ge-ზე, სადაც პერიოდულად ქვეყნდება მასალები გარემოს, ენერგეტიკისა და კლიმატის ცვლილებების შესახებ.
ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ საქართველოსთვის მნიშვნელოვანი იქნება:
2026 წლის შესაძლო რეკორდული სიცხე კლიმატის ცვლილებისა და ბუნებრივი კლიმატური პროცესების ერთობლივი გავლენის შედეგად განიხილება. მიუხედავად იმისა, რომ კონკრეტული პროგნოზების მიმართ მეცნიერთა ნაწილი სიფრთხილეს ინარჩუნებს, ფართო სამეცნიერო კონსენსუსი მიუთითებს, რომ გლობალური ტემპერატურის მატება გრძელვადიანი ტენდენციაა.
ელ-ნინიოს სავარაუდო გაძლიერება შესაძლოა დამატებით ფაქტორად იქცეს, რომელიც მსოფლიოში ექსტრემალური ამინდის მოვლენების რისკს გაზრდის. ამ პროცესების გავლენა შესაძლოა შეეხოს როგორც გარემოს, ისე ეკონომიკას, ენერგეტიკას, სოფლის მეურნეობასა და საზოგადოებრივ ჯანმრთელობას.
კლიმატური ცვლილებების ფონზე საერთაშორისო ორგანიზაციები და ეროვნული მთავრობები სულ უფრო მეტ ყურადღებას უთმობენ ადაპტაციისა და რისკების მართვის პოლიტიკას, რადგან ტემპერატურული რეკორდები და ექსტრემალური ამინდის მოვლენები გლობალური დღის წესრიგის მუდმივ ნაწილად ყალიბდება.
© SheniEkimi.ge
