2024 წლის ივლისში ხორბლის ფასი გლობალურად თვიურად 4.5%-ით შემცირდა. ეს ცვლილება საკმაოდ მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს მსოფლიო სოფლის მეურნეობასა და სურსათის ბაზარზე, განსაკუთრებით ჩინეთის რეგიონში.
Galt&Taggart-ის ანალიზი ადასტურებს, რომ ჩინეთის ადგილობრივი ბაზარი გლობალური ფასების მნიშვნელოვან ცვლილებებს აწყობს. ჩრდილოეთ ჩინეთში ინტენსიური ნალექი და უარყოფითი ამინდი ფერმერებს აიძულებს ხორბალი რაც შეიძლება სწრაფად გაყიდონ, რათა მოსავალი არ დაზიანდეს. თუმცა, ფქვილის ადგილობრივი მოთხოვნა ეკონომიკური სუსტი მდგომარეობის გამო დაბალია, რაც ამცირებს ფასებს 3-წლიან მინიმუმამდე.
ჩინეთის მთავრობა გეგმავს ადგილობრივი შესყიდვების გაზრდას, რაც იმპორტის საჭიროების შემცირებას და გლობალურ ფასებზე გავლენის შემცირებას გამოიწვევს.
2024 წლის პირველ ნახევარში საქართველოს ხორბლის იმპორტი 33.4%-ით გაიზარდა, რაც 27 მილიონ 569 ათას დოლარის ღირებულების 114 290 ტონა ხორბალს მოიცავს. აღნიშნული პერიოდის განმავლობაში, ხორბლის იმპორტის მოცულობა წლიურად 69.1%-ით გაიზარდა, ხოლო ღირებულება 33.4%-ით მოიმატა. წელს, ხორბლის ერთადერთი იმპორტიორი ქვეყანა რუსეთია.
რაც შეეხება საქართველოს, 2024 წლის 6 თვეში ფქვილის იმპორტი 61.8%-ით შემცირდა. ხორბლის იმპორტი კი, 33.4%-ით გაიზარდა.
მსოფლიოში ყველაზე გავლენიანი გასტრო კონგრესი Madrid Fusión საქართველოს შესახებ Facebook გვერდზე მორიგ პოსტს აქვეყნებს. „მთებიდან ზღვამდე ქართული სამზარეულო მადრიდის გასტრო კონგრესს Madrid Fusión დაიპყრობს. აღმოაჩინეთ ჩვენი სტუმარი ქვეყნის გასტრონომიული არსი. საქართველო ეს არის ქვეყანა, სადაც მთავარი კერძი სტუმარმასპინძლობაა“, – ამის შესახებ ინფორმაციას ტურიზმის ეროვნული ადმინისტრაცია ავრცელებს.
მისი თქმით, 29-31 იანვარს, საქართველო Madrid Fusión 2024-ზე, სტუმრის სტატუსით მიიღებს მონაწილეობას. ღონისძიების ფარგლებში საქართველოს ტურიზმის ეროვნული ადმინისტრაციის სტენდთან სტუმრებსა და კულინარიის სფეროს წარმომადგენლებს საშუალება ექნებათ გაეცნონ ქართულ სამზარეულოს, ღვინოსა და ტურისტულ პროდუქტებს.
სტუმრის სტატუსის ფარგლებში საქართველოს ტურიზმის ეროვნულ ადმინისტრაციას დამატებით თემატური სცენები დაეთმობა, რომლის ფარგლებშიც მთავარ სცენაზე ქართული კერძების მასტერკლასები და სამი სახის ღვინის დეგუსტაცია გაიმართება.
Madrid Fusión-ზე ქართულ სამზარეულოს ქართველი შეფმზარეული დავით ნარიმანაშვილი წარადგენს.
Desde las montañas hasta el mar, la cocina de Georgia conquistará #MadridFusion2024 . Descubre la esencia gastronómica de nuestro país invitado. 🇬🇪 Georgia Travel
———-
From the mountains to the sea, Georgia’s cuisine will conquer #MadridFusion2024. Discover the gastronomic essence of our guest country. 🇬🇪
Georgia – Where Hospitality Is The Main Course …..
ლაბორატორიის ქსელში სურსათის კვლევის დეპარტამენტი იკვლევს სურსათს, სასურსათო ნედლეულს, ცხოველთა საკვებსა და სასმელ წყალს.
კვლევები მიმდინარეობს სხვადასხვა მიმართულების ლაბორატორიებში, ესენია ზოგადი ქიმიის, ინსტრუმენტული კვლევებისა და მიკრობიოლოგიური კვლევების ლაბორატორიები.
ლაბორატორიაში ხორციელდება:
• სურსათის მიკრობიოლოგიური და ფიზიკო-ქიმიური კვლევა;
• სურსათის კვლევა უვნებლობის პარამეტრებზე;
• სასმელი წყლის მიკრობიოლოგიური და ფიზიკო-ქიმიური კვლევები;
• თაფლის კვლევები სხვადასხვა ხარისხობრივ და უვნებლობის პარამეტრზე;
• რძისა და რძის პროდუქტების კვლევა;
• ცხოველთა საკვების მიკრობიოლოგიური და ფიზიკო-ქიმიური კვლევები.
აღსანიშნავია, რომ სოფლის მეურნეობის სახელმწიფო ლაბორატორიაში დანერგილი საერთაშორისო დონის დიაგნოსტიკური კვლევები მნიშვნელოვანი კომპონენტია იმისათვის, რომ ქვეყანაში წარმოებული პროდუქტი აკმაყოფილებს საერთაშორისო და ადგილობრივი ბაზრის მოთხოვნებს დ იყოს კონკურენტუნარიანი.
ბიზნესოპერატორებსა და დაინტერესებულ პირებს საშუალება აქვთ, ლაბორატორიაში ჩატარებული კვლევების საფუძველზე მიიღონ საერთაშორისოდ აღიარებული კვლევის შედეგები.
დეტალური ინფორმაცია ლაბორატორიაში არსებული კვლევების შესახებ შეგიძლიათ იხილოთ აქ: https://sla.gov.ge/
ინფორმაციას სოფლის მეურნეობის სამინისტრო ავრცელებს.
ტყე – კაცობრიობის აკვანი და მარჩენალი
ალბათ არც ერთ ცივილიზებულ ადამიანს არ ეპარება ეჭვი იმაში, რომ ჩვენი შორეული წინაპრების აკვანი ტყეში დაირწა. ტყე ის სამოთხის ბაღია, სადაც ადამიანმა თავიდანვე მიაგნო თავისი მიზნების მისაღწევად ყველა საშუალებას, იქნებოდა ეს: ბინა, საჭმელ-სასმელი, სამეურნეო თუ სანადირო ხელსაწყო-იარაღი, ნადირ-ფრინველი, ნაირ-ნაირი ხილ-კენკრა, სამკურნალო მცენარეები და, ვინ ჩამოთვლის, კიდევ რა.
მიუხედავად კაცობრიობის ცივილიზაციის უმაღლესი დონისა, ადამიანებმა ვერ მოიშალეს ტყეში სიარული, პირიქით, სულ უფრო და უფრო მეტი სიმდიდრე გამოაქვთ უფლის მიერ ბოძებული ამ, მართლაც, სამოთხის ბაღიდან.
გარდა იმ ძირითადი ღირებულებისა, რასაც მერქანი ჰქვია, ტყე იძლევა აგრეთვე ძვირფას მასალას კვების მრეწველობისათვის სოკოსა და ხილ-კენკრის (პანტა, მაჟალო, ტყემალი, მოცვი, მოცხარი, ჟოლო, მაყვალი) სახით; ასევე კაკალს, თხილს, წიფელს, სამკურნალწამლო მცენარეებს.
უშუალოდ მერქნისაგან 20000-ზე მეტი დასახელების პროდუქცია მზადდება.
მერქანს დიდი რაოდენობით იყენებენ: სამშენებლო საქმეში, ცელულოზა-ქაღალდის, საფეიქრო, ასანთის, ქვანახშირის, სამთამადნო, საავეჯო, საფანერო, საავიაციო და საავტომობილო მრეწველობაში, მუსიკალური ინსტრუმენტებისა და სასკოლო ინვენტარის წარმოებაში, ვაგონმშენებლობაში, კავშირგაბმულობაში, სასოფლო-სამეურნეო მანქანათმშენებლობაში, ჰიდროტექნიკურ ნაგებობებში, გემთმშენებლობაში და სხვ. მაგალითად, ერთი საშუალო წყალწყვის საოკეანო გემის ასაგებად საჭიროა 4000მ3 მერქანი. მაღალხარისხოვანი თუჯის სხმულების დასამზადებლად იყენებენ ხის ნახშირს. სასოფლო-სამეურნეო მანქანა-იარაღებში უმეტესწილად მერქანი გამოიყენება; სალეწი მანქანის 90%, ხოლო კომბაინისა და სათიბი მანქანის 60%-ზე მეტი ხის მასალისაგან მზადდება.
მერქნის ქიმიური დამუშავებით მიიღება: ღვინისა და ხის სპირტი, ძმარმჟავა, ფორმალინი, აცეტონი, სკიპიდარი, კანიფოლი, სამკურნალო პრეპარატები – ასპირინი, ქაფური; საკვები პროდუქტები: შაქარი, ცილოვანი ნივთიერებები, ლიმონმჟავა, ვიტამინები, კაუჩუკის, რეზინისა და კინოფირების წარმოებისათვის საჭირო მასალები.
ერთი ტონა ნახერხის გადამუშავებით მიიღება 200 ლ ღვინის სპირტი ან 75-100კგ შაქარი (გლუკოზა) ან 200 კგ ცელულოზა ან 2000 მ2 ცელოფანი ან 160კგ აბრეშუმის ძაფი. ნახერხისაგან მიღებული გაწმენდილი შაქარი გემოთი თითქმის არ განსხვავდება ჭარხლის ან ლერწმის შაქრისაგან.
მერქნის ქიმიური დამუშავებით აწარმოებენ: ბამბას, შალს, საღებავებს, ლაქებს. ხის ქერქისაგან (ტირიფი, მუხა, ნაძვი და სხვ.) ხდიან მთრიმლავ ნივთიერებებს, რასაც იყენებენ ტყავეულის მრეწველობაში. წიწვოვანი ჯიშის (სოჭი, ნაძვი, ფიჭვი) წვრილი ტოტებისაგან ხდიან ეთეროვან ზეთებს, რომელთაც იყენებენ საპარფიუმერიო მრეწველობაში. წიწვებისაგან ამზადებენ ვიტამინიან ფქვილს მეცხოველეობისათვის და სამედიცინო პრეპარატების საწარმოებლად.
ხეტყის ნარჩენებისაგან (ნაფოტები, ნახერხი, ბურბუშელა) ამზადებენ მერქნოვან-ბურბუშელოვან ფილებს, რომლებიც იხმარება სამშენებლო საქმეში და ზოგავს ტყეს.
მიუხედავად ზემოთ ჩამოთვლილი ეკონომიკური სიმდიდრისა, რომელსაც ტყე საუკუნეების მანძილზე აწვდის კაცობრიობას, ყველაზე დიდი სიკეთე მაინც ფოტოსინთეზს მოაქვს; ტყე ყოველწლიურად შთანთქავს უამრავ ნახშირორჟანგს (CO2) და ატმოსფეროში გამოყოფს ამდენივე ჟანგბადს. ასე რომ არ ხდებოდეს, ჩვენს პლანეტაზე სიცოცხლის ნიშანწყალიც აღარ იქნებოდა. ტყე აწესრიგებს ჰაერის ტემპერატურას, ასუსტებს ქარის ძალას, ასუფთავებს ჰაერს მექანიკური მინარევებისაგან. ტყე წყლის ორთქლთან ერთად გამოყოფს ფიტონციდებს – ნივთიერებებს, რომელთაც შესწევთ უნარი გააუვნებლონ ჰაერში მყოფი ადამიანისათვის მავნე მიკრობები. დიდია ტყის როლი ნიადაგის წარმოქმნასა და დაცვაში, მდინარეებისა და ტბების მუდმივი რეჟიმის შენარჩუნებაში. ტყე ინახავს წვიმის წყლის 90-95%-ს, რაც გამორიცხავს ღვარცოფებს.
დღეს, როცა საქართველოს ტყეები უმოწყალოდ ჩანაგდება, როცა გაჩეხილია ქალაქების, სოფლების შემოგარენი, ვისაც მართლა გული შესტკივა ქვეყნისათვის და მთელი არსებით უყვარს ჩვენი უმშვენიერესი მამულ-დედული – დამიჯერეთ, დარგეთ თითოეულმა თითო ხე და 10-15 წლის შემდეგ ძველებურად აშრიალდება ულამაზესი ტყეები; მომრავლდება ნადირ-ფრინველი და, რაც ყველაზე მთავარია, შევინარჩუნებთ საქართველოს მთიანეთს, რომელიც ამჟამად ღვარცოფებისა და მეწყრების გამო კატასტროფულ მდგომარეობაშია.
წყარო: ნიკოლოზ იოსებიძე, ყველაფერი საოჯახო მეურნეობის შესახებ (გამომცემლობა პალიტრა L)
როგორი სუფთაც არ უნდა იყოს ბოსტნეული, თუ მას დაბალი ხარისხის მეტალის ან პლასტიკის ჭურჭელში მოვამზადებთ და მივირთმევთ, ის მაინც საფრთხის შემცველი იქნება. მნიშვნელოვანია, რომ ჭურჭელი დამზადებული იყოს ისეთი ბუნებრივი მასალისგან, რომელიც ეკოლოგიურად სუფთაა და გახურებისას თუ სხვადასხვა მჟავებისა და ცხიმების ზემოქმედებისას არ გამოყოფს ჯანმრთელობისთვის მავნე ნივთიერებებს.
თიხის ჭურჭლის სასარგებლო თვისებებისა და ეკოლოგიური უსაფრთხოების შესახებ, ალბათ გსმენიათ. ასეთი აზრიც კი არსებობს, რომ თიხას მაგიური ძალა აქვს, ათავისუფლებს ნეგატივისგან და ადამიანებისთვის პოზიტიური განწყობა მოაქვს. ეს, რა თქმა უნდა, დამტკიცებული ჰიპოთეზა არ გახლავთ, მაგრამ ამავე დროს იმასაც ვერავინ უარყოფს, რომ თიხის ჭურჭელში საკვები გაცილებით გემრიელი, არომატული და ჯანსაღი მზადდება, ხოლო პროდუქტები – საკმაოდ დიდხანს ინახება. გაინტერესებთ, რატომ ხდება ასე?
თიხის ჭურჭლის სასარგებლო თვისებებს, უპირველესად, განაპირობებს ის, რომ დამზადებულია ჯანმრთელობისთვის სრულიად უსაფრთხო ბუნებრივი მასალით.
დედამიწა ადამიანს აძლევს არა მარტო წყალს და საკვებს, არამედ ამ საკვების შესანახ საშუალებასაც. თიხის დამუშავებისა და გამოწვის საიდუმლო ადამიანებმა ცივილიზაციის ადრეულ ეტაპზე აღმოაჩინეს და მას შემდეგ, აქტიურად იყენებენ ჭურჭლისა თუ სხვა სამეურნეო ნივთების დასამზადებლად. მიუხედავად იმისა, რომ მას შემდეგ ათასწლეულებმა განვლო და დღეს ჭურჭელი უამრავი სხვადასხვა მეტალისა თუ შენადნობისგანაც მზადდება, თიხა მაინც ინარჩუნებს თავის ფუნქციასა და ფასეულობას – გვჩუქნის ყველაზე ჯანსაღ, ეკოლოგიურად სუფთა ჭურჭელს ჩვენი სამზარეულოსა თუ მარნისთვის.
ტრადიციული, სქელკედლებიანი თიხის ჭურჭელი გაცილებით მეტი სასარგებლო თვისების მატარებელია, ვიდრე ფაიფური და ფაიანსი.
თიხის ჭურჭლის უპირატესობები
თიხის ჭურჭელი კარგად ინახავს პროდუქტებს
რომ შევაჯამოთ, თიხა ბუნების ნამდვილი საჩუქარია, რომელსაც დაფასება და მოფრთხილება სჭირდება. ის ჯანმრთელობისთვის სრულიად უსაფრთხოა, განსაკუთრებულ არომატს ანიჭებს კერძებს, ლამაზად გამოიყურება და ამასთან, სულ სხვა ხიბლს მატებს სამზარეულოს – ის ნაყოფია დახვეწილი კულტურისა და ტრადიციისა, რომელიც საქართველოში ათასწლეულებია გრძელდება.
ბირთვული და რადიაციული უსაფრთხოების სააგენტომ დარიშხანის შემცველი ნარჩენების უსაფრთხო მართვის მიზნით სარკოფაგის მშენებლობის პირველი ეტაპისთვის ტენდერი გამოაცხადა. მშენებლობის სამუშაოები ორ ეტაპადაა დაგეგმილი; პირველ ეტაპზე მდინარე ყორულდაშის მონოლითური რკინაბეტონის ნაპირსამაგრი ჯებირი აშენდება, ხოლო მეორე ეტაპზე, დაბინძურებული საიტების გაწმენდისა და სარკოფაგის მშენებლობის სამუშაოები განხორციელდება.
საქართველოს მთავრობის 2022 წლის განკარგულებით, სსიპ ბირთვული და რადიაციული უსაფრთხოების სააგენტო ლენტეხის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცანას ტერიტორიაზე დარიშხან შემცველი მადნის გადამუშავებით წარმოქმნილი ნარჩენების განთავსების ადგილების სისტემურ მართვასა და მოვლა-პატრონობაზე პასუხისმგებელ უწყებად განისაზღვრა.
სააგენტომ, 2023 წელს, ლენტეხის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძუღარეშში (საიტი – ცანა 1) და სოფელ ყორულდაშში (საიტი – ცანა 3), პირველადი დაცვითი ღონისძიების სახით, უკვე განახორციელა ტერიტორიების შეღობვის სამუშაოები, რითაც შეიზღუდა დაბინძურებულ ტერიტორიაზე ადამიანებისა და ცხოველების გადაადგილება. ამავდროულად, მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება, ლენტეხის მუნიციპალიტეტში არსებული დარიშხანშემცველი ნარჩენებით დაბინძურებული ტერიტორიების გაწმენდისა და ნარჩენების უსაფრთხოდ განთავსების მიზნით, სოფელ ყორულდაშში (საიტი – ცანა 3) საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისი სარკოფაგის აშენების შესახებ. აღნიშნულ საქმიანობის განსახორციელებლად, სააგენტომ გაიარა კანონმდებლობით დადგენილი ყველა პროცედურა და, მიმდინარე წელს, მშენებლობის ნებართვა მიიღო.
აღსანიშნავია, რომ ლენტეხის რაიონში, დარიშხანშემცველი ნარჩენების განთავსების ადგილებზე რთული ეკოლოგიური ვითარება გასული საუკუნიდან არსებობს, რომელიც 90-იან წლებში ამ ტერიტორიაზე სამთო-ქიმიური ქარხნების დახურვის შემდეგ წარმოიქმნა – დარიშხანშემცველი ნარჩენები ღია ცის ქვეშ, ყოველგვარი კონტროლის გარეშე დარჩა.
საქართველოს ხელისუფლებამ, ბოლო წლებში, აქტიურად დაიწყო აღნიშნულ პრობლემაზე მუშაობა. გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს კოორდინაციით, საერთაშორისო და ადგილობრივმა ექსპერტებმა ჩაატარეს კვლევები და მომზადდა ანგარიშები; გაიმართა არაერთი საჯარო განხილვა, სხვადასხვა სამინისტროს წარმომადგენლების, მეცნიერების, არასამთავრობო სექტორის, ექსპერტებისა და მოსახლეობის მონაწილეობით.
საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროსა და საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ მართლმადიდებელ ეკლესიას შორის ტყის მართვისა და ბიომრავალფეროვნების სფეროში თანამშრომლობის შესახებ მემორანდუმი გაფორმდა. მემორანდუმს ხელი გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრმა ოთარ შამუგიამ და საპატრიარქოს ტახტის მოსაყდრემ, სენაკისა და ჩხოროწყუს მიტროპოლიტმა შიომ (მუჯირი) მოაწერეს.
მემორანდუმი, საქართველოს კანონმდებლობის თანახმად, ეკლესია-მონასტერთა მიმდებარე ტყის ფართობების დაცვის და მართვის სფეროში თანამშრომლობას ითვალისწინებს.
შეიქმნება ერთობლივი კომისია, რომელიც ტყის მართვისა და ბიომრავალფეროვნების სფეროში მდგრადი მართვის სისტემის ჩამოყალიბებასა და განვითარებაში საქართველოს კანონმდებლობით მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში მჭიდრო თანამშრომლობას უზრუნველყოფს.
საპატრიარქოს ტახტის მოსაყდრემ, სენაკისა და ჩხოროწყუს მიტროპოლიტმა შიომ მემორანდუმის გაფორმებას ისტორიული ფაქტი უწოდა და აღნიშნა, რომ, როგორც მემორანდუმი, ასევე ერთობლივი კომისია უფრო გააღრმავებს და ნაყოფიერს გახდის თანამშრომლობას.
„მემორანდუმი ითვალისწინებს თანამშრომლობას ტყის მართვისა და ბიომრავალფეროვნების საკითხებში. საქართველოს ეკლესიას აქვს უდიდესი წვლილი ტყეების, მათ შორის, განსაკუთრებით, ეკლესია-მონასტრების მიმდებარედ არსებული ტყეების შენარჩუნებაში, მათ მოვლასა და დაცვაში. ჩვენი თანამშრომლობა, რა თქმა უნდა, მეტად შეუწყობს ხელს ამ პროცესს. ჩვენი სამსახურები – სატყეო სააგენტო, დაცული ტერიტორიების სააგენტო აქტიურად თანამშრომლობენ, რათა ის მიზნები, რომლებიც გათვალისწინებულია ამ მემორანდუმით და გულისხმობს ტყის მდგრადი მართვის სისტემის ჩამოყალიბებას, იყოს უზრუნველყოფილი. მოგეხსენებათ, ჩვენთვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პრიორიტეტი ქვეყანაში ტყეების მდგრადი მართვაა; ამასთან მიმართებაში მნიშვნელოვანი ნაბიჯი გადაიდგა ტყის ახალი კოდექსის მიღებით, რომლის შესაბამისად ვახორციელებთ რეფორმას, რომელიც აუცილებლად იქნება წარმატებული”, – განაცხადა ოთარ შამუგიამ.
„დღევანდელ დოკუმენტს ღრმა შინაარსობრივი დატვირთვა აქვს. ძალზედ საინტერესო თანამშრომლობის ეტაპი იწყება, რომელიც აუცილებლად მოიტანს შედეგს ჩვენი ქვეყნის ფლორისა და ფაუნის არამხოლოდ შენარჩუნებაში, არამედ მისთვის ყველაზე საუკეთესო პირობების შექმნაში“, – განაცხადა გორისა და ატენის მიტროპოლიტმა ანდრიამ (გვაზავა).
მემორანდუმის გაფორმების ღონისძიება საპატრიარქოში გაიმართა და მას გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილე კახა კაკაბაძე, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის, ასევე, ეროვნული სატყეო და დაცული ტერიტორიების სააგენტოების, გარემოსდაცვითი განათლებისა და ინფორმაციის ცენტრის და სამინისტროს უწყებაში შემავალი შესაბამისი სტრუქტურების წარმომადგენლები ესწრებოდნენ.
ქვემოთ მოგვყავს ის ძირითადი რჩევები, რაც აუცილებლად უნდა იცოდეს თხილის კულტურის გაშენებით დაინტერესებულმა პირმა:
1. თხილის გაშენების საუკეთესო პერიოდია შემოდგომა-ზამთარი;
2. თხილის ბუჩქების გაშენება შეიძლება როგორც სწორ ადგილას, ისე 5-10º-ით დაქანებულ ფერდობებზე;
3. ფერდობზე დარგვისას ნერგები ირგვება ტერასების გარეშე, 100X100 სმ სიღრმე-სიგანის ორმოებში;
4. შემოდგომა-ზამთრის პერიოდში თხილის გაშენებისას ორმოების ამოთხრა უმჯობესია დამთავრდეს 10 ოქტომბრისათვის;
5. აღმოსავლეთ საქართველოში თხილის გაშენებამდე, პირველ რიგში, იფიქრეთ პლანტაციის წყლით მომარაგების საკითხზე – დასავლეთში პლანტაციას არ რწყავენ, თუმცა დარგვისას წყლის დასხმა აუცილებელია;
6. ბუჩქიდან ბუჩქამდე დასატოვებელი მანძილის საუკეთესო ვარიანტია 8X8 და 10X10მ;
7. სწორ ადგილზე ორმოს სიღრმე-სიგანე საკმარისია 60X60სმ-ზე;
8. როცა ბუჩქებს შორის მანძილი 8X8 ან 10X10 მ-ია, ბუჩქებში ღეროების რაოდენობა 26-დან 30-მდე უნდა იყოს;
9. თხილის ბუჩქები შეიძლება დაირგოს 6X6, 6X7 მ კვების არის ფართობზეც, მაშინ ბუჩქებში ვტოვებთ 8-10 ტოტს, თუ კვების არის ფართობი 7X7მ-ია – 12-14 ტოტს;
10. ვინაიდან დასავლეთ საქართველოში ნიადაგები მაღალი ტენიანობისაა და ნარგაობა ძლიერი ზრდით ხასიათდება, დაბლობ ადგილებში უმჯობესია კვების არე იყოს 7X8 ან 8X8მ; აღმოსავლეთ საქართველოში – 6X6, 7X6 მ;
11. გახსოვდეთ! თხილს ახასიათებს არაჩვეულებრივად ძლიერი, კომპლექსური ფესვთა სისტემა, რომელიც კარგად ამაგრებს ნიადაგს. ნუ გაუშვებთ ხელიდან მცენარის ამ უნარს, გააშენეთ იგი ფერდობზე, ნიადაგსაც დაიცავთ, მოსავალსაც მიიღებთ და სწორ ფერდობებს სხვა კულტურების გასაშენებლადაც გამოიყენებთ;
12. თხილის გაშენების ყველაზე ხელმისაწვდომი და ხელსაყრელი მეთოდია ამონაყარებით გამრავლება;
13. ნერგების დარგვისას ყოველ ორმოში 5-6კგ გადამწვარი ნაკელი ან 100 გ გრანულირებული სუპერფოსფატი იყრება. საუკეთესო სასუქი თხილისათვის ნაკელი ან კომპოსტია;
14. დარგვამდე ამოწმებენ ფესვთა სისტემას, თუ რომელიმე ფესვი დაზიანებულია, აჭრიან ჯანსაღ ნაწილამდე;
15. დარგვამდე ნერგები რომ არ გამოშრეს, მოათავსეთ ჭურჭელში, რომელშიც წყალში გაზავებული ნაკელი და მიწა ყრია;
16. ნერგს რგავს ორი ადამიანი, ერთს უჭირავს ნერგი, უსწორებს ფესვებს, ანაწილებს მათ ორმოში, რგავს 6-8სმ-ით უფრო ღრმად, ვიდრე დარგვის სიღრმეა, მეორე აყრის ფხვიერ მიწას და სანამ მიუტკეპნიან, ნერგს ზემოთ ამოსწევენ, რომ მიწა ფესვქვეშ კარგად შევიდეს. რგავენ ისე, რომ ფესვის ყელი მიწის ზედაპირთან ახლოს იყოს. ამის შემდეგ მიწას მიუტკეპნიან და აუცილებლად რწყავენ, წყალს უსხამენ ნერგის ირგვლივ გაკეთებულ ჯამში. როგორც კი წყალი შეიწოვება, მონარწყავზე აყრიან მშრალ, ფხვიერ მიწას. მოსარწყავი წყლის რაოდენობა 2-3 ვედროა;
17. თხილის გაშენებისას საუკეთესო ვარიანტია პლანტაციაში არანაკლებ 4 ჯიშის გაშენება, ეს ხელს უწყობს ჯვარედინ დამტვერვასა და უხვმოსავლიანობას;
18. დარგვიდან 2 წლის განმავლობაში ნერგები არ ისხვლება. მხოლოდ მესამე წელს შეიძლება ზედმეტი ყლორტების – ცუდად განვითარებული ამონაყარების მოცილება. სცილდება აგრეთვე ხმელი, მოტეხილი და ძალიან ახლო-ახლოს მდგომი ცუდად განვითარებული ტოტები;
19. ერთწლიანი ნაზარდის დამოკლება არ არის რეკომენდებული;
20. ბუჩქების გაახალგაზრდავებაზე უნდა ვიზრუნოთ 20-25 წლის შემდეგ. ამ დროს იწყება მათი ხმობა და დაბალმოსავლიანობაც;
21. ბუჩქების გაახალგაზრდავება ხდება თანდათანობით, 6-7 წლის განმავლობაში; სხვა შემთხვევაში, მოსავალი მნიშვნელოვნად შემცირდება;
22. ბუჩქის გაახალგაზრდავებაზე უნდა ვიზრუნოთ მხოლოდ გაზაფხულზე, დაყვავილების შემდეგ, მაგრამ ფოთლების განვითარებამდე;
23. რაც შეეხება ბუჩქში წვრილ ამონაყარებს, ისინი ძალიან ასუსტებს ბუჩქებს და სავეგეტაციო პერიოდის განმავლობაში უნდა გამოიხშიროს 3-4-ჯერ;
24. შემოდგომით ახალგაზრდა, მსხმოიარე პლანტაციებში დაბარვის ან მოხვნის წინ აუცილებელია ბუჩქის ირგვლივ ჯამებში შეტანილ იქნას (1ჰა-ზე გადაანგარიშებით) 20ტ გადამწვარი ნაკელი, 250კგ სუპერფოსფატი და 90-120კგ ამონიუმის გვარჯილა;
25. აღმოსავლეთ საქართველოში ახალგაზრდა პლანტაციებს ესაჭიროება რწყვა – ერთხელ ზამთარში და ორ-სამჯერ ზაფხულში (მაისი, ივნისი, ივლისი).
26. მოსავლის აღების ყველაზე მოხერხებული მეთოდია ბუჩქის ქვეშ ბრეზენტის ან ჯვალოს ქსოვილის დაფენა და დაბერტყვა. ხეზე დარჩენილი ნაყოფი, რა თქმა უნდა, იკრიფება ხელით. დაბერტყვისას ჩამოდის სუფთა ნაყოფი და არ საჭიროებს გარჩევას. ხელით მოკრეფილი ნაყოფი 2-3 დღე-ღამის განმავლობაში გაშალეთ მზეზე და ჯოხის მსუბუქად დარტყმით გამოარჩიეთ. ნაყოფი დიდხანს შეინახება, თუ მას კარგად გამოაშრობთ და ჯვალოს ტომრებით შეინახავთ მშრალ სათავსში, რომელიც კარგად ნიავდება.
შემოდგომაზე, დაბარვის წინ, თხილის პლანტაციის ყოველი ბუჩქის ჯამში აუცილებელია 2-3 ვედრო გადამწვარი ნაკელისა და 200-250გ სუპერფოსფატის შეტანა, ხოლო საგაზაფხულო გაფხვიერების წინ – 100-120გ ამონიუმის გვარჯილის. დიდ ფართობებზე 1ჰა-ზე შეაქვთ 20ტ ნაკელი, 250 კგ სუპერფოსფატი და 90-120 კგ ამონიუმის გვარჯილა.
საქართველოში თხილის ორმოცზე მეტი ჯიშია გავრცელებული, რომელთაგან ცხრა ჯიში ქართულია. ქვემოთ მოგვყავს სამეურნეო ღირსების მქონე თხილის ჯიშები. ამით, სავარაუდოდ, დაინტერესდებიან ფერმერები, რომლებიც ამ კულტურის სამრეწველო მიზნით გაშენებას აპირებენ. ეს ინფორმაცია სასარგებლო იქნება მოყვარული მეურნეებისთვისაც. ამრიგად, თხილის ქართული ჯიშებია:
გულშიშველა – გავრცელებულია დასავლეთ საქართველოში, სადაც ძირითად სამრეწველო ჯიშს წარმოადგენს. ხარობს ბუჩქის სახით, ნაყოფი პირველად გამოაქვს მესამე წელს, რის შემდეგაც რეგულარულად მსხმოიარობს. თითოეული ბუჩქიდან საშუალოდ იღებენ 3,5-4კგ-ს, ანუ ჰა-ზე 8-10 ც-ს. საადრეო კარგი გემური თვისებების მქონე ჯიშია; იკრიფება ივლისის პირველ ნახევარში. მსხვილი ნაყოფის წონა საშუალოდ 2,1 გ-ია, ამასთან გული ნაჭუჭს ყოველთვის ავსებს. ამ ჯიშის თხილის გულის გამოსავლიანობა 48%-ია, ცხიმიანობა 66,5%.
ხაჭაპურა – მიღებულია ხალხური სელექციის შედეგად. გავრცელებულია გურია-აჭარის რეგიონებსა და ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში. საადრეო, საშუალომოსავლიანი, სამრეწველო ჯიშია. კრეფენ ივლისის მეორე ნახევრიდან. თითოეული ბუჩქიდან გროვდება 2,5-3 კგ თხილი, ერთ ჰა-ზე – 6,5-7 ც. ნაყოფედში 3-4 ნაყოფია. ნაყოფის საშუალო წონაა 2,5 გ. ამ ჯიშის თხილის გულის გამოსავლიანობა 46%-ია, ცხიმიანობა – 65,9%.
შველისყურა (სინონიმი: სკვერი) – უმთავრესად გავრცელებულია გურიის რეგიონსა და ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, სადაც ამ სინონიმით არის ცნობილი. პირველად ისხამს დარგვიდან მესამე წელს. იკრიფება ივლისის მეორე ნახევარში. უხვმოსავლიანია, ბუჩქიდან საშუალოდ გროვდება 3,5-4 კგ თხილი, 1 ჰა-ზე – 8,5-9 ც. კარგად ეგუება გარემო პირობებს.
ცხენისძუძუ (სინონიმი: ცხენისკბილა) – გავრცელებულია გურიაში. იკრიფება ივლისის მეორე ნახევარში. ნაყოფედში 3-6 თხილია, ნაყოფის საშუალო წონაა 2,1-2,3 გ. თხილის ამ უხვმოსავლიანი ჯიშის გულის გამოსავალია 53%, ცხიმიანობა – 69%. ბუჩქიდან იკრიფება 4,3 კგ თხილი, 1 ჰა-ზე 12-13 ც. სამრეწველო თვალსაზრისით, მისი გაშენება მიზანშეწონილია შედარებით ნოტიო კლიმატურ პირობებში.
ფუთქურამი (სინონიმი: ანაკლიური) – მიღებულია ხალხური სელექციის შედეგად. ფართოდაა გავრცელებული სამეგრელოში, წამყვანი ჯიშია აფხაზეთში, სადაც ანაკლიურ ჯიშად მოიხსენიება. მავნებლების მიმართ გამძლეა, იკრიფება იმავე პერიოდში, როგორც ზემოჩამოთვლილი ჯიშები. ნაჭუჭი მუდამ სავსეა გულით, ნაყოფის საშუალო წონაა 2,4 გ. თხილის ამ ჯიშის გულის გამოსავლიანობა 45-47%, ცხიმიანობა 68.8%-ია. ბუჩქიდან საშუალოდ იკრიფება 3,5 კგ, 1 ჰა-ზე – 8,5-10 ც. სამრეწველო თვალსაზრისით, მისი გაშენება მიზანშეწონილია შედარებით მშრალ პირობებში.
ჩხიკვისთავა – მიღებულია ხალხური სელექციის შედეგად. ჯიში გავრცელებულია გურიის რეგიონში. უხვმოსავლიანია, ოღონდ აუცილებელია მისი დარგვა სხვა ჯიშებთან ერთად ჯვარედინი დამტვერვის მიზნით. ნაყოფი სხვა ჯიშებთან შედარებით წვრილია, მისი საშუალო წონაა 1,3-1,5 გ. ნაჭუჭი მუდამ სავსეა გულით. თხილის ამ ჯიშის გულის გამოსავლიანობა 56%-ია,
ცხიმიანობა – 70%. ბუჩქიდან საშუალოდ იკრიფება 2,5 კგ თხილი, 1 ჰა-ზე – 8 ც.
ნემსა – უმთავრესად გავრცელებულია ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში. იკრიფება 10-15 აგვისტოდან, ნაყოფედში 3-4 ნაყოფია; ბუჩქიდან საშუალოდ იკრიფება 3,8 კგ თხილი, 1ჰა-ზე – 11,7 ც. გულის გამოსავლიანობა დაახლოებით 52%-ია, ცხიმიანობა – 68,5%. ნემსა საუკეთესო სამრეწველო ჯიშია.
ვანის წითელი – საადრეო ჯიში შეირჩა სოფელ ზედა ვანში. იკრიფება ივლისის ბოლოდან, ნაყოფედში 2-4 თხილია, ნაყოფის წონაა 2-2,5 გ, ცხიმიანობა 72%. გული ნაჭუჭს მუდამ ავსებს, გამოსავლიანობა 54,5%-ია. ამ ჯიშის თხილის ბუჩქის საშუალო მოსავალი 6კგ-ია. ძვირფასი სამრეწველო ჯიშია, თხილის კულტურის გაშენების მსურველებს ვურჩევთ მის გაშენებას.
ბადემი (სინონიმები: დედოფლისთითა, აკაკი წერეთლის თხილი) – ლიტერატურული წყაროების მიხედვით, დიდი ხანია, შემოტანილია თურქეთიდან. გავრცელებულია ყირიმში, აჭარასა და აფხაზეთში. ერთეული ბუჩქების, ზოგჯერ პლანტაციის სახითაც გვხვდება ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, ანაკლიასა და სოფელ შემოქმედში. საადრეო ჯიშია, იკრიფება ივლისის დასაწყისში; ლამაზი, საშუალო სიდიდის ნაყოფის წონა 2,5 გ-მდეა. გული ნაჭუჭს ყოველთვის არ ავსებს, მისი გამოსავლიანობა 52%-ია, ცხიმიანობა 68%. თითოეული ბუჩქიდან იკრიფება 3,2კგ თხილი, 1 ჰა-ზე – 12 ც. ნაკლებად ცნობილი, თუმცა სამრეწველო მნიშვნელობის ჯიშია, რომელიც წარმატებით შეიძლება გაშენდეს, როგორც აღმოსავლეთ, ისე დასავლეთ საქართველოში.
განჯა-თხილი (სინონიმი: კტნ-69) – აზერბაიჯანის ადგილობრივი, ხალხური სელექციით გამოყვანილი უხვმოსავლიანი ჯიშია; ერთი ბუჩქიდან იკრიფება 4,5-5 კგ, 1 ჰა-ზე – 10-12ც. ნაყოფი საშუალო სიდიდისაა, გული ნაჭუჭს ყოველთვის ავსებს, ნაყოფის წონაა 2,5 გ, გულის გამოსავალი ნაყოფის საერთო წონის 52%-ს შეადგენს, ცხიმიანობა – 67,9%-ს. სამეურნეო ღირსებების გამო, სასურველია, გაშენდეს როგორც აღმოსავლეთ, ისე დასავლეთ საქართველოში.
ბერძნულა – გავრცელებულია მთელ დასავლეთ საქართველოში. პირველ მოსავალს იძლევა დარგვიდან სამი წლის შემდეგ, მაქსიმუმს აღწევს 7-15 წლის ასაკში. ერთ ბუჩქიდან იკრიფება 5-10 კგ თხილი, 1 ჰა-ზე – 26,5 ც. ნაყოფი, რომლის წონაა 2,1-2,5 გ, მთლიანად ავსებს ნაჭუჭს. გულის გამოსავალი ნაყოფის საერთო წონის 49-53%-ს შეადგენს, ცხიმიანობა – 63-67%-ს.
გარდა ზემოჩამოთვლილი ჯიშებისა, საქართველოში მეტ-ნაკლებად გავრცელებულია: გერმანული (10 ჯიში), ინგლისური (10 ჯიში), სამხრეთევროპული (2 ჯიში), თურქული (3 ჯიში), იტალიური, ჩერქეზული და ესპანური თითო-თითო ჯიში, ზოგის წარმოშობა უცნობია. მეტად საინტერესო ჯიშებია:
გერმანული: გულსავსე, დიდისფერული, ლანდსბერგის გრძელი, ლუიზა, გუსტავი, კადეტენი, სიკლერი, ბიუტნერი, ლომბარდიული წითელი, გოლიათი.
ინგლისური: ნოტინგემური, უების ძვირფასი, მეჯიქ-ბერი, როიალი, კენტის, ბადიუსი, კოსფორდი, ევგენია, გარიბალდი, დავიანა.
თურქული: კუდრიავჩიკი (ტომბული), ფურფულაკი, ბადემი.
აზერბაიჯანული: განჯა-თხილი, ათა-ბაბა, იზიუმ-შაქარი, აშრაფი, კეერასუნდის მრგვალი, ავეტის დალაქიანი, კუტკაშენი.
ეს ჯიშები საქართველოში გხვდება, მაგრამ რამდენად ხელმისაწვდომია, ძნელი სათქმელია. ერთი რამ ცხადია – მათი სამრეწველო დანიშნულებით გაშენება ერთობ მიზანშეწონილია.
წყარო: ნიკოლოზ იოსებიძე, ყველაფერი საოჯახო მეურნეობის შესახებ (გამომცემლობა პალიტრა L)
© SheniEkimi.ge
